Stanisława Woszczyńska (ur. 9 lutego 1879, zm. 29 lipca 1967 w Warszawie) – polska nauczycielka, dziennikarka, a także działaczka socjalistyczna, oświatowa, na rzecz praw kobiet i praw pracowniczych związana z Polską Partią Socjalistyczną (PPS).
Od początku XX wieku działała w ruchu socjalistycznym, angażując się szczególnie w działalność polityczną i organizacyjną wśród kobiet. Przed I wojną światową działała w Galicji, gdzie współorganizowała kobiecą sekcję Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości należała do kierownictwa kobiecego ruchu PPS. W 1919 została pierwszą przewodniczącą Centralnego Wydziału Kobiecego PPS i weszła w skład Centralnego Komitetu Wykonawczego partii. W okresie międzywojennym pracowała również jako publicystka, m.in. w „Robotniku” i „Głosie Kobiet”. Po II wojnie światowej publikowała w „Kurierze Popularnym” i pracowała w Agencji Robotniczej.
Życiorys Woszczyńska pochodziła ze środowiska inteligencji. Studiowała historię i ekonomię. Z działalnością dziennikarską związała się w 1907. Publikowała w krakowskim „Naprzodzie” oraz „Prawie Ludu”, posługując się pseudonimem Ewa Czarniecka.
Przed I wojną światową działała w Galicji w środowisku socjalistycznym. Współorganizowała kobiecą sekcję PPSD. W Krakowie wraz z innymi działaczkami pochodzącymi z Królestwa Polskiego nawiązywała kontakty z robotnicami, m.in. pracownicami przemysłu tytoniowego, drukarni i zakładów rzemieślniczych. W tym okresie używała pseudonimu Ewa Czarniecka.
W Nowym Sączu zaangażowała się w działalność niepodległościową, oświatową i społeczną. Wspólnie z Jadwigą Golachowską i Natalią Dzierżkówną założyła i organizowała Uniwersytet Ludowy działający przy Domu Robotniczym. Placówka prowadziła działalność oświatową, organizowała odczyty i przyciągała zarówno robotników, jak i młodzież oraz nauczycielstwo.
Działalność Woszczyńskiej przypadła na okres intensywnego rozwoju organizacji kobiecych w polskim ruchu socjalistycznym. Przed I wojną światową kobiety związane z PPSD tworzyły własne struktury organizacyjne, a Woszczyńska należała do grona działaczek podejmujących pracę wśród robotnic. Doświadczenie zdobyte w Galicji stało się później podstawą jej działalności w Centralnym Wydziale Kobiecym PPS.
Centralny Wydział Kobiecy PPS Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i wprowadzeniu powszechnego prawa wyborczego zwiększenie udziału kobiet w działalności PPS stało się jednym z problemów organizacyjnych partii. W grudniu 1919 w Warszawie odbył się I Zjazd Kobiet PPS. Zjazd zdecydował o utworzeniu Centralnego Wydziału Kobiecego PPS, którego zadaniem było kierowanie pracą polityczną wśród kobiet oraz rozwijanie ich działalności w strukturach partyjnych.
Pierwszą przewodniczącą Centralnego Wydziału Kobiecego została Stanisława Woszczyńska. Wydział otrzymał zwierzchnictwo nad kobiecymi wydziałami okręgowymi i komisjami miejskimi. Najniższą jednostkę organizacyjną stanowiły koła kobiece działające w ramach lokalnych organizacji PPS. Organem prasowym Centralnego Wydziału Kobiecego został „Głos Kobiet”. Woszczyńska, jako przewodnicząca Wydziału, weszła również w skład Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS.
Organizacja kobieca PPS od początku borykała się z problemami finansowymi i organizacyjnymi. Część działaczy partyjnych nie dostrzegała potrzeby prowadzenia odrębnej pracy politycznej wśród kobiet, a działalność kobiecego wydziału pozostawała niedofinansowana. Problemy te ograniczały możliwość tworzenia lokalnych struktur i prowadzenia działalności propagandowej.
