EuroVelo 9 (EV9), oficjalnie Bałtyk–Adriatyk (ang. Baltic–Adriatic), znana również jako Szlak Bursztynowy (ang. Amber Route), to międzynarodowa trasa rowerowa należąca do europejskiej sieci EuroVelo. Łączy Gdańsk nad Morzem Bałtyckim z Pulą nad Morzem Adriatyckim w Chorwacji. Według danych Europejskiej Federacji Cyklistów (ECF) jej długość wynosi około 2050 km. Trasa przebiega przez sześć państw: Polskę, Czechy, Austrię, Słowenię, Włochy i Chorwację.

Nazwa Szlak Bursztynowy nawiązuje do historycznych szlaków handlowych, którymi transportowano bursztyn z wybrzeża Bałtyku do krajów Europy Południowej, w tym nad Morze Śródziemne. Współczesna trasa rowerowa ma zbliżony kierunek północ–południe, prowadząc przez Europę Środkową od wybrzeża Bałtyku, przez niziny, doliny rzeczne i obszary górskie, aż do półwyspu Istria nad Adriatykiem.

Charakterystyka EuroVelo 9 jest jedną z krótszych tras sieci EuroVelo, tworzonej i koordynowanej przez Europejską Federację Cyklistów (ECF). Ma około 2050 km długości i przebiega w układzie północ–południe, łącząc Morze Bałtyckie z Morzem Adriatyckim przez sześć państw: Polskę, Czechy, Austrię, Słowenię, Włochy i Chorwację. Nazwa „Szlak Bursztynowy” nawiązuje do historycznych szlaków handlowych, którymi transportowano bursztyn znad Bałtyku w kierunku basenu Morza Śródziemnego.

Pod względem ukształtowania terenu trasa jest zróżnicowana. Polski odcinek należy do najbardziej płaskich fragmentów całego szlaku. Prowadzi początkowo przez obszary nizinne, w tym dolinę dolnej Wisły i Wielkopolskę, a następnie przez Wrocław w kierunku Sudetów. Po przekroczeniu granicy czeskiej EV9 prowadzi przez Jesioniki, a następnie dolinę Morawy, Kras Morawski i południowe Morawy. W Austrii przebiega przez pagórkowate tereny Weinviertel, Wiedeń oraz regiony uzdrowiskowe Dolnej Austrii i Styrii, w tym bardziej wymagające wysokościowo okolice pasma Wechsel. Końcowy odcinek w Chorwacji prowadzi przez pagórkowate wnętrze półwyspu Istria, między innymi przez okolice Buzet i Pazin, do Puli nad Adriatykiem.

Standard infrastruktury nie jest jednolity na całej długości EV9. Oficjalny portal EuroVelo klasyfikuje odcinki według stanu rozwoju, wyróżniając fragmenty certyfikowane, rozwinięte z oznakowaniem lub bez oznakowania, częściowo rozwinięte oraz nierozwinięte albo o nieznanym stanie. Odcinki certyfikowane podlegają ocenie według Europejskiego Standardu Certyfikacji (European Certification Standard, ECS), uwzględniającego między innymi natężenie ruchu zmotoryzowanego, jakość nawierzchni, oznakowanie szlaku oraz dostępność usług dla rowerzystów.

Na odcinkach częściowo rozwiniętych mogą występować fragmenty o większym natężeniu ruchu samochodowego, gorszej nawierzchni lub niepełnym oznakowaniu. W przypadku odcinków nierozwiniętych bądź o nieznanym stanie EuroVelo zaleca weryfikację lokalnych warunków i, w miarę możliwości, korzystanie z transportu publicznego w celu ominięcia fragmentów niespełniających minimalnych standardów. Oficjalny portal udostępnia oddzielnie ślad GPX całego przebiegu EV9, obejmujący także fragmenty pozostające w fazie rozwoju lub planowania, oraz ślad ograniczony do odcinków rozwiniętych, oznakowanych albo certyfikowanych.

