Ch’utillos, Festiwal Bartłomieja Apostoła i Świętego Ignacego Loyoli – coroczny, trwający trzy dni festiwal ku czci św. Bartłomieja i św. Ignacego Loyoli, odbywający się w sierpniu w boliwijskim mieście Potosí i jego okolicach.
W 2023 roku tradycja została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Nazwa wpisu w języku hiszpańskim to Ch’utillos, el Festival de San Bartolomé y San Ignacio de Loyola, encuentro de Culturas en Potosí.
Charakterystyka Korzenie święta sięgają czasów przedkolonialnych i stanowią część dziedzictwa kulturowego rdzennego ludu . Współcześnie ma ono charakter uroczystości religijnej. Od początku sierpnia w Potosí odbywają się z tej okazji targi kulinarne, podczas których serwowane są tradycyjne lokalne potrawy, takie jak (danie z gotowanego korzenia kaktusa z papryką chili), (rodzaj empanady), orzeźwiające i serwowane na zimno oraz słodkie i .
Główne uroczystości rozpoczynają się rano 24 sierpnia na placu Mejillones w Potosí, skąd wyrusza procesja prowadzona przez ch’utillos (słowo pochodzące z języka keczua oznaczające „jeźdźców na mułach”). Ch’utillos ubrani są w odświętne stroje wykonane przez miejscowych rzemieślników i pełnią rolę symbolicznych gospodarzy tego święta, wyznaczonych przez organizatorów festiwalu z rocznym wyprzedzeniem. Przewodzą oni procesji, w której udział biorą tysiące mieszkańców miasta i okolic, duchowieństwo, pielgrzymi i inni goście, z których część pokonuje setki kilometrów, aby dotrzeć na obchody z miejscowości znajdujących się przy granicy z Argentyną.
Uczestniczy pochodu udają się do kaplicy św. Bartłomieja () położonej ok. 10 km na zachód od Potosí, w rejonie wąwozu Mullu Punku (znanego też jako wąwóz La Puerta lub Cueva del Diablo – „Jaskinia Diabła”), przez który przebiega główna droga prowadząca do Oruro. W kaplicy odprawiana jest uroczysta msza. Znajdują się tu wizerunki św. Bartłomieja Apostoła i św. Ignacego Loyoli, do których pielgrzymują katoliccy wierni, okazując im cześć oraz prosząc o ich błogosławieństwo i wstawiennictwo. Wieczorem w mieście organizowane są spotkania modlitewne, odprawiane są też nowenny.
Obchodom religijnym towarzyszą wyścigi konne oraz trwające przez trzy kolejne dni występy taneczne – zarówno grup lokalnych, jak i grup przybywających do Potosí z całej Boliwii i innych państw Ameryki Łacińskiej. Tancerze przemieszczają się przy akompaniamencie muzyki ludowej ulicami miasta wzdłuż specjalnie przygotowanych trybun.
Drugi dzień uroczystości (25 sierpnia) nosi nazwę Majtillo (w języku keczua „młodzieniec”). W tym dniu aktualni ch’utillos odwiedzają swoich przyszłorocznych następców, co przyczynia się do przetrwania rytuału. Ostatni dzień festiwalu (26 sierpnia) nosi natomiast nazwę Thapuquillo (w języku keczua „pytający”). W tym dniu odbywa się symboliczna ceremonia Cacharpaya (w języku keczua „uwolnienie” lub „zwieńczenie”), podczas której ch’utillos przekazują symboliczną flagę pokoju, a kobiety – drzewce swoim następcom, co stanowi element międzypokoleniowej transmisji tradycji. Oba przedmioty (flaga i drzewce) są uznawane za symbol szacunku i oddania wobec św. Bartłomieja i św. Ignacego Loyoli.
W obrzędzie Ch’utillos przetrwała wizja świata oparta na idei odwdzięczania się Pachamamie (Matce Ziemi) poprzez ofiary składane na rytualnych stołach. Festiwal uchodzi również za element dziedzictwa kulturowego rdzennego ludu zamieszkującego te tereny, tradycyjnie wyznaczając początek przygotowania gruntów pod uprawy i nowego cyklu produkcyjnego.
Przypisy
Kategoria:Kultura w Boliwii Kategoria:Obiekty z listy niematerialnego dziedzictwa UNESCO Kategoria:Departament Potosí