Trzęsienie ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim – trzęsienie ziemi, które wystąpiło wzdłuż strefy subdukcji Kaskadii 26 stycznia 1700 roku, o szacowanej magnitudzie momentowej 8,7–9,2. Było to trzęsienie ziemi typu megathrust, które objęło płytę Juan de Fuca od środkowej części wyspy Vancouver, na południe wzdłuż Wybrzeża Północno-Zachodniego, aż po północną Kalifornię. Płyta uległa średniemu przesunięciu o 20 m wzdłuż ruptury uskoku o długości około 1000 km.

Trzęsienie ziemi wywołało tsunami, które uderzyło w zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej oraz wybrzeże Japonii. Japońskie zapisy dotyczące tsunami, wraz z rekonstrukcjami przemieszczania się fali przez ocean, wskazują, że trzęsienie ziemi wystąpiło około godziny 21:00 czasu pacyficznego wieczorem 26 stycznia 1700 roku. alt=|mały|Strefa subdukcji Kaskadii Warstwa piasku uznawana za pozostałość po tsunami wywołanym trzęsieniem ziemi z 1700 roku, odsłonięta na brzegu Salmon River w Oregonie|alt=|mały

Zapisy japońskie Trzęsienie ziemi miało miejsce około godziny 21:00 czasu pacyficznego 26 stycznia 1700 roku (według kalendarza nowego stylu). Choć z tego okresu nie zachowały się żadne pisemne zapisy dotyczące tego regionu, czas wystąpienia trzęsienia ziemi ustalono na podstawie japońskich zapisów tsunami, którego nie można powiązać z żadnym innym trzęsieniem ziemi w regionie Pacyfiku. Japońskie zapisy zachowały się głównie na obszarze dzisiejszej prefektury Iwate, w takich miejscowościach jak Tsugaruishi, Miyako (Kuwagasaki) i Ōtsuchi. Fakt, że odnotowano uderzenie fal w Ōtsuchi i Kuwagasaki tego samego dnia i o tej samej godzinie, pomógł badaczom ustalić przybliżoną datę, godzinę i miejsce wystąpienia trzęsienia ziemi.

Według japońskich zapisów niszczycielskie fale uderzyły w miasta wzdłuż pacyficznego wybrzeża Japonii 8. i 9. dnia 12. miesiąca 12. roku ery Genroku, co odpowiada 27 i 28 stycznia 1700 roku. Na podstawie raportów o szkodach zawartych w japońskich zapisach maksymalną wysokość fal oszacowano na 2–5 metrów. W Kuwagasaki powódź zniszczyła 13 domów, a kolejnych 20 spłonęło w późniejszym pożarze, co stanowiło około 10% wszystkich budynków w mieście. W Ōtsuchi uszkodzone zostały dwa budynki i dwa piece solne, a niektóre pola ryżowe zostały zalane. W Miho naczelnik wioski zauważył fale i ostrzegł mieszkańców, by uciekli na wyżej położone tereny; nie zgłoszono tam żadnych szkód. W Nakaminato, gdzie statki przeładowywały ładunek na mniejsze jednostki płynące rzeką do Edo (dzisiejsze Tokio), statek przewożący 28 ton ryżu nie mógł wpłynąć do portu z powodu wysokich fal. Później tego wieczoru sztorm wyrzucił go na skalisty brzeg, zabijając dwóch marynarzy i niszcząc ładunek. W okolicach Tanabe fale zalały pola pszenicy, pola ryżowe i magazyn, a woda sięgnęła do fosy zamku w Tanabe.

Ponieważ przed uderzeniem fal nikt w Japonii nie odczuł trzęsienia ziemi, wielu autorów niechętnie nazywało je tsunami, a niektórzy określali je jedynie jako wysoki przypływ lub wysokie fale. Obserwator w Kuwagasaki określił je jako tsunami, podczas gdy naczelnik wioski Miho był zdumiony, widząc, że fale zachowywały się jak tsunami, mimo że w okolicy nie odczuto żadnego trzęsienia ziemi.

Badania naukowe Najważniejszym dowodem łączącym tsunami w Japonii z trzęsieniem ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim są badania słojów drzew (dendrochronologia), które wykazały, że kilka „lasów widmo” żywotnika olbrzymiego w Oregonie i Waszyngtonie, których drzewa zginęły wskutek obniżenia się przybrzeżnych lasów do strefy pływów podczas trzęsienia ziemi, ma najbardziej zewnętrzne słoje przyrostu powstałe w 1699 roku – ostatnim sezonie wegetacyjnym przed tsunami. Dotyczy to zarówno śródlądowych skupisk drzew, takich jak jedno nad rzeką Copalis w Waszyngtonie, jak i skupisk pni drzew, które znajdują się obecnie pod powierzchnią oceanu i odsłaniają się jedynie podczas odpływu.

