Studio Filmów Rysunkowych (SFR) – wytwórnia filmów animowanych z siedzibą w Bielsku-Białej. Powstała w 1956 na bazie zespołu filmowego działającego od 1947, wsławiła się takimi produkcjami jak Reksio, Bolek i Lolek czy Porwanie Baltazara Gąbki. Od 2024 przy Studiu Filmów Rysunkowych funkcjonuje placówka muzealno-edukacyjna pod nazwą Interaktywne Centrum Bajki i Animacji OKO z ekspozycją stałą poświęconą historii wytwórni i technologii animacji filmowej oraz kinem Kreska.

Historia thumb|left|Dawna willa Schneidera – pierwsza bielska siedziba studia (fotografia z 2008) Korzenie studia sięgają 1 września 1947, kiedy to przy katowickiej redakcji „Trybuny Robotniczej” powstało Eksperymentalne Studio Filmów Rysunkowych. Kierownictwo nad nim objął Zdzisław Lachur, z którym współpracowali Władysław Nehrebecki, Leszek Lorek, Alfred Ledwig, Mieczysław Poznański, Wacław Wajser, Maciej Lachur, Aleksander Rohoziński, Wiktor Sakowicz i Rufin Struzik. Pierwszą zrealizowaną produkcją był czarno-biały film Czy to był sen? o tematyce drugowojennej, nigdy nie przyjęty do rozpowszechniania. W kwietniu 1948 filmowcy usamodzielnili się jako Robotnicze Studio Filmów Rysunkowych i przenieśli swoją działalność do Wisły. Tam wkrótce powołali do życia spółdzielnię pracy o nazwie Zespół Produkcyjny Filmów Rysunkowych „Śląsk”. W listopadzie 1948 po raz kolejny przenieśli swoją siedzibę, tym razem do Bielska, gdzie udostępniono im pomieszczenia w dawnej willi Schneidera przy ulicy Mickiewicza 27, a później przy ulicy Zdrojowej 11A. W 1949 powstały następne produkcje Ich ścieżki oraz Traktor A-1, których również nie przyjęto do rozpowszechniania. Jako pierwszy trafił na ekrany dopiero film Wilk i niedźwiadki z 1950. thumb|left|Władysław Nehrebecki – pomysłodawca postaci Bolka i Lolka ze swoimi bohaterami (1972) thumb|left|Budynek zbudowany na potrzeby SFR obok willi Rotha przy ulicy Cieszyńskiej (fotografia z 2010, wyburzony w 2022) W 1952 Zespół Produkcyjny Filmów Rysunkowych „Śląsk” został rozwiązany, a jego członkowie stali się pracownikami Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi, tworząc Oddział Filmu Rysunkowego z siedzibą w Bielsku-Białej. Wtedy filmowcy przenieśli się do nowej siedziby przy ulicy Cieszyńskiej 24 (willa Rotha), w której mieli już pozostać na stałe. Pojawili się nowi twórcy, m.in. Lechosław Marszałek debiutujący w 1953 filmem Koziołeczek, który otrzymał pierwszą nagrodę w kategorii filmu rysunkowego na VIII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlowych Warach.

Studio Filmów Rysunkowych jako samodzielna instytucja zostało powołane do życia zarządzeniem nr 82 Prezesa Centralnego Urzędu Kinematografii z dnia 3 sierpnia 1955 w sprawie utworzenia „Studia Filmów Rysunkowych”, a swoją działalność rozpoczęło z dniem 1 stycznia 1956. Pierwszym dyrektorem został Stanisław Kasprzykowski. W Warszawie zorganizowano początkowo oddział SFR pod kierownictwem Witolda Giersza, który w 1958 przekształcono w samodzielne Studio Miniatur Filmowych. W 1963 miał premierę pierwszy odcinek przygód Bolka i Lolka, które – obok serialu o Reksiu produkowanego od 1967 – w największej mierze rozsławiły SFR w Polsce i za granicą. Wyprodukowana w 1977 Wielka podróż Bolka i Lolka była pierwszym w Polsce pełnometrażowym filmem animowanym.

