Massive Attack – angielski zespół muzyczny, wykonujący muzykę trip hop. Uważany za najważniejszego wykonawcę tego gatunku. Jeden z bardziej znanych brytyjskich zespołów pierwszej połowy lat 90. Przez ponad 10 lat miał trzech stałych członków oraz wielu współpracowników. Obecnie Massive Attack tworzy duet – Robert del Naja, znany jako 3D, oraz Grant Marshall, znany jako Daddy G.
Historia Gruntem dla założenia zespołu był duży soundsystem o nazwie Wild Bunch działający w Bristolu. Jego członkowie mieszali bardzo wiele gatunków muzycznych, co dało o sobie znać w dziełach Massive Attack. Podczas występów Wild Bunch w różnych klubach Bristolu dojrzewała idea muzyczna, a także poznawali się ludzie, którzy stworzyli potem najważniejsze grupy należące do gatunku trip-hop lub inaczej Bristol sound: Portishead, Sneaker Pimps, Morcheeba. W tym czasie założyciele Massive Attack poznali też twórców dubu i reggae – Mad Professora i Horace’a Andy’ego, których wpływ jest bardzo widoczny na dwóch pierwszych albumach, i z którymi w późniejszym okresie współpracowali.
Za datę powstania zespołu uważa się rok 1987, kiedy dwaj członkowie Wild Bunch – Andrew Vowles „Mushroom” i Grant Marshall „Daddy G” zaangażowali się w tworzenie muzyki wraz z malarzem graffiti o ksywie 3D – Robertem del Naja.
Blue Lines Pierwszy singel zatytułowany „Daydreaming” ukazał się w 1990. Następny, wydany w 1991 „Safe from Harm”, odniósł pewien komercyjny sukces. W tym samym roku grupa wydała swój pierwszy album, Blue Lines. Dużą popularność zyskał utwór „Unfinished Sympathy”, w którym gościnnie zaśpiewała Shara Nelson. W MTV popularny był teledysk do tego utworu, przedstawiający wokalistkę idącą ulicami Los Angeles, nakręcony jednym ujęciem kamery, tzw. master shot.
Protection W 1994 ukazała się druga płyta, zatytułowana Protection. Sharę Nelson, która rozpoczęła solową karierę, zastąpiła Tracey Thorn, wokalistka alterpopowego zespołu Everything but the Girl. Zaśpiewała dwa utwory (tytułowy i „Better Things”). Druga z wokalistek obecnych na tym albumie – Nicolette Suwoton – zaśpiewała w „Three” i „Sly”. W dwóch kolejnych „Spying Glass” i „Light My Fire” pojawił się Horace Andy. W „Karmacoma” oraz „Eurochild” rapowali del Naja, Daddy G oraz Tricky. Dwa utwory na albumie, „Weather Storm” i „Heat Miser”, to utwory instrumentalne.
W 1995 roku wydany został album No Protection Mad Professora. Są to dubowe przeróbki każdej z kompozycji z Protection.
Mezzanine Trzeci album, zatytułowany Mezzanine, ukazał się w 1998 roku. Jest to ostatnia produkcja, którą swoimi nazwiskami firmuje trójka założycieli zespołu. Tym razem wokalistką, która brała udział w nagraniu, została Elizabeth Fraser, znana z Cocteau Twins, zespołu, którego brzmienie (szczególnie LP Garlands) odcisnęło się bardzo wyraźnie na Mezzanine, jak i następnych płytach MA. Odegrała ogromną rolę w przygotowywaniu nagrań, zaśpiewała w trzech z nich, w tym w „Teardrop”. W utworze „Dissolved Girl” wystąpiła natomiast brytyjska wokalistka Sarah Jay. Album charakteryzuje częste użycie gitar bądź gitarowych sampli (szczególnie w „Risingson”). Był to zresztą jeden z powodów, dla których wkrótce po wydaniu Mezzanine zespół opuścił Vowles, niezadowolony z kierunku ewolucji muzyki MA.
Dwa utwory z tego albumu zostały użyte w ścieżkach dźwiękowych do filmów: „Dissolved Girl” w Matrix, a „Angel” m.in. w Snatch, Pi i Stay. Utwór „Teardrop” znajduje się także w czołówce popularnego serialu Dr House.
100th Window Czwarty album wydany przez Massive Attack ukazał się w lutym 2003 roku. Za jego formę odpowiedzialni są Robert del Naja oraz Neil Davidge, który współpracował z zespołem podczas nagrywania poprzedniego wydawnictwa (z 3D znał się znacznie wcześniej). Wokalistką śpiewającą w trzech utworach jest Sinéad O’Connor.
