mały|Alexander Hahn Alexander Hahn (ur. 9 czerwca 1954 w Rapperswil) – szwajcarski artysta nowych mediów, od końca lat 70. XX wieku pracujący z mediami elektronicznymi i cyfrowymi. San Francisco Museum of Modern Art określa go jako pioniera nowych mediów. W jego twórczości powracają zagadnienia percepcji, pamięci i snu oraz relacji między rzeczywistością rejestrowaną a wyobrażoną.
W 2007 Kunstmuseum Solothurn i Museum der Moderne Salzburg zorganizowały retrospektywę jego twórczości. W latach 2022–2023 Kunstmuseum St. Gallen pokazało wystawę przekrojową Memory of Light – Light of MemoryChristoph Vögele (red.), Alexander Hahn: Werke/Works 1976–2006, Kehrer Verlag, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-939583-20-2..
Życiorys Hahn dorastał w Rapperswilu. Studiował edukację artystyczną w Kunstgewerbeschule Zürich (obecnie Zürcher Hochschule der Künste), którą ukończył w 1979. Podczas studiów zaczął realizować prace wideo i filmy na taśmie Super 8, m.in. Flight and Glass (1976) oraz mockument Demis (1977).
W 1981 przeniósł się do Nowego Jorku i uczestniczył w Independent Study Program Whitney Museum of American Art. W 1990 przebywał na stypendium w Istituto Svizzero w Rzymie. W latach 1991–1994 mieszkał w Berlinie, początkowo jako stypendysta programu DAAD Artists-in-Berlin, a następnie jako artysta rezydent w ART+COM. W latach 1995–1997 mieszkał w Warszawie.
Po wielu latach życia i pracy w Nowym Jorku zamieszkał w Polsce.
Twórczość Hahn rozwijał swoją praktykę w okresie kształtowania się sztuki wideo i nowych mediów w latach 70. XX wieku, wcześnie łącząc analogowe wideo z obrazowaniem komputerowym. Punktem wyjścia jego prac bywają osobiste doświadczenia i obserwacje codzienności, ale także historia i nauka. Cathie Payne analizowała jego krótkie, epizodyczne formy wideo jako rodzaj praktyki epistolarnej, służącej rejestrowaniu ulotnych zdarzeń i relacjiCathie Payne, „Miniature and Series: The Re-invention of the Epistolary Form in the Work of Alexander Hahn”, w: Adrian Miles (red.), Digital Media and Documentary, Palgrave Pivot, Cham 2018, s. 83–99, DOI 10.1007/978-3-319-68643-1_6..
Do wczesnych prac Hahna należy performance i instalacja Wege – Ways, pokazana po raz pierwszy w 1978 w Galerie Apropos w Lucernie, następnie w Bernie i Nowym Jorku. Recenzując berneńską prezentację z 1980, Res Ingold opisywał przestrzeń z podłogą pokrytą solą, siatką drucianą pod sufitem i zwisającymi nićmi, które artysta kolejno podpalałRes Ingold, „Alexander Hahn inszenierte «Wege»: Dutzende von kleinen Feuern”, Berner Zeitung, 19 listopada 1980, s. 11..
W latach 80. i 90. Hahn coraz częściej łączył nagrane wideo z grafiką komputerową, animacją i instalacją przestrzenną. Do prac z tego okresu należą m.in. Urban Memories (1986), Viewers of Optics (1987), The Bernoulli Itinerary (1989), Dirt Site (1990) i Fundamentals of Legerdemain (1992). W 1996 rozpoczął cykl The Artist’s Studio as Encryption Lab, rozwijany w formie generowanych komputerowo obrazów i wydruków.
W interaktywnej instalacji Luminous Point (2005) punktem wyjścia jest komputerowa symulacja mieszkania artysty na Manhattanie. SFMOMA pokazało pracę w 2008 na wystawie Room for Thought: Alexander Hahn and Yves Netzhammer, opisując wirtualne mieszkanie jako metaforę „mentalnego pejzażu”. Widz porusza się po cyfrowym labiryncie pomieszczeń i sekwencji obrazowych, w których nakładają się zapis fotograficzny, środowiska fikcyjne, pamięć i wyobraźnia.
