Rosjanie w Polsce – mniejszość narodowa zamieszkująca różne obszary Polski, której przedstawiciele w większości są wyznawcami prawosławia w wersji kanonicznej i staroobrzędowej.

Ludność ogółem Z licznej przed II wojną światową mniejszości rosyjskiej (140 tysięcy osób) pozostało w 1945 roku 20-30 tysięcy. Jest to związane nie tylko ze zmianą granic, lecz także z obawą przed represjami ze strony sowieckiej, jakie mogłyby spaść na to środowisko. Obecnie Polskę zamieszkuje 10 do 13 tysięcy osób pochodzenia rosyjskiego, w tym 2,5 do 3 tysięcy stanowią starowiercy. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 narodowość rosyjską zadeklarowało 13046 osób, z czego 5176 jako jedynąNarodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 // W-wa, 2013.. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002, tylko w jednej polskiej gminie, mniejszość rosyjska stanowi więcej niż 0,5% mieszkańców – jest to gmina Augustów (0,66% ogółu mieszkańców).

Obszar zamieszkania Mniejszość rosyjską można podzielić na dwie części – Rosjan pozostałych w Polsce po okresie zaborów i emigracji porewolucyjnej oraz staroobrzędowców, którzy na terytorium Rzeczypospolitej osiedlali się już w XVII wieku. Na Suwalszczyznę przybyli oni w II poł. XVIII wieku, a na Mazury w 1830 r.

Staroobrzędowcy zamieszkują w trzech skupiskach w województwie warmińsko-mazurskim oraz województwie podlaskim. Do naszych czasów dotrwały tylko trzy wsie, w których ludność ta mieszka w zwartych grupach. Są to Gabowe Grądy, Wodziłki i Wojnowo. Duże grupy staroobrzędowców mieszkają też w Suwałkach i Augustowie. Pozostali są rozproszeni w wielu miejscowościach województwa (głównie wokół Rucianego i Ukty). Rosjanami są też jednowiercy skupieni wokół wojnowskiej parafii. W latach 70. i 80. zmalało znacznie skupisko mazurskie na skutek emigracji do Niemiec.

Od XIX wieku w Polsce mieszkają grupy Rosjan skupionych w dużych miastach, a przede wszystkim w Białymstoku, Łodzi i Warszawie. Ze względu na przekrój społeczny (inteligencja, w części wręcz arystokracja), stanowili oni w latach międzywojennych środowisko o dużych wpływach kulturalnych. Obecnie, po fali emigracji do państw zachodnich, środowisko to polonizuje się, zachowując właściwie tylko wyznanie.

W latach II wojny światowej oraz w okresie PRL w Ludowym Wojsku Polskim służyło od 20 do 30 tysięcy obywateli ZSRR, z których część przyjęła polskie obywatelstwo. W okresie 1949–1955 w sumie 682 radzieckich oficerów wojskowych przyjęło obywatelstwo polskie i pełnili wysokie stanowiska w armii PRL.

Religia thumb|Staroobrzędowy monaster Zbawiciela i Trójcy Świętej w Wojnowie thumb|Molenna staroobrzędowców w Wodziłkach Zdecydowana większość przedstawicieli mniejszości rosyjskiej należy do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Staroobrzędowcy należą do Wschodniego Kościoła Staroobrzędowego oraz Staroprawosławnej Cerkwi Staroobrzędowców. W Polsce czynne są cztery cerkwie (molenny) staroobrzędowe w Gabowych Grądach, Suwałkach, Wodziłkach i Wojnowie. Do 1982 roku istniała molenna w Pogorzelcu, którą wbrew staroobrzędowcom miejscowe władze sprzedały jako materiał budowlany dla parafii rzymskokatolickiej Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach. Obie części społeczności rosyjskiej, pomimo wspólnego pochodzenia narodowego i wspólnej przynależności do kościoła wschodniego, są sobie wzajemnie obce, a niegdyś były sobie wręcz wrogie.

W Polsce działa również 19 zborów i 13 grup języka rosyjskiego Świadków Jehowy.

