Osobowość schizoidalna – zaburzenie osobowości cechujące się tendencją do izolowania się, wycofywania się z kontaktów emocjonalnych i społecznych z innymi ludźmi oraz uznawania ich za niepotrzebne. Przy dużej wewnętrznej wrażliwości ekspresja emocjonalna jest ograniczona, co sprawia, że te osoby są odbierane jako chłodne i zdystansowane. Osoby ze schizoidalnym zaburzeniem osobowości są obojętne wobec pochwały lub nagany. Na ogół żyją samotnie, często przebywają w świecie marzeń i fantazji, posiadają małe rozeznanie w kwestii swoich celów życiowych, potrzeb czy długoterminowych planów. Wykazują duże skłonności do introspekcji, ekscentryczne, mogą mieć trudność w odczuwaniu przyjemności.
Osobowość schizoidalna jest słabo zbadanym zaburzeniem. Istnieje niewiele danych klinicznych na temat osobowości schizoidalnej, ponieważ rzadko występuje w warunkach klinicznych. Zaburzenie to jest stosunkowo rzadkie w odniesieniu do innych zaburzeń osobowości - występuje u mniej niż 1% populacji. Częściej zapadają na nie mężczyźni.
Osoby schizoidalne są szczególnie narażone na bycie ofiarami znęcania. Osobowość schizoidalna jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do służby wojskowej zarówno w czasie pokoju, jak i wojny.
Objawy Objawy zwykle zaczynają się w późnym dzieciństwie lub okresie dojrzewania.
Dzieci oraz młodzież, u których widoczne są pierwsze objawy, mogą być narażone na krytykę i nękanie ze strony rówieśników.
Ludzie z osobowością schizoidalną są często wycofani, chłodni i obojętni, co powoduje problemy w kontaktach z innymi ludźmi. Większość osób z tym rozpoznaniem ma kłopot z ustanowieniem relacji lub wyrażaniem swoich uczuć. W trudnych sytuacjach mogą pozostawać bierni. Bywa, że ich komunikacja z innymi ludźmi jest obojętna lub lakoniczna. Z powodu ograniczonej komunikacji z innymi nie są w stanie stworzyć poprawnego obrazu tego jak funkcjonują oni w odniesieniu do innych osóbR. D. Laing- ‘The Divided Self’ chapter-5 'The Inner Self of the Schizoid Condition’ p.82-100..
Część ludzi twierdzi, że obraz taki jest istotny dla samoświadomości i możliwości oceny swoich własnych działań w obrębie sytuacji społecznych. R.D. Laing sugeruje, że niedobór rzeczywistych kontaktów z innymi może powodować, że obraz ten staje się pusty, ulotny, co prowadzi osoby schizoidalne do poczucia nierealności (sztuczności świata).
Gdy ich przestrzeń osobista jest naruszona, czują się one przytłoczone, odczuwają potrzebę uwolnienia się i pozostania niezależnym. Ludzie z osobowością schizoidalną preferują relacje, w których partner nie wymaga od nich bliskości emocjonalnej. Nie unikają oni ludzi jako takich, lecz emocji (zarówno pozytywnych, jak i negatywnych) oraz bliskości uczuciowejPhilip Manfield- 'Split Self, Split Object’ p. 207..
Oznacza to, że osoby schizoidalne są w stanie tworzyć relacje oparte na poziomie intelektualnym, fizycznym, rodzinnym, zawodowym lub wspólnych czynnościach, dopóki nie wymagają one bliskości emocjonalnej. Donald Winnicott wyjaśnia to zachowanie twierdząc, że osoby schizoidalne „preferują relacje oparte na swoich własnych zasadach”. W przypadku gdy nie udaje im się tego osiągnąć, preferują samotnośćD.W. Winnicott- p.73 'The Family and Individual Development’ (1965)..
Niektórzy autorzy sugerują, że osobowość schizoidalna może być powiązana z kreatywnością.
Ukryte jednostki schizoidalne Wiele schizoidalnych osób może posiadać osobowość, która nie uniemożliwia im normalnych kontaktów międzyludzkich, co pozostaje w pozornej sprzeczności z typowymi cechami osobowości schizoidalnej wymienionymi w definicjach DSM-IV i ICD-10. Klein sklasyfikował takie osoby, jako „ukryte jednostki schizoidalne”, które są społecznie aktywne i zaangażowane oraz wchodzą w normalne interakcje międzyludzkie, pozostają jednak emocjonalnie wycofane i preferują bezpieczeństwo swojego wewnętrznego świata.
