Rhynchonellata – gromada ramienionogów, znana od kambru do dziś.
Charakterystyka ogólna mały|left|Spiriferid Neospirifer dunbari z karbonu (kasimowu) Teksasu. Muszla widziana z boku, widoczne wypukłe obie skorupki (większa brzuszna czyli nóżkowa oraz mniejsza grzbietowa czyli ramieniowa) Rhynchonellata należą do podtypu Rhynchonelliformea (odpowiadającego w przybliżeniu dawniej wyróżnianej grupie ramienionogów zawiasowych). Odznaczają się nóżką powstającą w ontogenezie ze specjalnej struktury (ang. rudiment) oraz muszlą o mikrostrukturze włóknistej (ang. fibrous).
Zmienność morfologiczna w obrębie tej gromady jest duża. Muszle są najczęściej dwuwypukłe (o wypukłych obu skorupkach), posiadają rozmaicie zbudowane zęby, mogą być stroficzne (tylna część muszli jest prosta i odpowiada osi obrotu skorupek względem siebie) lub astroficzne, posiadać perforacje (łac., ang. punctae) lub nie, być ornamentowane lub gładkie. Bardziej zaawansowane ewolucyjnie grupy Rhynchonellata posiadają krura, u niektórych przedłużające się w rozmaicie zorientowane spiralium lub pętlę.
Podział systematyczny i występowanie mały|left|Sylurskie pentameridy z rodzaju Kirkidium: nagromadzenie w biohermie z ludlowu Indiany. Widoczne dwuwypukłe muszle. Jest to największa gromada ramienionogów, należy do niej około 3000 rodzajów (z ogólnej liczby ponad 4200 rodzajów wszystkich brachiopodów współczesnych i kopalnych), które grupuje się w 75 nadrodzin i 10 rzędów (z czego trzy znane współcześnie i siedem wymarłych). Rzędy należące do tej gromady to: Protorthida, Orthida, Pentamerida, Rhynchonellida, Atrypida, Athyridida, Spiriferida, Spiriferinida, Terebratulida i Thecideida. Pierwsze dwa rzędy są najbardziej pierwotne; pozostałe łączy się czasami w nieformalną grupę Neoarticulata, ale według innego ujęcia do tej grupy nie należałyby pentameridy, a być może również nie należałyby spiriferidy, spiriferinidy i tecideidy. Przedstawicielem Rhynchonellata incertae sedis jest Cadomella.
Najstarsi przedstawiciele gromady Rhynchonellata żyli we wczesnym kambrze; są to protortidy oraz ortidy. Z kambru znane są ponadto pentameridy (przypuszczalne od kambru wczesnego, pewne od kambru środkowego). W ordowiku () pojawiają się rzędy Rhynchonellida, Atrypida, Athyridida i Spiriferida. Terebratulidy znane są od syluru, spiriferinidy od dewonu, a tecideidy od triasu.
Spośród rodzajów ramienionogów współczesnych, których znanych jest około stu, ponad 85% należy do Rhynchonellata.
Przypisy
Kategoria:Ramienionogi