Sycylia (prowincja rzymska)

Sycylia (łac. Sicilia) – rzymska prowincja obejmująca wyspę Sycylię oraz, w późniejszym okresie, część okolicznych wysp w tym Maltę.

Została utworzona po zakończeniu I wojny punickiej w 241 p.n.e. i była pierwszą prowincją w dziejach republiki rzymskiej. Jej utworzenie zapoczątkowało rozwój rzymskiego systemu administracji terytorialnej poza Italią.

Stolicą administracyjną prowincji były Syrakuzy, innymi ważnymi ośrodkami były Lilybaeum, Panormus, Agrigentum, Catana i Messana.

Historia

Podbój Sycylii mały|Sycylia w trakcie I wojny punickiej (264–241 p.n.e.) Przed rzymskim podbojem Sycylia była podzielona pomiędzy kilka organizmów politycznych i stref wpływów. W zachodniej części wyspy dominowała Kartagina, natomiast wschodnia część pozostawała pod wpływem greckich polis, z których największe znaczenie miały Syrakuzy.

Bezpośrednią przyczyną rzymskiego zaangażowania na wyspie był konflikt pomiędzy Mamertynami a Syrakuzami i Kartaginą. W 264 p.n.e. Rzym zdecydował się interweniować w konflikcie, udzielając pomocy Mamertynom. Interwencja ta doprowadziła do wybuchu I wojny punickiej. Konflikt pomiędzy Rzymem a Kartaginą trwał od 264 do 241 p.n.e. i był prowadzony przede wszystkim na Sycylii oraz na otaczających ją wodach.

W 241 p.n.e. Rzym pokonał Kartaginę. Na mocy zawartego pokoju Kartagina zrzekła się swoich posiadłości na Sycylii i wycofała z wyspy swoje siły. W ten sposób rzymska kontrola objęła terytoria pozostające wcześniej pod panowaniem Kartaginy, a Sycylia stała się pierwszym dużym terytorium zamorskim podlegającym Rzymowi. W kolejnych latach Rzym stopniowo organizował przejęte obszary w formę prowincji.

Okres republiki rzymskiej Rzymska kontrola nad Sycylią początkowo nie obejmowała całej wyspy. Syrakuzy, rządzone przez króla Hierona II, pozostawały sprzymierzeńcem Rzymu. W czasie II wojny punickiej Hieron II pozostał lojalny wobec Rzymu, jednak po jego śmierci w 215 p.n.e. sytuacja uległa zmianie. Część elit Syrakuz opowiedziała się po stronie Kartaginy. W 213 p.n.e. Rzym rozpoczął oblężenie Syrakuz. Miasto było bronione m.in. dzięki urządzeniom wojennym skonstruowanym przez Archimedesa. W 212 p.n.e. Syrakuzy zostały zdobyte przez wojska rzymskie pod dowództwem Marka Klaudiusza Marcellusa. mały|Terytoria kontrolowane przez niewolników w trakcie I powstania (135–132 p.n.e.) Rozwój wielkich majątków ziemskich i wykorzystanie pracy niewolniczej przyczyniły się do narastania napięć społecznych. W latach 135–132 p.n.e. wybuchło pierwsze powstanie niewolników na Sycylii. Na jego czele stanął Eunus, niewolnik pochodzący z Syrii, który przyjął imię Antioch. Powstanie objęło znaczną część centralnej i wschodniej Sycylii. Rzymianie ostatecznie stłumili bunt.

W 132 p.n.e. uporządkowała administrację wyspy po wcześniejszych konfliktach społecznych i powstaniach niewolników. Ustawa regulowała m.in. stosunki pomiędzy poszczególnymi miastami oraz kompetencje namiestnika. Drugie powstanie niewolników wybuchło w latach 104–101 p.n.e. Na jego czele stanęli i Atenion. Podobnie jak pierwsze powstanie, zostało ono ostatecznie pokonane przez wojska rzymskie.

Jednym z bardziej znanych namiestników Sycylii był Gajusz Werres, który sprawował urząd w latach 73–71 p.n.e. Jego rządy stały się symbolem nadużyć administracji prowincjonalnej. Po opuszczeniu Sycylii został oskarżony przez Marka Tulliusza Cycerona, który w 70 p.n.e. wygłosił przeciwko niemu mowy znane jako .