W 2004 Del Naja przygotował cały soundtrack do filmu Danny the Dog.
13 marca 2006 zespół wraz z Terrym Callierem wydał nowy singel – „Live with me”, który promował dwupłytową składankę z najlepszymi utworami z poprzednich płyt – Collected (wydaną 27 marca 2006).
Splitting The Atom 5 października 2009 ukazało się EP Splitting the Atom. Zawiera 4 utwory, z czego dwa z nich to remiksy, dostępne wyłącznie w wersji cyfrowej lub w wersji dla koneserów, jako płyta winylowa. W utworach pojawiają się w stałym składzie: 3D, Daddy G oraz Horace Andy. Gościnnie zaśpiewali Martina Topley-Bird, Tunde Adebimpe, wokalista TV on the Radio, oraz Guy Garvey.
Heligoland 8 lutego 2010 ukazał się piąty studyjny album Massive Attack, zatytułowany Heligoland. W nagraniach wzięli udział Hope Sandoval i Damon Albarn. W przyszłości planowane jest wydanie EP z utworami, które nie zmieściły się na płycie.
Zaangażowanie społeczno-polityczne
Działalność antywojenna Robert Del Naja krytykował politykę rządu Tony’ego Blaira. Zdecydowanie sprzeciwiał się inwazji na Irak w 2003 i wspólnie z Damonem Albarnem sfinansował całostronicowe ogłoszenia przeciwko wojnie w magazynie „NME”. Zespół współpracował także z Campaign for Nuclear Disarmament oraz Stop the War Coalition, a ponadto wsparł finansowo pozew prawny przeciwko interwencjom militarnym w sądach międzynarodowych.
Prawa człowieka W 2008 Massive Attack pełnili rolę kuratorów festiwalu Meltdown na londyńskim South Bank. Podczas dwóch tygodni koncertów, projekcji filmowych i wydarzeń artystycznych współpracowali z prawnikiem Clivem Staffordem Smithem oraz jego organizacją Reprieve, zajmującą się ochroną praw więźniów.
Teledysk do utworu Saturday Come Slow w reżyserii Adama Broomberga i Olivera Chanarina, z udziałem Damona Albarna, zwracał uwagę na wykorzystywanie muzyki podczas tortur.
W 2010 zespół przekazał wszystkie dochody ze swojego minialbumu Atlas Air na rzecz organizacji War Child, którą wspierał już wcześniej, m.in. poprzez udział w nagraniu kompilacji The Help Album.
Konflikt izraelsko-palestyński W lipcu 2014 Robert Del Naja i Grant Marshall odwiedzili obóz dla uchodźców Burdż al-Baradżna w Libanie, gdzie spotkali się z palestyńskimi wolontariuszami w lokalnym centrum edukacyjnym. Dochód z koncertu zespołu w Byblos został przekazany na działalność ośrodka.
Zespół trzykrotnie występowali w Izraelu, jednak od 1999 bojkotują ten kraj „jako formę pokojowej presji na zakończenie brutalnej okupacji Palestyny”. Decyzję tę artyści określali jako „nie będącą aktem wrogości wobec społeczeństwa izraelskiego, lecz wobec rządu i jego polityki”, wskazując przy tym, że „Palestyńczycy w Gazie i na Zachodnim Brzegu nie mają dostępu do tych samych podstawowych praw, co Izraelczycy”. W maju 2020 roku zespół współpodpisał list otwarty wzywający do zakończenia blokady Strefy Gazy.
W 2024 grupa poparła artystów bojkotujących festiwal The Great Escape w Brighton and Hove w proteście przeciwko sponsoringowi wydarzenia przez bank Barclays, oskarżany o inwestycje w spółki dostarczające broń używaną przez siły izraelskie podczas inwazji na Gazę.
Rok później, po krytyce wobec zespołu Kneecap za prezentowanie propalestyńskich haseł podczas festiwalu Coachella, Massive Attack wydali oświadczenie, w którym stwierdzili: „To nie Kneecap są historią. Historią jest Gaza. Historią jest ludobójstwo”.
Kontrowersje wywołał również występ zespołu podczas Lido Festival w Manchesterze w 2025, gdy w tle pokazano materiał wideo przedstawiający zmarłego lidera Hamasu Jahję Sinwara w tunelu w Gazie, zestawiony ze scenami z filmu Orfeusz Jeana Cocteau. Klip został skrytykowany m.in. przez izraelskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz aktywistę Hena Mazziga, który zarzucił zespołowi „szerzenie sympatii wobec Hamasu”. Zespół „kategorycznie odrzucił wszelkie sugestie”, jakoby pokazanie fragmentu nagrania z Sinwarem miało na celu gloryfikację czy celebrowanie tej postaci. Podkreślili, że takie nagrania są częścią artystycznego kolażu cyfrowego, a nie formą poparcia. Według grupy fragment z Sinwarem był jednym z wielu ujęć przedstawiających kontrowersyjnych liderów politycznych i sytuacje społeczne. W tym samym kolażu pojawili się m.in. Władimir Putin, Donald Trump, J. Edgar Hoover czy żołnierze Sił Obronnych Izraela. Wyrywanie jednego kadru z całości uznali za „celowe wyjmowanie z kontekstu” i próbę zniekształcenia przekazu.