Stowarzyszenia Ludność staroobrzędową reprezentuje Naczelna Rada Staroobrzędowców powoływana przez Ogólnopolski Zjazd Staroobrzędowców. Radę zarejestrowano w 1993 roku. Powołano ją, jako obronę środowiska staroobrzędowego, po zniszczeniu cerkwi w Pogorzelcu.

Pozostałych Rosjan reprezentowało aż do lat 70. Rosyjskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe z siedzibą w Łodzi. W 1991 powstał w Białymstoku Międzynarodowy Ruski Klub, przekształcony później w Rosyjskie Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe, organizujące m.in. Dni Kultury Rosyjskiej.

Od roku 2004 w Warszawie działa największe stowarzyszenie mniejszości rosyjskiej „Russkij dom”, które wydaje własne pismo, organizuje międzynarodowe konferencje naukowe „Rosjanie w Polsce na przestrzeni wieków”, ma na swoim koncie liczne wydawnictwa w postaci książek, broszur, CD na temat obecności Rosjan w Polsce, stworzyło bibliotekę online publikacji na temat mniejszości rosyjskiej w Polsce https://rosjaniewpolsce.com/

Wydawnictwa Do lat 70. ukazywał się w Łodzi „Russkij Gołos”. Działalność wydawnicza została wstrzymana po administracyjnym rozwiązaniu Rosyjskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego w 1975 rokuАндрей Романчук. Русские в Польше – историческое введение // NewsRu.nl..

W roku 1991 w Warszawie, jako pierwsze wydanie rosyjskojęzyczne w postradzieckiej Europie zaczęto wydawać „Rosyjski Kurier Warszawski”. Gazeta jest ogólnopolskim miesięcznikiem.

Od roku 2003 ukazuje się ogólnopolskie czasopismo „Европа.RU” w języku rosyjskim z dodatkiem „Zdrawstwujte!/Здравствуйте!”, który jest organem mniejszości rosyjskiej w Polsce.

Mniejszość rosyjska w polskich mediach TVP3 Białystok nadawał raz w miesiącu program w języku rosyjskim z polską listą dialogową, o tematyce związanej z mniejszością rosyjską zamieszkującą województwo podlaskie pt. Wiadomości rosyjskie (dawniej Rosyjski głos, a poprzednio również w programie wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych w województwie podlaskim pt. Sami o sobie). Program został zdjęty z powodu oszczędności w trakcie pandemii COVID-19.

Obywatele rosyjscy w Polsce Według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców w 2022 r. 15 307 obywateli Rosji (8 045 kobiet i 7262 mężczyzn) posiadało ważny dokument uprawniający do legalnego pobytu w Polsce. Najwięcej (5026) takich dokumentów wydano w województwie mazowieckim (2715 kobiet i 2311 mężczyzn), najmniej (76) w województwie opolskim (42 kobiety i 34 mężczyzn). +Liczba obywateli Rosji posiadających ważne dokumenty uprawniające do pobytu w PolsceRokLiczba20108 5172011b/d2012b/d20137 8422014b/d20157 44120168 24920179 05320189 978201911 365202012 490202112 494202215 307Źródło: Urząd do spraw cudzoziemców Rosjanie w Polsce Lista wybranych przedstawicieli mniejszości rosyjskiej w Polsce: Aleksy Awdiejew Iwan Wyrypajew Zofia Licharewa Eugeniusz Malinowski Jurij Szatałow Vladimir Yaroshenko Maria Żuk Alina Kaszlinska Jekaterina Kurakova Władimir Semirunij Władimir Samojłow Jerzy Bułanow Nikołaj Tanasiejczuk Irina Archangielska Iwan Komarenko Sasha Strunin Gleb Czugunow Wadim Tarasienko Artiom Łaguta Emil Sajfutdinow Waleria Olianowska Oleg Zakirow Magomedmurad Gadżijew Eduard Grigorjew

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona czasopisma „Европа.RU” Stowarzyszenie „Nasz dom” www.naszdom2023.wordpress.com Pismo „Rosyjski Kurier Warszawski”

Biblioteka publikacji na temat mniejszości rosyjskiej w Polsce https://rosjaniewpolsce.com/