Podczas wojen domowych końca republiki Sycylia miała duże znaczenie strategiczne ze względu na swoje położenie i produkcję zboża. W latach 42–36 p.n.e. wyspa znalazła się w centrum konfliktu pomiędzy Oktawianem a Sekstusem Pompejuszem, który kontrolował Sycylię i wykorzystywał jej położenie do blokowania dostaw zboża do Rzymu. W 36 p.n.e. Oktawian przeprowadził wielką operację przeciwko Pompejuszowi. Po zwycięstwie pod Naulochos Sekstus Pompejusz uciekł z Sycylii, a Oktawian odzyskał kontrolę nad wyspą.

Okres cesarstwa rzymskiego mały|Amfiteatr w Syrakuzach, stolicy prowincji Po utworzeniu cesarstwa August przeprowadził reorganizację administracji Sycylii. Prowincja pozostała prowincją senacką, zarządzaną przez prokonsula. W przeciwieństwie do prowincji granicznych Sycylia nie posiadała stałego garnizonu legionowego. Wynikało to z jej położenia wewnątrz imperium i braku bezpośredniego zagrożenia militarnego.

W pierwszych dwóch wiekach cesarstwa Sycylia przeżywała okres względnego pokoju. Rozwijały się miasta, sieć dróg i posiadłości ziemskie. Syrakuzy pozostawały największym ośrodkiem wyspy, choć ich znaczenie polityczne było mniejsze niż w czasach hellenistycznych. Pomimo rzymskiego panowania kultura grecka zachowała na Sycylii bardzo silną pozycję. Szczególnie we wschodniej części wyspy greka pozostała ważnym językiem życia miejskiego i kulturalnego.

W III wieku Sycylia nadal pozostawała stosunkowo bezpieczna w porównaniu z prowincjami granicznymi. W wyniku reform administracyjnych Dioklecjana Sycylia pozostała odrębną prowincją i została włączona do diecezji Italii. W IV wieku diecezja ta wchodziła w skład prefektury Italii.

Sytuacja Sycylii pogorszyła się w V wieku wraz z pojawieniem się Wandalów w Afryce Północnej. Po zdobyciu Kartaginy przez Wandalów w 439 Sycylia znalazła się w bezpośrednim zasięgu ich działań. Od lat 40. V wieku wyspa była wielokrotnie atakowana i plądrowana. Zachodnie cesarstwo nadal utrzymywało administrację i siły wojskowe na wyspie, a działania Wandalów miały początkowo charakter przede wszystkim najazdów.

W drugiej połowie V wieku Wandalowie stopniowo rozszerzali swoją kontrolę nad wyspą, by w 468 znaleźć się pod ich panowaniem. Po upadku zachodniego cesarstwa w 476 Sycylia znalazła się w obrębie państwa Odoakra. W 493 Odoaker został pokonany przez Ostrogotów pod wodzą Teodoryka Wielkiego. Sycylia została włączona do królestwa Ostrogotów, które zachowało wiele elementów późnorzymskiej administracji.

Okres cesarstwa wschodniorzymskiego W 535 cesarz Justynian I rozpoczął wojnę mającą na celu odzyskanie Italii i dawnych terytoriów zachodniego cesarstwa. Sycylia stała się jednym z pierwszych celów wojsk bizantyjskich. Generał Belizariusz wylądował na wyspie i szybko podporządkował ją cesarstwu. mały|Upadek Syrakuz w 878, Madrid Skylitzes W kolejnych stuleciach Sycylia pozostawała ważnym obszarem Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Syrakuzy stały się jednym z najważniejszych centrów administracyjnych cesarstwa na zachodzie. W VII wieku cesarz Konstans II podjął próbę przeniesienia swojej siedziby do Syrakuz. W 663 przybył na Sycylię i przez kilka lat prowadził stamtąd działania polityczne i wojskowe. W 668 został zamordowany w Syrakuzach.

Od końca VII wieku Sycylia była nie tyle klasyczną prowincją rzymską, co temem Cesarstwa, zachowującym jednak ciągłość rzymskiej administracji. przetrwał do arabskiego podboju wyspy. Po jego rozpoczęciu w 827 Bizantyjczycy stopniowo tracili kolejne miasta i twierdze. W 878 upadły Syrakuzy, a w 902 Taormina, która była ostatnim ważnym bizantyjskim ośrodkiem na wyspie. Mniejsze bizantyjskie punkty oporu, w tym Rometta w północno-wschodniej Sycylii, utrzymały się do 965. Wraz z ich upadkiem zakończyła się wielowiekowa ciągłość rzymskiej i wschodniorzymskiej obecności politycznej na wyspie.

Przypisy

Kategoria:Prowincje rzymskie Kategoria:Sycylia (prowincja rzymska)