Główne miasta i węzły trasy EuroVelo 9 łączy ośrodki miejskie Europy Środkowej z wybrzeżami Bałtyku i Adriatyku. Na trasie znajdują się węzły umożliwiające połączenie z innymi szlakami sieci EuroVelo, w tym EV2, EV4, EV6, EV8, EV10 i EV13. PaństwoGłówne punkty przebiegu (z północy na południe)Powiązania z innymi trasamiGdańsk, Tczew, Grudziądz, Inowrocław, Poznań, Wrocław, rejon Głuchołaz.W Gdańsku EV9 łączy się z EuroVelo 10 i EuroVelo 13 (Szlakiem Żelaznej Kurtyny). Pomorski odcinek EV9 wykorzystuje Wiślaną Trasę Rowerową, prowadzącą po obu brzegach Wisły. W Poznaniu EV9 przecina planowany przebieg EuroVelo 2 (Szlaku Stolic).Jeseník, Ołomuniec, Brno, Mikulov.Na północnym odcinku trasa jest powiązana z czeską siecią szlaków rowerowych w dolinie Morawy. W Brnie krzyżuje się z EuroVelo 4, a następnie kieruje się przez południowe Morawy do granicy austriackiej.Reintal, Wiedeń, Baden, Bad Erlach, Bad Radkersburg, Spielfeld.W Wiedniu EV9 krzyżuje się z EuroVelo 6, prowadzoną wzdłuż Dunaju. Na południe od Wiednia wykorzystuje trasę uzdrowiskową Thermenradweg, a w Styrii fragment szlaku wzdłuż Mury (Murradweg, R2).Šentilj, Maribor, Celje, Lublana, Postojna; po krótkim odcinku włoskim: Portorož i Sečovlje.W Mariborze EV9 przecina trasę rowerową wzdłuż Drawy (Drava Cycling Route). Na wybrzeżu słoweńskim jest powiązana z , wykorzystującą dawną linię kolejową Parenzana.Triest.W Trieście EV9 spotyka się z EuroVelo 8 (Szlakiem Śródziemnomorskim), biegnącą wzdłuż północnego wybrzeża Adriatyku. Po opuszczeniu miasta EV9 ponownie przekracza granicę słoweńską.Buzet, Pazin, Pula.Końcowy odcinek prowadzi przez wnętrze półwyspu Istria. Pula stanowi południowy punkt końcowy EuroVelo 9 i znajduje się również na przebiegu EuroVelo 8. thumb|Historyczna mapa przebiegu EuroVelo 9 według stanu z 2009 roku

Przebieg Polska

thumb|EuroVelo 9 we Wrocławiu

Polski odcinek EuroVelo 9 rozpoczyna się w Gdańsku, skąd prowadzi na południe przez Pomorze Gdańskie i dolinę Wisły, w kierunku Tczewa, Grudziądza i Bydgoszczy. Następnie trasa kieruje się ku Wielkopolsce i Poznaniowi, a dalej na południe do Wrocławia, położonego nad Odrą. Ostatni fragment polskiego odcinka prowadzi w kierunku Głuchołaz i granicy polsko-czeskiej w Sudetach.

W oficjalnych opisach EuroVelo polski odcinek jest przedstawiany jako jeden z najbardziej płaskich fragmentów całej trasy. Przebiega między innymi przez obszar Doliny Dolnej Wisły oraz w pobliżu Wielkopolskiego Parku Narodowego.

Przebieg przez województwo kujawsko-pomorskie W województwie kujawsko-pomorskim pierwotnie zakładano przebieg EV9 przez Bydgoszcz i Inowrocław. W 2019 roku samorząd województwa zlecił opracowanie koncepcji przebiegu tras EuroVelo 2 i EuroVelo 9 w ramach projektu ECO-CICLE, realizowanego przy wsparciu programu Interreg. W ramach prac przeanalizowano ponad 700 km istniejących dróg i tras rowerowych, identyfikując około 360 km dróg umożliwiających poprowadzenie obu szlaków na terenie województwa.

W Regionalnym planie transportowym województwa kujawsko-pomorskiego na lata 2021–2027 wskazano rekomendowany przebieg EuroVelo 9 od granicy z województwem wielkopolskim przez Oćwiekę, Gąsawę, Żnin, Łabiszyn, Rynarzewo, Łochowo i Bydgoszcz, do połączenia z Wiślaną Trasą Rowerową w rejonie Fordonu. Nowy przebieg omija Inowrocław. Plan zakłada wykorzystanie istniejącej Wiślanej Trasy Rowerowej w dalszym przebiegu EV9 na północ, w kierunku Grudziądza i Gdańska.

Zgodnie z opracowaną w 2020 roku koncepcją realizacja tras EuroVelo 2 i 9 wraz z łącznikami w województwie kujawsko-pomorskim wymagała oznakowania 206 km nowych tras oraz budowy lub modernizacji 67 km dróg rowerowych i dróg lokalnych. Dane te dotyczą obu tras łącznie, bez odcinków wspólnych z Wiślaną Trasą Rowerową poza Bydgoszczą.

Rekomendowany przebieg przez Żnin i Łabiszyn jest wariantem przedstawionym w dokumentacji samorządu województwa. Ogólny opis polskiego odcinka opublikowany przez ECF nadal wskazuje przebieg przez Inowrocław. Opis regionalny i ogólny opis ECF przedstawiają więc różne warianty przebiegu.

Czechy Po przekroczeniu granicy polsko-czeskiej EuroVelo 9 prowadzi przez Śląsk Czeski i Jesioniki, a następnie doliną rzeki Morawy w kierunku Ołomuńca. Dalej biegnie przez Morawy, między innymi w rejonie Krasu Morawskiego, do Brna, stolicy kraju południowomorawskiego.

