Janiszki (ros. Янишская волость, lit. Joniškio valsčius) – dawna gmina wiejska istniejąca w kilku odsłonach w latach 1867–1950 na Wileńszczyźnie. Siedzibą władz gminy było miasteczko Janiszki, obecnie na Litwie.
W formie oryginalnej gmina Janiszki istniała w latach 1867–1921. Następnie została podzielona na gminę polską (1921–1929) i litewską (1921–1923 oraz 1927–1950). Siedzibą gminy polskiej były Orniany, a litewskiej – Janiszki.
Historia Gmina zbiorowa Janiszki powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu wileńskiego w guberni wileńskiej. W 1880 roku obejmowała 118 miejscowości w 7 gromadach, zamieszkanych przez 5306 ludziПамятная книжка Виленской губернiи на 1881 годъ..
Po I wojnie światowej, 7 czerwca 1919 jednostka weszła w skład utworzonego pod polskim Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich okręgu wileńskiegoDz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41, przejętego 9 września 1920 przez Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i EtapowychDziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753.
W związku z powstaniem Litwy Środkowej 9 października 1920 gmina wraz z główną częścią powiatu wileńskiego znalazła się w jej strukturachDz. Urz. TKR. Wyodrębniono z niej wtedy miasto Podbrodzie. Po demarkacji granic Litwy Środkowej w 1921 roku gmina została podzielona na dwie gminy – polską gminę Janiszki (część wschodnia) i litewską gminę Janiszki (część zachodnia).
Polska gmina Janiszki (1921–1929) Wschodnia część gminy Janiszki znalazła się w granicach II RP. Ponieważ Janiszki przeszły pod kontrolę litewską, siedzibę polskiej gminy ulokowano w OrnianachMAPA rozsiedlenia ludnosci litewskiej i północnej I RP. 13 kwietnia 1922 roku gmina weszła w skład objętej władzą polską Ziemi Wileńskiej – Art. 8. (powiat wileński połączono z powiatem trockim w nowy powiat wileńsko-trocki).
1 stycznia 1926 gminę przyłączono do powiatu święciańskiego w Ziemi Wileńskiej, przekształconej 20 stycznia 1926 w województwo wileńskie.
11 kwietnia 1929 do gminy Janiszki przyłączono części obszaru gmin Żukojnie, Kiemieliszki i (zniesionej) Michałowo
22 kwietnia 1929 gminę zniesiono, przekształcając ją w gminę Podbrodzie.
Litewska gmina Janiszki (1921–1923 i 1927–1950) Zachodnia część gminy Janiszki z Janiszkami znalazła się w granicach Republiki Litewskiej, gdzie weszła w skład powiatu wiłkomierskiego. Rok później, w 1922 roku, gminę włączono do utworzonego w 1919 roku powiatu uciańskiegoLietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925.. Gminę zniesiono w 1923 roku, włączając ją do gminy Malaty w tymże powiecieTarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985..
Gminę reaktywowano po pięciu latach, w 1927 roku, w powiecie uciańskim.
Podczas II wojny światowej gmina należała do Komisariatu Rzeszy Wschód (początkowo powiat uciański, a od 1942 powiat święciański).
Po wojnie obszar gminy wszedł w struktury administracyjne Związku Radzieckiego i Litewskiej SRR (powiat święciański). Gminę zniesiono 20 czerwca 1950 wskutek reformy administracyjnej na Litwie, a jej obszar włączono do nowo utworzonych rejonów podbrodzkiego (7 gromad) i święciańskiego (1 gromada).
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w guberni wileńskiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy w Litwie Środkowej Kategoria:Dawne gminy w województwie wileńskim Kategoria:Dawne gminy na Litwie Kategoria:Gminy powiatu wileńsko-trockiego