Retrospektywa Werke/Works 1976–2006 została pokazana w 2007 w Solurze i Salzburgu. W latach 2022–2023 Kunstmuseum St. Gallen zaprezentowało 23 prace i zespoły prac z lat 1996–2022, ze szczególnym uwzględnieniem Indian Cycle. Muzeum nabyło następnie m.in. wielkoformatową pracę LED Transit of Earth (2022) oraz prace z cyklu The Artist’s Studio as Encryption Lab.
W nowszych realizacjach Hahn wykorzystuje także generatywną sztuczną inteligencję. Seria Stable Diffusion – Medusa Rising I–VIII powstała w latach 2023–2024. W 2025 Museum Jorn pokazało pracę Getting Nowhere, opartą na dialogu artysty z programem ELIZA z 1981. W tym samym roku praca CFL – Coded Fluorescent Light II – A Video Rebus została wybrana jako zwycięski projekt międzynarodowego open callu ON AIR Kunsthaus Grenchen.
Wybrane prace 2025: CFL – Coded Fluorescent Light II – A Video Rebus, projekcja wideo wykorzystująca kod wizualny i rytmy zbliżone do alfabetu Morse’a. 2023–2024: Stable Diffusion – Medusa Rising I–VIII, seria obrazów generowanych z użyciem AI. 2022: Transit of Earth, wideo i animacja 3D na wielkoformatowym ekranie LED. 2022: (Thomas Daniell and) The Ruins of Naurattan, kinetyczna instalacja wideo. 2022: INDOCAM, eksperymentalny pełnometrażowy film; światowa premiera podczas 57. Solothurner Filmtage. 2019: Albedo 0.30, 24-godzinna pętla wideo na wielkoformatowym ekranie LED, F. Hoffmann-La Roche, Kaiseraugst. 2016: CFL – Coded Fluorescent Light, trzykanałowa instalacja wideo. od 2008: Video Vignettes, seria krótkich prac wideo opartych na obserwacjach codzienności. 2005: Luminous Point, interaktywna instalacja wideo. od 2002: The Dead, seria cylindryczno-anamorficznych instalacji wideo. od 1996: The Artist’s Studio as Encryption Lab, seria obrazów i wydruków generowanych komputerowo. 1992: Fundamentals of Legerdemain, instalacja animacji komputerowej. 1990: Dirt Site, wideo. 1989: The Bernoulli Itinerary, instalacja wideo. 1988: Arthur, wielokanałowa instalacja wideo. 1987: Viewers of Optics, wideo. 1986: Urban Memories, animacja komputerowa i instalacja wideo. 1983: A Young Person’s Guide to Walking Outside the City, animacja komputerowa programowana w Texas Instruments Extended BASIC na komputerze TI-99/4A, 2:25 min. 1982: The Outer Plant – Die Aussenstation, wideo science fiction, 25:16 min. 1981: Getting Nowhere, wideo oparte na dialogu artysty z programem ELIZA. 1977: Demis, mockument na taśmie Super 8.
Wybrane wystawy i prezentacje Wystawy indywidualne i prezentacje projektowe 2026: Alexander Hahn – wybrane prace wideo i rozmowa z artystą, KINOMUZEUM, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. 2025–2026: ON AIR :: CFL – Coded Fluorescent Light II – A Video Rebus, Kunsthaus Grenchen. 2025: Getting Nowhere, Museum Jorn, Silkeborg. 2022–2023: Memory of Light – Light of Memory, Kunstmuseum St. Gallen. 2022: INDOCAM, 57. Solothurner Filmtage. 2008: Room for Thought: Alexander Hahn and Yves Netzhammer, San Francisco Museum of Modern Art. 2007: Works 1976–2006, Kunstmuseum Solothurn i Museum der Moderne Salzburg. 2002: Mémoires Astrales d’un Homme Volant, Musée Jenisch, Vevey. 1999: I Came Here to Sleep, Neuer Berliner Kunstverein, Berlin. 1995: Personal Records, Kunsthaus Zürich. 1982: Plant #50-316, Franklin Furnace, Nowy Jork. 1980: Wege – Ways, Galerie Toni Gerber, Berno. 1978: Wege – Ways, Galerie Apropos, Lucerna.