thumb|Ekspozycja stała Interaktywnego Centrum Bajki i Animacji OKO (2024) W latach 90. XX wieku studio borykało się z poważnymi problemami finansowymi i spadkiem popularności swoich produkcji, mimo to nie zaprzestało działalności. Między nami bocianami (1997–2003) było ostatnią serią stworzoną w technologii tradycyjnej, następnie dokonano przejścia na animację komputerową. W 2011 SFR zostało przekształcone w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a w 2015 w państwową instytucję kultury. W 2022 rozpoczęto budowę Interaktywnego Centrum Bajki i Animacji OKO – nowej placówki muzealno-edukacyjnej, której działalność zainaugurowano 24 maja 2024. W nowym budynku, połączonym konstrukcyjnie z odnowioną willa Rotha, znalazła się ekspozycja stała poświęcona historii SFR i technologii animacji filmowej, a także jednosalowe kino Kreska, które zastąpiło istniejące w latach 1999–2018 kino Studio. Dyrektorem placówki w nowej formule został od 2022 Maciej Chmiel.

Łącznie w SFR powstało ponad 1050 produkcji. W 2023 zaanonsowano rozpoczęcie prac przy dwóch nowych serialach – Baczne Oczka (produkcja przeznaczona specjalnie dla dzieci z deficytem wzroku, premiera miała miejsce w maju 2025) i Warzywne biuro śledcze – oraz filmie pełnometrażowym Husarz Artykuł podaje roboczy tytuł Bystre oczka, który później uległ zmianie. W 2025 studio nabyło prawa do uniwersum „Kociej Szajki”.

Twórcy mały|Twórcy związani z SFR. Od lewej: Władysław Nehrebecki, Leszek Lorek, Stanisław Dulz, Lechosław Marszałek, Edward Wątor, Mirosław Kijowicz, Alfred Ledwig, Jerzy Schonborn, Leszek Mech i Wacław Wajser.

Produkcje Seriale animowane mały|Kadr z serialu Baczne Oczka Baczne Oczka (2025–) Kuba i Śruba (2011–2016) Między nami bocianami (1997–2003) Sceny z życia smoków (1996–1997, wspólnie ze Studiem Filmowym Anima-Pol w Łodzi) Karrypel kontra Groszki (1995–1996) Bajki Pana Bałagana (1993) Lis Leon II (1992–1993) Podróże kapitana Klipera (1986–1990) Marceli Szpak dziwi się światu (1984–1986) Lis Leon (1981–1984) Wyprawa Profesora Gąbki (1978–1980) Przygody Myszki (1976–1983) Kangurek Hip-Hop (1975–1980) Pampalini łowca zwierząt (1975–1980) Miś Kudłatek (1971–1973) Porwanie Baltazara Gąbki (1969–1970) Reksio (1967–1990) Przygody Błękitnego Rycerzyka (1963–1965) Bolek i Lolek (1963–1986)

Pełnometrażowe filmy animowane Wielka podróż Bolka i Lolka (1977) Porwanie w Tiutiurlistanie (1986) Gwiazda Kopernika (2009)

Pełnometrażowe filmy montażowe Przygody Błękitnego Rycerzyka (1983) Bolek i Lolek na Dzikim Zachodzie (1986)

Zobacz też

Inne polskie wytwórnie filmów animowanych założone w PRL: Se-ma-for Studio Miniatur Filmowych Studio Filmów Animowanych Telewizyjne Studio Filmów Animowanych Studio Filmowe Anima-Pol Bajkowe Bielsko-Biała – szlak pomników postaci z bajek produkowanych przez SFR

Przypisy

Kategoria:Polskie wytwórnie filmowe

Kategoria:Studio Filmów Rysunkowych