Warstwy osadów w tych miejscach wykazują wzorzec zgodny z wydarzeniami sejsmicznymi i tsunami z tego okresu. Próbki rdzeni z dna oceanicznego, a także próbki materiału osuwiskowego z niektórych osuwisk wywołanych trzęsieniem ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim, również potwierdzają ustalenia dotyczące czasu wystąpienia tego wydarzenia. Badania archeologiczne w regionie ujawniły dowody na to, że kilka nadmorskich wsi zostało zalanych i opuszczonych około 1700 roku.

Niegdyś przypuszczano, że trzęsienie ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim mogło być również powiązane z osuwiskiem Bonneville Slide (Bridge of the Gods) oraz erupcją Tseax Cone w Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie. Jednak badania z XXI wieku, wykorzystujące datowania radiowęglowe i dendrochronologię, wskazują, że osuwisko Bonneville miało miejsce około 1450 roku.

Badania kulturowe Współczesne rdzenne ludy Wybrzeża Północno-Zachodniego nie pozostawiły znanych zapisów pisemnych porównywalnych z japońskimi zapisami dotyczącymi tsunami, jednak wśród rdzennych ludów zamieszkujących wybrzeże od Kolumbii Brytyjskiej po północną Kalifornię zachowało się wiele tradycji ustnych opisujących wielkie trzęsienie ziemi i zalanie terenów.

Niektóre z tych opowieści zawierają wskazówki pozwalające określić czas wydarzenia – na przykład informacje o liczbie pokoleń, które upłynęły od danego zdarzenia – sugerujące datę z końca XVII lub początku XVIII wieku, lub w inny sposób zgadzające się z czasem tego wydarzenia. Na przykład legenda ludu Huu-ay-aht o wielkim trzęsieniu ziemi i fali oceanicznej, która zniszczyła ich osady w Pachena Bay, umiejscawia to wydarzenie w zimowy wieczór, wkrótce po tym, jak mieszkańcy wioski poszli spać (co odpowiada odtworzonej godzinie 21:00). Każda społeczność nad Pachena Bay została zniszczona, z wyjątkiem Masit, położonej na zboczu góry 23 m nad poziomem morza.

Opowieści ludu Kwakwala z północnego krańca wyspy Vancouver mówią o nocnym trzęsieniu ziemi, które spowodowało zawalenie się niemal wszystkich domów w ich społeczności. Opowieści ludu Cowichan z wewnętrznego wybrzeża wyspy Vancouver opisują nocne trzęsienie ziemi, które wywołało osuwisko grzebiące całą wioskę. Opowieści ludu Makah z Waszyngtonu mówią o wielkim nocnym trzęsieniu ziemi, które przeżyli jedynie ci, którzy natychmiast uciekli w głąb lądu, zanim uderzyło tsunami. Lud Quileute z Waszyngtonu ma opowieść o powodzi tak potężnej, że mieszkańcy wioski w swoich kanoe zostali zniesieni w głąb lądu aż do Hood Canal. Ustna historia z południowego Oregonu opisuje wielką falę pływową, która wyrywała drzewa z korzeniami i zmiatała wioski. Ludzie przywiązywali swoje kanoe do wierzchołków drzew, jednak niektóre z nich zostały zerwane i uniesione przez wodę.

Badania etnograficzne skupiły się na charakterystycznym dla regionu motywie występującym w sztuce i mitologii, przedstawiającym wielką bitwę między Ptakiem Gromu a wielorybem, a także na elementach kultury, takich jak rytualne maski i tańce inspirowane trzęsieniami ziemi.

Przyszłe zagrożenia alt=|mały|Źródła trzęsień ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim alt=|mały|Scenariusz trzęsienia ziemi o magnitudzie 9,0 w strefie subdukcji Kaskadii opracowany przez United States Geological Survey

Zapis geologiczny wykazuje, że wielkie trzęsienia ziemi o magnitudzie momentowej 8 lub wyższej występują w strefie subdukcji Kaskadii średnio co około 500 lat, często wraz z towarzyszącymi im tsunami. Istnieją dowody na co najmniej 13 takich zdarzeń w odstępach od około 300 do 900 lat, przy średniej wynoszącej 570–590 lat.

