Kazimierz Florian Czartoryski (ur. przed 1620 rokiemNitecki podaje datę ok. 1614 roku. w Klewaniu, zm. 15 maja 1674 w Warszawie) – książę, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, biskup poznański i kujawski, kanonik płocki, wileński i krakowski, proboszcz w Klewaniu, sekretarz królewskiPiotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000, s. 63..
Życiorys Był najstarszym synem Mikołaja Jerzego Czartoryskiego i Izabeli Koreckiej.
W Rzymie uzyskał tytuł doktora teologii i przyjął święcenia kapłańskie. Został sekretarzem króla Władysława IV. W 1651 został biskupem poznańskim, w 1655 zamienił tę godność, stając się biskupem kujawskim. W czasie potopu szwedzkiego schronił się wraz z królem Janem Kazimierzem na Śląsku, gdzie z przerwami przebywał do lipca 1657. Od 1661 popierał projekty królowej Polski Ludwiki Marii Gonzagi elekcji vivente rege. Starał się pogodzić skonfederowane wojsko koronne z królem podczas rokoszu Lubomirskiego. Doprowadził do ugody w Łęgonicach 31 sierpnia 1666. Na sejmie abdykacyjnym 16 września 1668 roku podpisał akt potwierdzający abdykację Jana II Kazimierza WazyVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, 481.. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 5 listopada 1668 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 497.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa brzeskokujawskiegoPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, [b.n.s.]. W czasie kryzysu 1672 występował jako mediator pomiędzy zwaśnionymi obozami, stając w obronie króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
Reskryptem z 11 kwietnia 1669 wydanym w Smardzewicach jako biskup kujawski pod karą klątwy zabronił poddawania torturom bez dowodów winy, a na podstawie samego tylko oskarżenia, powtórnego brania na tortury odwołujących zeznania, jak również podpowiadania nazwisk rzekomych wspólników, stosowania nowych rodzajów tortur nie przewidzianych w przepisach, zakazywania apelacji. Zabronił też pławić, więzić i wydawać wyroki, nim cały proces do biskupa odesłany nie zostanie. „Życzymy na koniec i napominamy wszystkich sędziów, którzy mają żarliwość świętej sprawiedliwości, aby karali grzechy, jednak nie tajemne i których trudno dowieść, lecz tylko jawne, na przykład zabójstwa, kradziestwa, wydarcia, oszukiwania i gwałty, zdrady w kupiectwach, w rzeczach, do odziewania, albo pożywienia należących, cudzołóstwa także, obciążenia ubogich, pijaństwa, świąt nieświęcenie, potwarze itp.” Zdaniem Zygmunta GlogeraEncyklopedia Staropolska – hasło „Czary i czarownice”. okólnik ten wyprzedzał europejskie ustawodawstwa o cały wiek (w Rzeczypospolitej Obojga Narodów ustawa Sejmu 1776 r. „Konwikcje w sprawach kryminalnych” zabroniła używania tortur we wszystkich sprawach kryminalnych, a kary śmierci w sprawach o czary)Volumina legum VIII, s. 546 f.882.. Zawarte w reskrypcie ograniczenie stosowania tortur (bo jeszcze nie całkowity ich zakaz) przypomina z kolei wcześniejsze o wiek podobne nauki Bartłomieja Groickiego zawarte w „Postępku sądów około karania na gardle” (1559).
Był deputatem z Senatu do Rady Wojennej przy królu w 1673 rokuVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 64..
15 kwietnia 1673 po śmierci prymasa Mikołaja Prażmowskiego objął jego urząd z mianowania królewskiego. W 1674 został zatwierdzony przez papieża. Od chwili śmierci króla Michała 10 listopada 1673 był interreksem Polski. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 15 stycznia 1674 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 129..
Zmarł 15 maja 1674 nie zdoławszy odbyć ingresu do prymasowskiej katedry.
Pochowany w kościele klasztornym Narodzenia NMP i Św. Ignacego Loyoli w WarszawieKrzysztof Rafał Prokop, Nekropolie biskupie w nowożytnej Rzeczypospolitej (XVI–XVIII w.), Kraków-Warszawa 2020, s. 142..
Przypisy
Linki zewnętrzne Catholic-hierarchy
Kategoria:Biskupi gnieźnieńscy Kategoria:Biskupi poznańscy Kategoria:Biskupi włocławscy Kazimierz Florian Czartoryski Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1668 Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1674 Kategoria:Członkowie Rady Wojennej przy królu w 1673 Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo brzeskokujawskie) Kategoria:Interreksi Kategoria:Kanonicy krakowscy Kategoria:Kanonicy płoccy Kategoria:Kanonicy wileńskiej kapituły katedralnej Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Płockiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w kościele Matki Bożej Łaskawej w Warszawie Kategoria:Prymasi Polski Kategoria:Sekretarze królewscy Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Senatorowie za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Sygnatariusze aktu abdykacji Jana II Kazimierza Wazy 1668 Kategoria:Urodzeni w 1620 Kategoria:Zmarli w 1674