Ludwik Winterok (zm. 1943) – polski publicysta polityczny i ekonomiczny oraz redaktor prasy socjalistycznej, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej (ZNMS) i Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR).

W latach 30. XX wieku należał do czołowych przedstawicieli lewicowej opozycji wewnątrz PPS, a w okresie okupacji niemieckiej uczestniczył w działalności konspiracyjnego ruchu socjalistycznego. Został zamordowany przez Gestapo w 1943.

Życiorys Działał w PPS oraz w związanych z nią organizacjach młodzieżowych, przede wszystkim w ZNMS i OM TUR. W początku lat 30. należał do grupy młodych działaczy lewicowych, która występowała w opozycji wobec kierownictwa PPS i domagała się radykalizacji programu oraz metod działania partii. Andrzej Notkowski określał Winteroka jako twórcę i przywódcę jednej z lewicowych grup opozycyjnych, która uformowała się po XXII Kongresie PPS w maju 1931.

Istotnym ośrodkiem tego środowiska był miesięcznik „Płomienie”, którego komitet wydawniczy powstał w październiku 1931. Redaktorami odpowiedzialnymi pisma byli kolejno Jan Pokorski, Zbigniew Mitzner i Kazimierz Olszewski, natomiast – jak pisał Notkowski – „duszą pisma” był Ludwik Winterok. W redakcji znajdowali się również m.in. Aniela Bełzówna, Jerzy Cesarski, Wacław Czarnecki i Władysław Pietrzykowski.

Środowisko „Płomieni” występowało przeciwko reformizmowi partii socjalistycznych i postulowało radykalizację działalności PPS. Na łamach pisma krytykowano m.in. udział socjalistów w rządach oraz politykę parlamentarną, opowiadano się za zdecydowaną walką o władzę klasy robotniczej i propagowano ideę jednolitego frontu robotniczego. Jednocześnie grupa dystansowała się od komunizmu jako ruchu politycznego i nie dążyła początkowo do formalnego rozłamu w PPS, traktując swoją działalność jako opozycję wewnątrzpartyjną.

Publikował również własne teksty w „Płomieniach”. W jednym z nich podejmował problem kryzysu gospodarczego i polemizował z przekonaniem, że kapitalizm może samoczynnie upaść pod wpływem kryzysu. Według przytoczonej przez badaczy argumentacji Winteroka przezwyciężenie kryzysu i osiągnięcie trwałego dobrobytu miało być możliwe dopiero poprzez zdobycie władzy przez proletariat.

W 1933 kierownictwu PPS udało się osłabić i następnie rozbić grupę skupioną wokół Winteroka. W tym samym roku, po ukazaniu się 18 numerów, przestały wychodzić „Płomienie”. Ich linię programową kontynuowało następnie czasopismo „Młodzi idą”.

W drugiej połowie lat 30. należał do aktywnych publicystów PPS zajmujących się problematyką gospodarczą. Na łamach „Robotnika” analizował kryzysy gospodarcze, bezrobocie, politykę inwestycyjną państwa oraz perspektywy gospodarki planowej. W swoich tekstach wskazywał na strukturalne źródła kryzysów kapitalizmu i, odwołując się m.in. do analiz Michała Kaleckiego, argumentował, że okres dobrej koniunktury może prowadzić do powstania warunków kolejnego kryzysu. Krytycznie oceniał również traktowanie wzrostu produkcji związanego ze zbrojeniami jako oznaki trwałego przezwyciężenia kryzysu.

Opowiadał się za stopniowym przechodzeniem od gospodarki kapitalistycznej do gospodarki planowej. W 1937 pisał o „kierowanym” kapitalizmie jako możliwym etapie przejściowym do gospodarki planowej, podkreślając znaczenie państwowej regulacji gospodarki i podporządkowania jej zasadzie korzyści społecznej. W 1938, publikując pod pseudonimem L. Bukowski, przedstawił koncepcję „społecznej gospodarki planowej”. Postulował również uspołecznienie kluczowych gałęzi wielkiego przemysłu.

Działalność redakcyjna Był związany z prasą PPS także w drugiej połowie lat 30. XX wieku. W 1936 występował jako redaktor odpowiedzialny „Naprzodu”, organu PPS. Jego nazwisko figuruje w stopkach kolejnych numerów pisma, m.in. z lipca, września i grudnia 1936. Przez pewien czas prowadził również kronikę gospodarczą w „Robotniku”.

Andrzej Notkowski wskazuje, że po przeniesieniu „Naprzodu” do Warszawy dziennik był redagowany i drukowany w stołecznej oficynie partyjnej przy ul. Wareckiej, a funkcję redaktorów odpowiedzialnych pełnili kolejno Stanisław Niemyski, Ludwik Winterok, Jerzy Cesarski i Mieczysław Niedziałkowski.

Pełnił również funkcję redaktora odpowiedzialnego „Gazety Robotniczej”, organu PPS Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego.

Był także związany z „Transportowcem”, organem Związku Zawodowego Transportowców. Według Andrzeja Notkowskiego pismo było w tym okresie redagowane m.in. przez przedstawicieli lewicy PPS wywodzących się z ZNMS i OM TUR: Andrzeja Ochockiego, Ludwika Winteroka i Juliana Hochfelda.

Działalność w okresie okupacji niemieckiej Po wybuchu II wojny światowej Winterok uczestniczył w działalności konspiracyjnego środowiska lewicy socjalistycznej. Jan Mulak podaje, że na przełomie 1939 i 1940 grupa pracowników redakcji „Robotnika”, wśród których znajdowali się Ludwik Winterok i Jan Maurycy Borski, wspólnie z młodzieżą Czerwonego Harcerstwa i OMTUR przygotowała sformułowania programowe lewicy socjalistycznej.

Jego nazwisko pojawia się również w zestawieniu osób związanych z redakcją konspiracyjnego pisma „Proletariusz”. Jan Mulak wymienia w tym kontekście Edwarda Wieczorka, Konstantego Jagiełłę, Magdę Gutkowską, Józefa Kretkowskiego, Andrzeja Moszkowskiego oraz Ludwika Winteroka i Jana Maurycego Borskiego.

Był związany także z konspiracyjnym ruchem socjalistycznym działającym w Warszawie podczas okupacji. Zachowane opracowania dotyczące tego środowiska wymieniają go wśród działaczy przedwojennej lewicy PPS zaangażowanych w działalność polityczną i prasową po 1939.

Śmierć Został zamordowany przez Gestapo w 1943. Informację tę zawiera wykaz działaczy ruchu socjalistycznego opublikowany na emigracji na łamach pisma „Światło”.

Przypisy

Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Członkowie Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego Kategoria:Polscy publicyści XX wieku Kategoria:Polscy dziennikarze ekonomiczni Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Działacze polskiego podziemia 1939–1945 Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie w Polsce 1939–1945 Kategoria:Zmarli w 1943