Jak pokazują przykłady trzęsienia ziemi z 1700 roku, trzęsienia ziemi na Oceanie Indyjskim z 2004 roku oraz trzęsienia ziemi i tsunami u wybrzeży Tōhoku z 2011 roku, trzęsienia ziemi w strefach subdukcji mogą wywoływać wielkie tsunami, dlatego wiele nadmorskich obszarów w regionie opracowało plany ewakuacji na wypadek tsunami w ramach przygotowań na przyszłe trzęsienie ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim. Jednak większe pobliskie miasta, zwłaszcza Seattle, Portland, Vancouver, Victoria i Tacoma, mogą być częściowo chronione przed pełną siłą tsunami. Miasta te mają jednak wiele podatnych na zniszczenie konstrukcji, zwłaszcza mostów i niewzmocnionych budynków ceglanych, w związku z czym większość szkód w miastach prawdopodobnie wynikałaby z samego trzęsienia ziemi. Jeden z ekspertów twierdzi, że budynki w Seattle nie są w stanie wytrzymać nawet trzęsienia ziemi o magnitudzie 7,9, takiego jak trzęsienia ziemi w San Francisco z 1906 roku, nie mówiąc już o silniejszym.

Kenneth Murphy, kierujący Regionem X Federalnej Agencji Zarządzania Kryzysowego (FEMA), obejmującym Oregon, Waszyngton, Idaho i Alaskę, stwierdził: „Przyjmujemy założenie, że wszystko na zachód od autostrady międzystanowej nr 5 zostanie zrównane z ziemią”.

Najnowsze ustalenia wskazują, że strefa subdukcji Kaskadii jest bardziej złożona i aktywna, niż wcześniej sądzono. W 2010 roku geolodzy oszacowali 37-procentowe prawdopodobieństwo wystąpienia w ciągu 50 lat zdarzenia o magnitudzie 8,2 lub wyższej oraz 10–15-procentowe prawdopodobieństwo, że w tym samym okresie dojdzie do zerwania całej strefy subdukcji Kaskadii, wywołującego trzęsienie ziemi o magnitudzie 9 lub wyższej. Geolodzy ustalili również, że region Wybrzeża Północno-Zachodniego nie jest przygotowany na tak silne trzęsienie ziemi. Wywołane przez nie tsunami mogłoby osiągnąć wysokość 24–30 m.

Badanie z 2004 roku ujawniło ryzyko względnego podniesienia się średniego poziomu morza w wyniku osiadania terenów przybrzeżnych wzdłuż strefy subdukcji Kaskadii. Zakładało ono, że miasta na zachodnim wybrzeżu wyspy Vancouver, takie jak Tofino i Ucluelet, są narażone na osiadanie terenu o 1–2 m względem średniego poziomu morza.

Potwierdzenie tradycji ustnych dotyczących wielkiego trzęsienia ziemi skłoniło wiele rdzennych społeczności w regionie do zainicjowania projektów przesiedlenia swoich nadmorskich osad na wyżej położone i bezpieczniejsze tereny w ramach przygotowań na przewidywane kolejne trzęsienie ziemi. Lud Huu-ay-aht odbudował swój budynek administracyjny na wzniesieniu w obrębie swojego terytorium; mieszkańcy wybrzeża są natychmiast ewakuowani do tego budynku za każdym razem, gdy ogłaszane jest ostrzeżenie przed tsunami, jako rozwiązanie tymczasowe do czasu ostatecznego przesiedlenia wszystkich mieszkańców na wyżej położone tereny. Lud Quileute otrzymał w 2012 roku od rządu USA przydział ziemi umożliwiający przeniesienie ich osady w głąb lądu, zarówno jako ochronę przed przyszłym zagrożeniem tsunami, jak i z powodu coraz częstszych powodzi na rzece Quillayute. Plemię Shoalwater Bay Indian Tribe również ubiegało się o fundusze federalne na przeniesienie swojej społeczności na wyżej położone tereny i otrzymało od FEMA grant PDM na budowę pierwszej na swoim wybrzeżu wieży do ewakuacji pionowej, ukończonej w pobliżu Tokeland Marina w 2022 roku.

W 2023 roku naukowcy z Waszyngtonu opublikowali szczegółowe badanie wysokociśnieniowego i wysokotemperaturowego wycieku z dna morskiego, prawdopodobnie w pobliżu granicy płyt tektonicznych u wybrzeży Oregonu. Był to pierwszy wyciek odkryty w strefie subdukcji Kaskadii; nazwano go „Pythia's Oasis” i może on odgrywać rolę w regulacji nadciśnień.

W niektórych innych strefach subdukcji wielkie trzęsienia ziemi występują co 100–200 lat; odstęp między trzęsieniami w tym przypadku może wskazywać na niezwykle duże nagromadzenie naprężeń, a w konsekwencji na niezwykle duże przesunięcie podczas trzęsienia ziemi.

Zobacz też Najsilniejsze trzęsienia ziemi w historii Trzęsienie ziemi na Wyspach Aleuckich (1585)

Przypisy

Kategoria:Trzęsienia ziemi w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Tsunami Kategoria:Historia Ameryki Północnej