Protorthida – wymarły rząd ramienionogów, znany od kambru do dewonu.
Charakterystyka ogólna Protorthida należą do podtypu Rhynchonelliformea (odpowiadającego w przybliżeniu dawniej wyróżnianej grupie ramienionogów zawiasowych), a w jego obrębie do gromady Rhynchonellata, której przedstawiciele mają muszlę o mikrostrukturze włóknistej. Cechami charakterystycznymi rzędu są dwie płytki przy tylnym brzegu muszli: spondylium w skorupce brzusznej oraz płytka o nieustalonej naturze w skorupce grzbietowej. Area skorupki brzusznej najczęściej osiąga znaczne rozmiary. Większość przedstawicieli ma muszle żebrowane, ale niektóre zaliczane tu ramienionogi mają muszle gładkie. mały|left|Dolnofrański ramienionóg Skenidioides cretus z Góry Józefki. W górnym rzędzie skorupki brzuszna (po lewej – gładka trójkątna powierzchnia to area, wycięcie w niej to deltyrium, a płytka pod wycięciem to spodylium) i grzbietowa (po prawej – widoczna area z wycięciem, zwanym nototyrium) od strony wewnętrznej, w dolnym rzędzie cała muszla. Skala w milimetrach.
Podział systematyczny i występowanie Protorthida dzielą się na dwie nadrodziny:
Protorthoidea Schuchert & Cooper, 1931, bez wyrostka zawiasowego, znane z wczesnego i środkowego kambru; Skenidioidea Kozłowski, 1929, posiadające wyrostek zawiasowy, znane od wczesnego ordowiku do późnego dewonu.
Ogółem do tego rzędu zalicza się 14 rodzajów. Środkowodewoński gatunek Skenidioides polonicus (Gürich, 1896) występuje w kilku odsłonięciach regionu łysogórskiego, między innymi w formacji skalskiej w Skałach i w Miłoszowie. Jeden z najmłodszych znanych protortidów to Skenidioides cretus Halamski in Baliński et al., 2016, znaleziony w dolnofrańskich skałach Góry Józefki w Górach Świętokrzyskich.
Przypisy
Kategoria:Wymarłe ramienionogi