thumb|240px|Mołdawit z Czech thumb|240px|tektyt z Chin Tektyty, empiryty – okruchy, bryłki, zasobnego w krzemionkę naturalnego szkliwa o niejasnym pochodzeniu, koloru zielonego, brązowego lub czarnego przyjmującego kształt kilkucentymetrowej kropli.
Nazwa pochodzi od gr. τηκτός, tektos = stopiony.
Poglądy na pochodzenie tektytów Według przeważających poglądów – bryłki powstałe ze skał stopionych podczas uderzenia bolidu w powierzchnię Ziemi. Występujące tam skały (a prawdopodobnie i fragmenty meteorytu) stopiły się i zostały wyrzucone w różnych kierunkach, czasami nawet dość daleko od miejsca zderzenia. Według innej hipotezy tektyty są szklistymi meteorytami, które przechodząc przez atmosferę ziemską najpierw topiły się, a następnie zestalały. Tektyty mogą być pochodzenia wulkanicznego – produktami erupcji wulkanicznej na Ziemi lub na Księżycu. Tektyty mogą być produktami działalności człowieka.
Właściwości najczęściej przyjmują formę kulistą, choć mogą przyjmować różne kształty, powierzchnię mają nierówną – pobrużdżoną, pęcherzykowatą, poszarpaną, często wykazują budowę fluidalną (z płynięcia), są zbudowane z substancji amorficznej zasobnej w krzemionkę (70–80% SiO2), glinkę (11 – 15% Al2O3), alkalia (ok. 3,3 – 4% Na2O i K2O), zawierają niewielkie domieszki wapnia, żelaza, magnezu, manganu, tytanu i wtrącenia stale, ciekłe i gazowe, są zazwyczaj zielone – w odcieniach, ale bywają też bezbarwne, białe, żółte, czarne i wielobarwne, rzadko bywają przezroczyste, mają szklisty połysk i najczęściej muszlowy przełam, twardość w skali Mohsa wynosi około 5,5, gęstość waha się od 2,21 do 2,96 g/cm³, masa rzadko przekracza 300 g, lecz zdarzają się kilkukilogramowe, wiek określa się metodami radiometrycznymi: najstarsze mają 34 mln lat, najmłodsze 0,75 – 2 mln lat.
Najbardziej znane tektyty Mołdawit – występuje w Czechach nad Wełtawą; australit, jawait, filipinit, indochinit, tajlandyt, bilintonit, irgizyt, bediasyt, georgianit, iworyt, rizalit, Muong Nong, bediazyt, zhamanshinit, szkliwo Pustyni Libijskiej.
Do tektytów zalicza się niekiedy queenstownit i lechatelieryt.
Zastosowanie mają duże znaczenie kolekcjonerskie znaczenie naukowe poszukiwane i wysoko cenione kamienie ozdobne i jubilerskie.
Tektyty należą do najbardziej „suchych” materiałów znanych nauce, gdyż zawartość wody związanej w strukturze krystalicznej wynosi tylko około 0,005%.
Zobacz też krater Silverpit, katastrofa kosmiczna
Przypisy
Bibliografia J. Baier: Zur Herkunft und Bedeutung der Ries-Auswurfprodukte für den Impakt-Mechanismus. – Jber. Mitt. oberrhein. geol. Ver., N. F. 91, 9-29, 2009. J. Baier: „Die Auswurfprodukte des Ries-Impakts, Deutschland”, w: Documenta Naturae, tom 162, Monachium 2007. .
Linki zewnętrzne
Tektyty z Georgii (USA)
Kategoria:Skały metamorficzne Kategoria:Szkła naturalne