Takie wycofanie i oderwanie od zewnętrznego świata jest cechą charakterystyczną dla schizoidalnej patologii, może jednak przyjąć zarówno „klasyczną”, jak i „ukrytą” formę. W postaci klasycznej, wycofanie przebiega zgodnie z definicjami zawartymi w DSM-IV. Wydaje się jednak, że równie często występuje ukryta wewnętrzna forma wycofania, w której zewnętrzny obserwator nie dostrzega symptomów wyraźnych w wewnętrznym odczuciu pacjenta. Klein zwrócił uwagę na możliwość nierozpoznania zaburzeń schizoidalnych u pacjenta ze względu na obronne, kompensujące zachowania pacjenta, który w kontakcie z zewnętrznym światem próbuje ukryć swoje wycofanie. W związku z tym Klein zaproponował, by przy rozpoznaniu pytać pacjenta o jego wewnętrzne, subiektywne odczucia, by stwierdzić występowanie odrzucenia emocjonalnej bliskości typowego dla jednostek schizoidalnych.
Przypadki osób o schizoidalnych osobowościach, ukrytych za pozorami emocjonalnego zaangażowania były rozpoznane już w 1940 roku, gdy Fairbairn opisał tzw. „schizoidalny ekshibicjonizm”, w którym osoba schizoidalna jest zdolna do prezentowania szerokiej gamy uczuć i do wchodzenia w relacje, które wydają się być normalne ze społecznego punktu widzenia. Jednak ponieważ osoba taka jedynie „gra rolę”, jej osobowość nie jest w rzeczywistości zaangażowana emocjonalnie w żadną interakcję. Według Fairbairna osoba schizoidalna wyrzeka się części, którą odgrywa rolę i przez to pozostaje nienaruszona i zabezpieczona przed prawdziwym interakcjami społecznymiW. R. D. Fairbairn 'Psychoanalytic Studies of the Personality’. pp 16-17.. Dalsze nawiązania do ukrytych jednostek schizoidalnych można znaleźć u Masuda KhanaMasud Khan 'The Role of phobic and counterphobic mechanisms and separation anxiety in schizoid character formation’ in the volume 'The Privacy of the Self’. Here Khan remarks „...in the course of the treatment it became gradually clear that behind a façade of excessive sociability and venturesomeness as well as random and frequent sexual episodes these patients had lived all their life... in a secretive and adamantly rejective state of withdrawal from all objects as well as from their environment.” p. 70., Jeffreya SeinfeldaJ. Seinfeld ‘The Empty Core’. Seinfeld writes: „The schizoid may also seem to be sociable and involved in relationships. However, he is frequently playing a role and not ‘fully’ involved, unconsciously disowning this role...”. i Philipa ManfieldaPhilip Manfield 'Split Self, Split Object’. Manfield writes: „Not all schizoids keep away from people. It is not people that schizoids avoid, but emotional intimacy, self disclosure, and emotions both positive and negative.” p.207., którzy opisali przykłady osób charakteryzujących się osobowością schizoidalną, czerpiących satysfakcję z regularnych publicznych wystąpień, wykazujących jednak poważne problemy, gdy osoby z publiczności próbowały odnieść się do ich emocjonalnościPhilip Manfield 'Split Self, Split Object’. p. 207..
Te przykłady pokazują problem z rozpoznaniem osobowości schizoidalnej na podstawie obserwacji pojedynczych zachowań dokonanych przez zewnętrznych obserwatorów.
