14 Regiment Pieszy im. Potockich – oddział piechoty armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej. 250px|right Formowanie i zmiany organizacyjne Regiment Pieszy im. Potockich został ufundowany w 1785 przez wojewodę ruskiego Szczęsnego Potockiego. W zamian za to otrzymał on patent szefa regimentu. Szczęsny Potocki ofiarował 400 "gołych" chłopów, których Rzeczpospolita musiała umundurować, uzbroić oraz całkowicie wyekwipować. W sporej części rekrutował się spośród żołnierzy prywatnych i „klienteli" tulczyńskiej. Przysięgę złożył w Tulczynie wraz z poświęceniem chorągwi w trzeci dzień uroczystości imieninowych szefa - 10 maja 1786 roku. Regiment wyjątkowo składał się z czterech kompanii. W sumie liczył 400 żołnierzy.

W 1786 roku wprowadzono numeracje regimentów piechoty od 1 do 14. Regiment gwardii pozostał bez numeru. Regiment pieszy im. Potockich uzyskał numer 14. W 1786 roku liczył 400 żołnierzy.

Reformy Sejmu Wielkiego zwiększyły stany polskiej piechoty w poszczególnych regimentach. Etaty z października 1789 i maja 1792 roku zakładały istnienie regimentu składającego się z dwunastu kompanii uszykowanych w trzy bataliony, w tym jeden grenadierski i dwa fizylierskie. W praktyce nigdy takiej organizacji nie osiągnięto. Jedynie w 1790 rozbudowano regiment do ośmiu kompanii poprzez podzielenie i uzupełnienie istniejących. W przededniu wojna w obronie Konstytucji 3 maja 9 regiment piechoty im. Potockich szefostwa Teodora Potockiego liczył 1560 żołnierzy.

W czerwcu 1789 roku przydzielono go do Dywizji Ukraińsko-Podolskiej. W przededniu wojny polsko-rosyjskiej I batalion przydzielony został do dywizji ks. Józefa Poniatowskiego, a II batalion do dywizji gen. mjr. Michała Wielhorskiego.

Gdy w 1793 Rosjanie wcielali polskie oddziały do swoich szeregów, regiment im. Potockich odmówił złożenia przysięgi i za próbę przedarcia się z bronią do Turcji został rozwiązany. Działo się to na mocy, podpisanej 23 stycznia 1793 roku, konwencji rosyjsko-pruskiej.

W Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej tradycje regimentu kultywowała 14 Brygada Obrony Terytorialnej.

Barwy regimentu wyłogi jasnoniebieskie, naramienniki srebrne, guziki białe W roku 1789 zmieniono poważnie krój i kolor mundurów piechoty. Składał on się z granatowej kurtki zimowej z wyłogami jasnoniebieskimi, naramiennikami srebrnymi, lejbika białego ze stojącym kołnierzem, w lecie koletu sukiennego w kolorze białym z wykładkami podobnymi do wyłogów, zapinanego na guziki białe od dołu do góry, długich białych spodni wkładanych do butów kroju węgierskiego, wysokich do kolan i wyciętych z tyłu, a wreszcie z kołpaka okrągłego filcowego, o wysokości około 30 cm, z sukiennym wierzchem pąsowym, daszkiem i blachą mosiężną z orłem. Żołnierze nosili też halsztuki i naramiennik z czarnej szmelcowanej blachy z nicianym kutasem, a jako strój koszarowy — kitle i furażerki. Mundury były o wiele wygodniejsze i pozwalały na większą swobodę ruchów. Strój oficerów różnił się barankowym czarnym obszyciem czapek i galonami. Roczny koszt umundurowania piechura (wraz z przymunderunkiem) wynosił 111 zł. w czasie insurekcji: wyłogi niebieskie, guziki srebrne

Żołnierze regimentu Stanowisko szefa regimentu, związane z wielkimi poborami, było najczęściej uważane za synekurę. Szefowie posiadali prawo fortragowania (przedstawiania do awansu) oficerów. Regimentem dowodził zazwyczaj pułkownik. Etatowo, do 1790 roku, w sztabie służyło siedmiu (ośmiu?) oficerów. Byli to: szef regimentu, pułkownik, podpułkownik, major, regimentskwatermistrz, adiutant, audytor i regimentsfelczer(?). W kompaniach było czterech kapitanów, czterech poruczników i czterech chorążych. Zatem w regimencie znajdowało się 20 oficerów wyłączając kapelana. W związku z podniesieniem etatu całego wojska, pojawił się w czerwcu 1790 roku drugi major, trzech kapitanów sztabowych, prawdopodobnie drugi porucznik adiutant, czterech poruczników, ośmiu podporuczników i czterech chorążych. Podniosło to liczbę etatową oficerów do 40 osób.

Przez cały czas istnienia jednostki szefami regimentu byli Potoccy

Szefowie Stanisław Szczęsny Potocki (woj. ruski, gen. art. kor. do 1789) Stanisław Potocki (5 maja 1789) Teodor Potocki (5 lutego 1790)

Pułkownicy Adam Moszczeński (do 05.03.1792) Jakub Lanckoroński (od 05.03.1792, gen. mjr 12 marca 1794))

Walki regimentu 14 Regiment Pieszy im. Potockich uczestniczył w 1792 w VII wojnie polsko-rosyjskiej toczonej w obronie Konstytucji 3 Maja. Stan osobowy: 1560 ludzi. W przededniu wojny polsko-rosyjskiej jego I batalion w sile 715 żołnierzy przydzielony został do dywizji ks. Józefa Poniatowskiego, a II batalion, liczący 716 żołnierzy do dywizji gen. mjr. Michała Wielhorskiego. Po raz pierwszy żołnierze regimentu walczyli 15 czerwca 1792 roku. W tym dniu osłaniali odwrót 4 Dywizji Wołyńskiej pod Boruszkowicami. 18 czerwca 1792 regiment walczył pod Zieleńcami. W bitwie tej ks. Józef Poniatowski osobiście prowadził do kontrataku 1 batalion.

Bitwy i potyczki: bitwa pod Boruszkowcami (15 czerwca 1792), bitwa pod Zieleńcami (17 czerwca), Bereżce (18 lipca).

Hierarchia regimentu Przez większą część swojego istnienia regiment nosił numer 14. Przez kilka miesięcy I połowy 1790 używał numeru 7.

Schemat: regiment pieszy im. Potockich (1785-1786) → regiment 14 pieszy im. Potockich (1786-1790) → regiment 7 pieszy im. Potockich (1790) → regiment 13 pieszy im. Potockich (1790-1793) ↘ rozwiązany przez Rosjan

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Regimenty piesze koronne

Kategoria:Wojsko w Tulczynie Kategoria:Oddziały polskie włączone do wojsk rosyjskich Kategoria:Oddziały Dywizji Bracławsko-Kijowskiej Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1785