Doina Ruști (ur. 15 lutego 1957 w Comoșteni) – rumuńska pisarka i powieściopisarka, profesor uniwersytecka. W swojej prozie łączy fantastykę, powieść historyczną i tematykę społeczną. Jej utwory podejmują między innymi problematykę komunizmu, pamięci zbiorowej, kobiecości oraz kulturowego dziedzictwa Rumunii i Bałkanów.

Jest laureatką Nagrody im. Iona Creangă przyznawanej przez Akademię Rumuńską oraz Nagrody Prozy Związku Pisarzy Rumuńskich. Ponad czterdzieści wydań jej utworów ukazało się w kilkunastu językach, między innymi po angielsku, niemiecku, francusku, hiszpańsku, włosku i węgiersku.

Życie i działalność Studiowała filologię na Uniwersytecie Bukareszteńskim, gdzie uzyskała również stopień doktora nauk filologicznych. Wykładała historię kultury i cywilizacji powszechnej na Narodowym Uniwersytecie Sztuki Teatralnej i Filmowej im. Iona Luki Caragiale w Bukareszcie.

Zadebiutowała jako powieściopisarka książką Omulețul roșu w 2004 roku. Następnie opublikowała między innymi powieści Zogru (2006), Fantoma din moară (2008), Lizoanca la 11 ani (2009), Manuscrisul fanariot (2015), Mâța Vinerii (2017), Homeric (2019), Paturi oculte (2020), Zavaidoc în anul iubirii (2024) i Ferenike (2025).

Fantoma din moară, powieść o rumuńskim komunizmie i pamięci zbiorowej, otrzymała Nagrodę Prozy Związku Pisarzy Rumuńskich. Za powieść Lizoanca la 11 ani Ruști otrzymała Nagrodę im. Iona Creangă Akademii Rumuńskiej.

Twórczość Komunizm i pamięć Jednym z głównych tematów prozy Doina Ruști jest wpływ komunizmu na życie rodzinne, relacje społeczne, język i pamięć wspólnoty. Najpełniej temat ten pojawia się w powieściach Fantoma din moară, Lizoanca la 11 ani, Ferenike oraz Nas de bulgar.

W Fantoma din moară historia wiejskiej społeczności zostaje powiązana z pamięcią o dyktaturze i z fantastycznym obrazem nawiedzonego młyna. Powieść była analizowana jako przykład postkomunistycznej literatury gotyckiej oraz narracji o utracie pamięci historycznej.

Lizoanca la 11 ani przedstawia historię jedenastoletniej dziewczynki oskarżonej przez mieszkańców wsi o wywołanie epidemii. Powieść podejmuje problem przemocy wobec dzieci, społecznego wykluczenia, ubóstwa i odpowiedzialności zbiorowej. Była również interpretowana w kontekście literatury traumy dziecięcej i społeczeństwa postkomunistycznego.

Powieść Ferenike opowiada o skutkach dekretu antyaborcyjnego wydanego w okresie dyktatury Nicolae Ceaușescu. Realistyczna historia społeczności zostaje w niej połączona z elementami baśniowymi i fantastycznymi.

Bałkanizm i trylogia fanariocka Istotną częścią twórczości Ruști jest wyobraźnia bałkańska, związana z historią regionu naddunajskiego, spotkaniem Wschodu i Zachodu oraz przenikaniem się tradycji rumuńskich, bałkańskich, orientalnych i śródziemnomorskich.

Powieści Manuscrisul fanariot (2015), Mâța Vinerii (2017) i Homeric (2019) tworzą trylogię fanariocką. Jej wspólną przestrzenią jest osiemnastowieczny Bukareszt – wielojęzyczne miasto kupców, podróżników, niewolników, rzemieślników i przybyszów należących do różnych kultur.

Powieści te nie tworzą jednej ciągłej fabuły, lecz łączy je historyczna i wyobrażona przestrzeń fanariockiego Bukaresztu. Ważną rolę odgrywają w nich język, handel, pożywienie, stroje, wierzenia, magiczne receptury oraz konflikty społeczne. Miasto przedstawione jest jako obszar przekraczania granic, wymiany, przemocy i spotkania różnych światów kulturowych.