Osobowość schizoidalna a unikający styl przywiązania Jest kwestią sporną, czy osobowość schizoidalna kwalifikuje się jako pełne zaburzenie osobowości czy jest to jedynie unikający styl przywiązaniaParpottas, Panagiotis. „A Critique On The Use Of Standard Psychopathological Classifications In Understanding Human Distress: The Example Of ‘Schizoid Personality Disorder’.” Counselling Psychology Review 27.1 (2012): 44-52. Academic Search Complete. Web. 19 Feb. 2015.. Jeśli osobowość schizoidalna jest faktycznie stylem przywiązania wymagającym mniejszej bliskości emocjonalnej, wówczas wiele problemów, doświadczanych przez osoby obdarzone taką osobowością może być częściowo rozwiązanych dzięki stosowaniu względem nich podejścia społecznego takiego, jak do osób o unikającym stylu przywiązania. Wiele źródeł utożsamia schizoidalne zaburzenie osobowości i unikający styl przywiązaniaM. L. West & A. E. Sheldon-Keller- ‘Patterns of Relating’ p. 111-113.,
Seksualność ludzi z osobowością schizoidalną Zdarza się, że osoby schizoidalne wykazują obniżone zainteresowanie seksem, ale na ogół nie dotyczy ich zjawisko anorgazmii. Ich preferencje do bycia samemu i wycofania może powodować, że ich zapotrzebowanie seksualnie może być niższe w porównaniu do ludzi nie wykazujących cech osobowości schizoidalnej. Osoby schizoidalne często odbierają kontakt seksualny jako intruzję w ich przestrzeń osobistą. Zdarza się, że wybierają masturbację lub abstynencję seksualną, ponieważ nie mogą oni znieść bliskości emocjonalnej z jaką wiązałby się kontakt z drugim człowiekiemNannarello, J., Schizoid. Journal of Nervous Mental Diseases 1953.'Schizoid Phenomena, Object Relations, and the Self’.. Aby zachować pełność obrazu należy wspomnieć, iż znane są przypadki ludzi z osobowością schizoidalną, którzy sporadycznie lub regularnie podejmują kontakty seksualne z innymi ludźmiNannarello, J., Schizoid. Journal of Nervous Mental Diseases 1953 p.240-242..
Harry Guntrip'Schizoid Phenomena, Object Relations, and the Self’ p.303. opisał zjawisko polegające na utrzymywaniu przez osoby schizoidalne tajnych znajomości seksualnych w celu ograniczenia bliskości emocjonalnej skumulowanej podczas tkwienia w związku małżeńskim z jedną osobą. Według Karen Horney, dla niektórych ludzi z osobowością schizoidalną seks ze stałym partnerem wymaga zbyt silnej bliskości emocjonalnej, przez co wolą oni zaspokajać swoje potrzeby z przypadkowymi partnerami. Innym opisanym scenariuszem jest utrzymywanie stałej relacji, jednak w mniejszym lub większym stopniu ograniczonej do czynności seksualnych przy zachowaniu ograniczonej intymnościK. Horney- 'Neurosis and Human Growth’ chapter 'Resignation: The appeal of freedom’ p. 264-265.. Jeffrey Seinfeld w swojej monografii opisał zjawisko „schizoidalnego głodu” (ang. schizoid hunger) objawiającego się pod postacią rozwiązłości seksualnej. Seinfeld podał w niej przykład schizoidalnej kobiety, która potajemnie odbywała kontakty seksualne z przypadkowymi mężczyznami poznanymi w barach. Według niego łagodziła ona w ten sposób poczucie wewnętrznej pustkiJ. Seinfeld – The Empty Core: An Object Relations Approach to Psychotherapy of the Schizoid Personality’ p. 104..
Salman Akhtar podał bardziej precyzyjny opis uwzględniający jawne i ukryte przejawy seksualności ludzi z osobowością schizoidalną. Według niego jednoznaczne klasyfikowanie osób schizoidalnych jako aseksualnych lub nie, nie pozwala na poprawny opis. Według niego osoba schizoidalna może przejawiać obie cechy równocześnie, co prowadzi do pozornych sprzeczności. Aby uzyskać pełny obraz seksualności osób schizoidalnych konieczne jest uwzględnienie cech manifestowanych jawnie: „aseksualność, czasami tkwienie w celibacie; brak zainteresowania związkami romantycznymi; wstręt do plotek i insynuacji seksualnych” oraz tych manifestowanych w sposób utajniony: „potajemne zainteresowanie podglądactwem i pornografią; podatność na erotomanię; skłonność do kompulsywnej masturbacji i perwersji.
Przyczyny Istnieją przesłanki sugerujące, że ryzyko pojawienia się osobowości schizoidalnej występuje wśród ludzi, którzy są krewnymi osób cierpiących na schizofrenię i zaburzenia schizotypowe.
Sula Wolff, która prowadziła badania naukowe i pracowała z dziećmi i młodzieżą która wykazywała symptomy schizoidalne, stwierdziła, iż osobowość schizoidalna ma (...) prawdopodobnie genetyczną podstawę.
Inni badacze postawili hipotezę, że może odgrywać rolę wychowanie w rodzinie, w której występuje deficyt miłości rodziców do dziecka, lub dziecko jest przez nich zaniedbane, albo podejście rodziców jest zbyt perfekcjonistyczne.
Badania bliźniąt z osobowością schizoidalną, niskim poziomem towarzyskości, sugerują, że cechy te są dziedziczne, jednak nie ma na to jednoznacznych dowodów.