W maju 1920, podczas XVII Kongresu PPS, Woszczyńska wystąpiła w sprawie sytuacji kobiet w partii. Zwracała uwagę na pomijanie i lekceważenie socjalistek w codziennej działalności organizacyjnej. Problem udziału kobiet w życiu partyjnym stał się jednym z tematów dyskusji podczas kongresu. Woszczyńska przedstawiła również doświadczenia związane z organizowaniem kobiecej działalności partyjnej w pierwszych latach niepodległości. Wspomnienia dotyczące tego okresu należą do najważniejszych zachowanych świadectw jej działalności w ruchu socjalistycznym.
W styczniu 1921 w Krakowie odbył się II Zjazd Kobiet PPS. Dyskutowano na nim nad dalszym funkcjonowaniem kobiecych struktur partyjnych oraz nad sposobami zwiększenia udziału kobiet w działalności PPS. Woszczyńska należała do grona działaczek związanych z Centralnym Wydziałem Kobiecym.
W 1922 Centralny Wydział Kobiecy został zlikwidowany z powodu trudności finansowych i organizacyjnych. W połowie 1924 został reaktywowany. Kierowanie nim powierzono egzekutywie w składzie: Maria Chmieleńska, Zofia Praussowa i Stanisława Woszczyńska.
W 1926 liczba kobiet należących do PPS wynosiła 2595 przy ogólnej liczbie 52 027 członków partii. W kraju działały 36 miejscowe wydziały kobiece. Centralny Wydział Kobiecy pozostawał odpowiedzialny za koordynację tej działalności.
Od 1926 „Głos Kobiet” ponownie ukazywał się jako pismo związane z kobiecym ruchem PPS. W skład jego komitetu redakcyjnego wchodziła Stanisława Woszczyńska. Od 1926 pismo było wydawnictwem Centralnego Wydziału Kobiecego PPS.
Działalność polityczna i publicystyczna Była aktywna w warszawskiej organizacji PPS. W 1927 uczestniczyła w pracach Centralnego Wydziału Kobiecego, a jej nazwisko znalazło się wśród 22 członkiń Wydziału wymienionych w sprawozdaniu obejmującym okres od 1 kwietnia 1927 do 1 września 1928. W tym samym roku występowała również publicznie jako działaczka PPS i radna Warszawy. Brała udział w zebraniach i wiecach organizowanych przez warszawską organizację partyjną. Wygłaszała referaty dotyczące problematyki politycznej, społecznej i kulturalnej.
Angażowała się w działalność związaną z ochroną praw kobiet pracujących. Podczas konferencji kobiecej PPS w 1927 uczestniczyła w dyskusji dotyczącej przestrzegania ustawodawstwa pracy. Wraz z innymi działaczkami wskazywała na przypadki naruszania przepisów przez pracodawców oraz na niewystarczającą działalność inspekcji pracy.
Jednym z tematów jej publicystyki była sytuacja mieszkaniowa ludności pracującej. W artykule Do walki z nędzą mieszkaniową, opublikowanym w 1927 w „Głosie Kobiet”, domagała się budowy tanich i zdrowych mieszkań oraz poprawy warunków mieszkaniowych rodzin robotniczych. Tekst łączył problem mieszkaniowy z sytuacją kobiet pracujących i matek.
Zajmowała się także popularyzacją działalności kulturalnej i oświatowej. W 1927 występowała z referatami poświęconymi m.in. twórczości Juliusza Słowackiego. Jej działalność publiczna łączyła pracę partyjną, oświatową i dziennikarską.