Fantastyka Fantastyka w prozie Ruști jest zwykle związana z historią i rzeczywistością społeczną. W powieści Zogru bezcielesna istota żyje we krwi ludzi, przechodzi z jednego ciała do drugiego i przemierza kilka stuleci rumuńskiej historii.

W Mâța Vinerii magiczna księga przepisów łączy jedzenie z pamięcią, władzą i przemianą. W Homeric elementy legendarne i fantastyczne zostają wpisane w świat osiemnastowiecznego Bukaresztu, natomiast w Manuscrisul fanariot fantastyczność rozwija się poprzez słowa, plotki, choroby, przesądy i labiryntową przestrzeń miasta.

Recepcja i przekłady Twórczość Doina Ruști była przedmiotem studiów literaturoznawczych, rozpraw doktorskich i prac zbiorowych. Jej proza jest analizowana między innymi w kontekście pamięci komunizmu, literatury traumy, fantastyki, bałkanizmu i wielokulturowej historii Bukaresztu.

W 2022 roku ukazał się tom zbiorowy Doina Ruști. Lumi, istorii, „combinații simbolice”, pod redakcją Emanueli Ilie. W 2025 roku Pompilia Chifu opublikowała monografię Doina Ruști, un personaj în propria carte. Particularități tematice, construcție textuală și profil identitar în proza Doinei Ruști.

Angielski przekład powieści Mâța Vinerii, zatytułowany The Book of Perilous Dishes, ukazał się w Londynie w 2022 roku. Powieści Ruști były również publikowane między innymi w Niemczech, Francji, Hiszpanii, Włoszech, na Węgrzech i w Stanach Zjednoczonych.

Wybrane utwory Powieści Omulețul roșu (Vremea, 2004) Zogru (Polirom, 2006) Fantoma din moară (Polirom, 2008) Lizoanca la 11 ani (Trei, 2009) Cămașa în carouri și alte 10 întâmplări din București (Polirom, 2010) Patru bărbați plus Aurelius (Polirom, 2011) Mămica la două albăstrele (Polirom, 2013) Manuscrisul fanariot (Polirom, 2015) Mâța Vinerii (Polirom, 2017) Logodnica (Polirom, 2017) Homeric (Polirom, 2019) Paturi oculte (Litera, 2020) Zavaidoc în anul iubirii (Bookzone, 2024) Ferenike (Humanitas, 2025) Platanos (Youngart, 2025) Nas de bulgar (Humanitas, 2026) Matuf, peruchierul (Humanitas Junior, 2026)

Zbiory opowiadań Ciudățenii amoroase din Bucureștiul fanariot (Litera, 2022) Depravatul din Gorgani. Alte 52 de ciudățenii (Litera, 2023)

Nagrody Nagroda Prozy Związku Pisarzy Rumuńskich za Fantoma din moară Nagroda im. Iona Creangă Akademii Rumuńskiej za Lizoanca la 11 ani Nagroda Stowarzyszenia Pisarzy Bukareszteńskich za Zogru

Bibliografia krytyczna Pompilia Chifu, Doina Ruști, un personaj în propria carte. Particularități tematice, construcție textuală și profil identitar în proza Doinei Ruști, Casa Cărții de Știință, Kluż-Napoka 2025, ISBN 978-606-17-2448-2. Emanuela Ilie (red.), Doina Ruști. Lumi, istorii, „combinații simbolice”, Vasiliana ’98, Jassy 2022. Gabriela Chiciudean, „Lizoanca, Wounds and Cruel Reality”, Swedish Journal of Romanian Studies, t. 8, nr 2, 2025, s. 31–41. Christene d’Anca, „Mediating a Loss of History in Doina Rusti’s The Ghost in the Mill”, Journal of European Studies, t. 48, nr 3–4, 2018, s. 265–277. Mircea Muthu, Balcanismul literar românesc. Panoramic sud-est european – Confluențe culturale, Școala Ardeleană, Kluż-Napoka 2017.

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Doina Ruști Biogram Doina Ruști w serwisie AGERPRES pagină de autor Ficțiunea https://web.archive.org/web/20211209233311/https://www.litera.ro/autori/doina-ru-ti-doina-ru-ti

Kategoria:Rumuńscy pisarze Kategoria:Urodzeni w 1957