Bardziej szczegółowy opis ECF wymienia na północnym odcinku czeskiej trasy Šumperk, Zábřeh i Litovel, położony na obszarze zalewowym Morawy, a także region Haná, którego głównym ośrodkiem jest Ołomuniec.

Na południe od Brna trasa prowadzi przez tereny leśne i rolnicze do Mikulova, położonego u podnóża wzgórz Pálava. Miasto jest znane między innymi z zamku oraz zabytków kultury żydowskiej. Okoliczne wzgórza i winnice należą do charakterystycznych elementów krajobrazu południowych Moraw. Następnie szlak kieruje się ku granicy z Austrią.

Odcinek południowomorawski Według opisu opublikowanego przez urząd miasta Brzecław (czes. Břeclav) południowomorawski odcinek EuroVelo 9 ma długość 167 km. Prowadzi od północnego obrzeża regionu, przez okolice Krasu Morawskiego, Blansko, Adamov, Bílovice nad Svitavou, Brno, Modřice, Židlochovice, Vranovice, Pasohlávky, Novosedly, Nový Přerov, Mikulov, Sedlec, Valtice, Lednice i Brzecław do granicy z Austrią w rejonie dzielnicy Poštorná.

Na tym odcinku szlak przecina Krajobraz kulturowy Lednice-Valtice, wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przebiega między innymi w pobliżu pałaców w Lednicach i Valticach oraz historycznych budowli ogrodowych, takich jak Trzy Gracje, kaplica św. Huberta i Rendez-vous. Wykorzystuje odcinki czeskich tras rowerowych nr 4 i 5, a także innych tras regionalnych i własne oznakowanie. Miejscami odbiega od przebiegu krajowej trasy bursztynowej nr 5 i trasy Brno–Wiedeń nr 4.

Austria thumb|EuroVelo 9 pomiędzy Mistelbach a Poysdorf w Dolnej Austrii thumb|EuroVelo 9, oznaczona również jako Thermenradweg, wzdłuż Kanału Wiener Neustadt w pobliżu Baden

Austriacki odcinek EuroVelo 9 rozpoczyna się na granicy z Czechami i przebiega przez trzy kraje związkowe: Dolną Austrię, Wiedeń i Styrię. Początkowo szlak prowadzi przez region winiarski Weinviertel, następnie dociera do Wiednia, gdzie przebiega przez centrum miasta, w tym wzdłuż reprezentacyjnej ulicy Ringstraße.

Na południe od Wiednia EV9 pokrywa się z trasą Thermenradweg, prowadzącą przez region uzdrowiskowy Thermenregion. Trasa biegnie między innymi przez Baden i Bad Erlach, częściowo wzdłuż Kanału Wiener Neustadt. Następnie kieruje się w stronę Mönichkirchen i pasma górskiego Wechsel.

W Styrii szlak prowadzi przez Hartberg, w kierunku regionu znanego z uzdrowisk, winnic i krajobrazu wulkanicznego. Dalej dociera do Bad Radkersburg i na pewnym odcinku pokrywa się z trasą rowerową R2 Murradweg, biegnącą wzdłuż rzeki Mury. W rejonie Spielfeld EuroVelo 9 odgałęzia się na południe, w kierunku Mariboru i granicy słoweńskiej.

Według austriackiego koordynatora EuroVelo odcinek EV9 na terytorium Austrii liczy około 480 km, a suma podjazdów na opisywanym wariancie wynosi około 2410 m.

Słowenia Słoweński odcinek EuroVelo 9 rozpoczyna się przy granicy z Austrią, w rejonie Mariboru. Następnie trasa prowadzi przez wschodnią i środkową część kraju, obejmując między innymi Lublanę, stolicę Słowenii. Dalej kieruje się na południowy zachód, w stronę wybrzeża Adriatyku i granicy z Chorwacją. Na swoim przebiegu przekracza także granicę z Włochami, prowadząc przez Triest, po czym ponownie wkracza na terytorium Słowenii.

Włochy Włoski odcinek EuroVelo 9 jest stosunkowo krótki. Trasa przekracza granicę ze Słowenią, prowadzi przez portowe miasto Triest nad Adriatykiem, a następnie ponownie przekracza granicę słoweńską. Triest stanowi jeden z głównych ośrodków miejskich na południowym odcinku szlaku.

Chorwacja Chorwacki odcinek EuroVelo 9 przebiega przez półwysep Istria. Zgodnie z oficjalnym opisem EuroVelo prowadzi przez pagórkowate wnętrze półwyspu, obejmując między innymi miasta Buzet i Pazin. Buzet jest znany z tradycji związanych z pozyskiwaniem trufli, natomiast Pazin, stolica żupanii istryjskiej, leży nad głębokim wąwozem, który stał się inspiracją dla Juliusza Verne’a podczas pisania powieści Mateusz Sandorf.

Trasa kończy się w Puli, największym mieście Istrii, przy rzymskim amfiteatrze, jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków miasta.

Stan realizacji