Wsiewołod Michajłowicz Garszyn (; ur. w Prijatnej Dolinie, zm. w Petersburgu) – rosyjski prozaik. Przedstawiciel dekadentyzmu w literaturze rosyjskiej. Autor przepojonych liryzmem pesymistycznych nowel psychologicznych, w formach alegorycznych i symbolicznych, wyrażających społeczno-etyczne konflikty epoki.

Życiorys Rodzina Garszyna wywodziła się ze starego dworskiego rodu zrusyfikowanych Tatarów, mającego według podań swój początek w osobie murzy Gorszy (lub Garszy) – wychodźcy ze Złotej Ordy za czasów Iwana III.

Urodził się w Prijatnoj Dolinie, Imperium Rosyjskie. Ojciec Michaił Jegorowicz Garszyn (1817–1870) był oficerem, matka intelektualistką – interesowała się literaturą i polityką (w szczególności rewolucjonistami), znała języki obce (niemiecki i francuski). Miał młodszego brata – Jewgienija Michajłowicza (1860–1931) – pedagoga, literaturoznawcę, działacza społecznego i autora książek z dziedziny literatury rosyjskiej. Jego guwernerem był Piotr Wladimirowicz Zawadskij – działacz ruchu rewolucyjnego lat 60. XIX w., dla którego matka Garszyna porzuciła rodzinę i wyruszyła z nim na zesłanie, co wpłynęło negatywnie na zdrowie i światopogląd przyszłego pisarza.

Od 1864 uczył się w 7. gimnazjum w Petersburgu, które w 1872 zostało przekształcone w uczelnię. W 1874 Garszyn ukończył podstawową naukę i wstąpił do Instytutu Górnictwa, którego nie ukończył ze względu na wojnę z Imperium Osmańskim – wstąpił dobrowolnie jako jednoroczny ochotnik do armii czynnej, brał udział w akcjach wojennych, był ranny w nogę. Po wojnie dostał awans do rangi oficerskiej i opuścił wojsko.

W 1877 debiutował opowiadaniem Cztery dni, które przyniosło mu natychmiastową sławę. W opowiadaniu jawnie wyrażał protest przeciwko wojnie i zagładzie człowieka przez człowieka. Oprócz motywu wojennego, który wykorzystał w kolejnych opowiadaniach, przedstawiał też temat kobiety upadłej, walki ze złem świata, roli sztuki w społeczeństwie, walki ze społeczną niesprawiedliwością. Te same motywy wymieszane z humorem przedstawiał również w utworach dla dzieci (To, czego nie było, Laguszka-putieszectwiennica).

mały|200px|Portret Wsiewołoda Garszyna z 1884 roku autorstwa Ilji Riepina, dla którego pisarz często pozował Od dzieciństwa Garszyn był skrajnie nerwowy i wrażliwy, co spowodowało jego problemy z rozwojem umysłowym. W związku z tym miał ataki rozstroju nerwowego i w wieku 33 lat popełnił samobójstwo skacząc z budynku. Ze względu na niezbyt dużą wysokość z której skoczył, zmarł 5 dni później 5 kwietnia 1888 w szpitalu Czerwonego Krzyża w Petersburgu. Został pochowany na cmentarzu-muzeum Litieraturnyje Mostki w Petersburgu.

Jego twórczość literacka nie była obfita; obejmuje zaledwie dwadzieścia krótkich opowiadań, zebranych w jeden tom.

mały|200px|Obraz Car Iwan Groźny i jego syn Iwan 16 listopada 1581 roku z 1885 roku autorstwa Ilji Riepina, do którego Garszyn pozował jako carewicz Iwan Iwanowicz

Twórczość Uwaga – rok podany przed nazwą opowiadania jest datą opublikowania, nie datą powstania utworu.

1877 – Cztery dni (ros. Четыре дня) – polskie tłumaczenie Stefan Klonowski 1878 – Zdarzenie (ros. Происшествие) – polskie tłumaczenie Stefan Klonowski 1878 – Oczen’ korotien’kij roman (ros. Очень коротенький роман) 1879 – Trus (ros. Трус) 1879 – Wstriecza (ros. Встреча) 1879 – Malarze (ros. Художники) – polskie tłumaczenie Stefan Klonowski 1880 – Dienszczyk i oficer (ros. Денщик и офицер) 1880 – Nocz (ros. Ночь) 1880 – Attalea princeps (ros. Attalea princeps) – polskie tłumaczenie Stefan Klonowski 1882 – Iz wospoinanij riadowogo Iwanowa (ros. Из воспоминаний рядового Иванова) 1882 – To, czego nie było (ros. То, чего не было) 1882 – Pietierburgskije pis’ma (ros. Петербургские письма) 1883 – Miedwiedi (ros. Медведи) 1883 – Czerwony kwiat (ros. Красный цветок) – polskie tłumaczenie Stefan Klonowski 1884 – Skazka o żabie i rozie (ros. Сказка о жабе и розе) 1885 – Nadieżda Nikołajewna (ros. Надежда Николаевна) 1886 – Skazanije o gordom Aggieje (ros. Сказание о гордом Аггее) 1887 – Laguszka-putieszectwiennica (ros. Лягушка-путешественница) 1887 – Sygnał (ros. Сигнал) – polskie tłumaczenie Walentyna Lesnobrodzka-Założyna

Przypisy

Bibliografia Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Kategoria:Rosyjscy pisarze XIX wieku Kategoria:Pisarze związani z Petersburgiem Kategoria:Rosjanie pochodzenia tatarskiego Kategoria:Urodzeni w 1855 Kategoria:Zmarli w 1888