Zespół w lipcu 2025 dołączył do kampanii No Music For Genocide, wzywającej do usunięcia ich muzyki ze streamingów dostępnych w Izraelu. Do współzałożycieli inicjatywy należą m.in. Brian Eno, Fontaines D.C. i Kneecap. W oświadczeniu Massive Attack podkreślili, że sami doświadczyli prób cenzurowania i zastraszania w związku z krytyką działań Izraela w Strefie Gazy, a celem powołanego syndykatu jest ochrona innych artystów przed podobnymi konsekwencjami.
Inne W 2024 Massive Attack publicznie poparli Carlę Denyer, współprzewodniczącą Partii Zielonych Anglii i Walii, w wyborach parlamentarnych jako kandydatkę do Izby Gmin z okręgu Bristol Central. W swoim oświadczeniu podkreślili, że wybory te są „szansą dla Bristolu na umocnienie swojej zielonej reputacji poprzez wybór posłanki konsekwentnie zaangażowanej w działania na rzecz klimatu i jednoznacznie potępiającej ludobójstwo w Gazie”.
Skład Robert Del Naja (3D) Grant Marshall (Daddy G)
Wokaliści Horace Andy – wszystkie albumy Tricky – Blue Lines, Protection Andy Bryan – Blue Lines (Just Be Thankful...) Shara Nelson – Blue Lines Tracey Thorn – Protection Nicolette – Protection Elizabeth Fraser – Mezzanine (Teardrop) Sarah Jay – Mezzanine (Dissolved Girl...) Sinéad O’Connor – 100th Window Terry Callier – Live with Me Damon Albarn – 100th Window, Heligoland Martina Topley-Bird – Splitting the Atom, Heligoland Tunde Adebimpe – Splitting the Atom, Heligoland Guy Garvey – Splitting the Atom, Heligoland
Dyskografia Albumy Rok Album Pozycja na liście Certyfikaty UK AUS AUT BEL CAN FIN NZ SWI US 1991Blue Lines Data: 1 czerwca 1991 Wydawca: Virgin (#91685) Format: CD, CS, LP 13 69 5 – – – – 26 – UK: 2× platyna FRA: 2× złoto 1994Protection Data: 26 września 1994 Wydawca: Virgin (#39883) Format: CD, CS, LP 4 15 21 – – – 9 29 – UK: platyna FRA: złoto SWI: złoto EU: platyna 1998 Mezzanine Data: 20 kwietnia 1998 Wydawca: Virgin (#45599) Format: CD, CS, LP 1 1 3 4 – 4 1 6 60 UK: platyna AUS: platyna BEL: platyna CAN złoto FRA: 2× złoto SWI: platyna EU: 2× platyna 2003100th Window Data: 10 lutego 2003 Wydawca: Virgin (#81239) Format: CD, LP 1 4 4 1 8 1 5 1 69 UK: srebro AUS: złoto BEL: złoto CAN: złoto SWI: złoto 2010Heligoland Data: 8 lutego 2010 Wydawca: Virgin Records Format: CD 6 8 5 1 12 – 7 2 46 POL: złoto „–” pozycja była nie notowana.
Kompilacje Rok Album Pozycja na liście Certyfikaty UK AUS AUT BEL FIN NZ SWI US 1998Singles 90/98 Data: 7 grudnia 1998 Wydawca: Circa/Virgin (#95443) Format: 11xCD box – – – – – – – – 2006Collected Data: 27 marca 2006 Wydawca: Virgin Format: CD/DVD DualDisc 2 19 13 1 8 3 4 198 UK: platyna BEL: złoto FRA: złoto SWI: złoto „–” pozycja była nie notowana.
Minialbumy Rok Album Pozycja na liście UK SWI 1992Massive Attack EP Data: luty 1992 Wydawca: Circa (#664698) Format: CD 27 35 2009Splitting the Atom Data: październik 2009 Wydawca: Virgin Format: Download/12" single/Promo CD 64 68 2016Ritual Spirit Data: styczeń 2016 Wydawca: Virgin Format: Download/12" single/ CD – –
Single