W 1928 nadal uczestniczyła w działalności kobiecego ruchu PPS. W „Głosie Kobiet” publikowała teksty dotyczące działalności kobiet w ruchu socjalistycznym i organizacji kobiecej PPS. [8, 14]
Działalność w PPS w latach 30. mały|Dorota Kłuszyńska, z którą Stanisława Woszczyńska współpracowała w ramach kobiecych truktur PPS W latach 30. Woszczyńska należała do grona działaczek zajmujących wysokie stanowiska w strukturach PPS. Uczestniczyła w pracach władz partyjnych i pozostawała związana z działalnością Centralnego Wydziału Kobiecego. W styczniu 1937 w Radomiu odbyła się XI Krajowa Konferencja Kobiet PPS, zorganizowana w związku z XXIV Kongresem PPS. Woszczyńska, wraz z Dorotą Kłuszyńską, wygłosiła referat dotyczący roli i sytuacji kobiet w życiu politycznym i społecznym. Wystąpienia dotyczyły również zwiększenia aktywności kobiet w popularyzowaniu idei socjalistycznej. Podczas Kongresu Woszczyńska została wybrana do Rady Naczelnej PPS. W składzie kierownictwa Rady pełniła funkcję wiceprzewodniczącej. Obok niej wiceprzewodniczącymi byli Józef Grzecznarowski i Władysław Uziembło, a przewodniczącym Rady Naczelnej został Zygmunt Żuławski. [16, 17]
W Radzie Naczelnej PPS Woszczyńska znalazła się w gronie pięciu kobiet wybranych podczas XXIV Kongresu. Pozostałymi kobietami w Radzie były Lidia Ciołkoszowa, Dorota Kłuszyńska, Agnieszka Tomaszewska i Lucyna Woliniewska.
W okresie międzywojennym Woszczyńska pozostawała również związana z „Robotnikiem”.
II wojna światowa i działalność po 1945 W okresie II wojny światowej działalność Woszczyńskiej uległa ograniczeniu. 19 listopada 1939 ruczestniczyła w konferencji w Helenowie pod Warszawą, na której kształtowały się struktury Polskiej Partii Socjalistycznej – „Wolność, Równość, Niepodległość” (PPS-WRN). Należała do grona przedwojennych działaczy PPS uczestniczących w konspiracyjnym ruchu socjalistycznym.
Po zakończeniu wojny ponownie zaangażowała się w działalność polityczną i publicystyczną. W październiku 1945 znalazła się w składzie Komitetu Organizacyjnego Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej powołanego w Krakowie przez działaczy przedwojennej PPS. Komitetowi przewodniczył Zygmunt Żuławski.
W marcu 1946 znalazła się wśród działaczy przedwojennej PPS, którzy podpisali oświadczenie wzywające dawnych członków partii do wstępowania do jednolitej PPS. W dokumencie została określona jako była wiceprzewodnicząca Rady Naczelnej PPS.
Po 1945 Woszczyńska była publicystką „Kuriera Popularnego”, organu łódzkiej PPS. Publikowała teksty dotyczące działalności PPS, odbudowy kraju oraz problemów społecznych. W 1946 jej nazwisko pojawiało się pod artykułami poświęconymi historii i działalności ruchu socjalistycznego. Natomiast w 1947 publikowała w gazecie dalej teksty dotyczące odbudowy gospodarczej kraju, a także realizacji planu trzyletniego.
Po kongresie zjednoczeniowym PPS i Polskiej Partii Robotniczej (PPR) w grudniu 1948 pracowała w Agencji Robotniczej. W późniejszych latach należała do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.
Śmierć Zmarła 29 lipca 1967 w Warszawie w wieku 88 lat. Za wieloletnią działalność polityczną i społeczną została odznaczona Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Przypisy
Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy publicyści XX wieku Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego Kategoria:Polscy działacze oświatowi okresu zaborów Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Polskie działaczki kobiece XX wieku Kategoria:Działacze polskiego podziemia 1939–1945 Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1909–1918) Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Kategoria:Radni Warszawy (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Zmarli w 1967