Wystawy zbiorowe i przeglądy 2026: Mehr Licht. Video in der Kunst, Kunstmuseum Solothurn i Aargauer Kunsthaus. 2025: Disruptions: Early Video Art in Europe, Fonds municipal d’art contemporain, Genewa, z pracą Jona (1976). 2024–2025: IMPRESSION 2024/2025, Kunsthaus Grenchen. 2020–2021: Welt am Draht – World on the Wire, Kunstmuseum St. Gallen. 2019: Physical and Digital: Multifaceted Visions in Electronic Art, New York Electronic Art Festival, Governors Island, Nowy Jork. 2017: Rebel Video: The Video Movement of the 1970s and 1980s, Swiss National Museum, Zurych. 2016: Zeit verstreichen. Moment und Dauer in der Gegenwartskunst, Kunstmuseum Solothurn. 2008: Reconstructing Swiss Video Art from the 1970s and 1980s, Kunstmuseum Luzern. 2002–2003: bilder*codes# 1992–2002, ZKM, Karlsruhe. 1995: Vagamundo: Reflexiones sobre el exilio, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madryt. 1993: The Final Frontier, New Museum, Nowy Jork. 1992: Committed Visions, Museum of Modern Art, Nowy Jork, z pracą Dirt Site. 1989: Video-Skulptur retrospektiv und aktuell, Kölnischer Kunstverein i Kunsthaus Zürich. 1987: Ars Electronica, Linz, oraz World Wide Video Festival, Haga. 1985: Alles und noch viel mehr, Kunstmuseum Bern i Kunsthalle Bern. 1982: Pastiche, Grommet Gallery, Nowy Jork, kurator Jean Dupuy.
Wybrane kolekcje publiczne i archiwa Centre Georges Pompidou, Paryż – Viewers of Optics (1987), zakupione w 1988. Fonds municipal d’art contemporain de la Ville de Genève (FMAC), Genewa – prace w kolekcji wideo. GBH Media Library and Archives, Boston – Aviation Memories (1986), zachowane w archiwum New Television Workshop. Kunsthaus Zürich – prace w kolekcji muzeum. Kunstmuseum Bern – Viewers of Optics (1987). Kunstmuseum Solothurn – prace w kolekcji sztuki mediów. Kunstmuseum St. Gallen – Transit of Earth (2022) oraz prace z cyklu The Artist’s Studio as Encryption Lab. Kunst Museum Winterthur – prace w kolekcji nowych mediów. Kunst(Zeug)Haus, Rapperswil-Jona – prace w Sammlung Bosshard. Musée Jenisch, Vevey – 5 Anamorphoses :: The Dead (2002). n.b.k. Video-Forum, Berlin – prace w kolekcji Video-Forum. ZKM, Karlsruhe – m.in. Aerial Stills (1988) i The Bernoulli Itinerary.
Nagrody i stypendia (wybór) 2025: zwycięski projekt międzynarodowego open callu ON AIR, Kunsthaus Grenchen, za CFL – Coded Fluorescent Light II – A Video Rebus. 2023: Best Video w kategorii Video Art, ON ART – Poland Film Festival, za INDOCAM. 2015: grant projektowy Lotteriefonds Kantonu St. Gallen na Indian Cycle. 2011: Nagroda Kulturalna Miasta Rapperswil-Jona. 2009: nagroda St. Gallische Kulturstiftung. 2000: Namics Art Prize for New Media. 1995: Nagroda dla Młodej Sztuki Szwajcarskiej (Kunstpreis der Zürcher Kunstgesellschaft), Kunsthaus Zürich. 1993: szwajcarskie federalne stypendium artystyczne. 1992: Installation Award, World Wide Video Festival, Haga, za The Bernoulli Itinerary. 1992: Grand Prix, Festival International du Jeune Vidéo, Montreal, za Dirt Site. 1990: Work of Excellence, Tokyo Video Festival, za Dirt Site. 1989: Media Production Grant, New York State Council on the Arts, na produkcję Dirt Site. 1989: Kenneth Patchen Award, San Francisco Poetry Film Festival, za Arthur. 1989: grant Art Matters, Nowy Jork. 1988: szwajcarskie federalne stypendium artystyczne. 1988: Installation Award, World Wide Video Festival, Haga, za Arthur. 1987: stypendium w dziedzinie wideo, New York Foundation for the Arts. 1987: Grand Prix de la Ville de Genève za Viewers of Optics. 1987: pierwsza nagroda w dziedzinie grafiki komputerowej, Video Culture International, Don Mills, za Urban Memories.
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Alexandra Hahna
Kategoria:Artyści multimedialni Kategoria:Szwajcarscy artyści Kategoria:Amerykańscy artyści Kategoria:Urodzeni w 1954