thumb|upright=1.1|Niemen koło Olity thumb|upright=1.1|Niemen na trasie Mińsk – Nowogródek
Niemen ( – Nioman, lit. , – Nieman, ) – rzeka płynąca przez Białoruś, Litwę i Rosję (obwód królewiecki) o długości 937 km. Wypływa z okolic Mińska. W górnym biegu ma kręty, meandrujący przebieg, w dolnym tworzy zakola i progi. Dzieli się na dwa ramiona (Matrosowkę i Rusnė), uchodzi ośmioramienną deltą do Zalewu Kurońskiego (Morze Bałtyckie).
Największe miasta położone nad Niemnem to Grodno, Druskieniki, Olita, Kowno i Sowieck. Niegdyś rzeka była żeglowna na odcinku 670 km, od Bielicy do ujścia, ale wybudowana w latach 1955−1959 zapora wodna w Kownie, tworząca Zbiornik Kowieński, przerwała żeglowność Niemna - przy zaporze nie ma śluzy. Dzięki systemowi kanałów górna część Niemna (powyżej Zbiornika Kowieńskiego) ma połączenie z dorzeczem Dniepru (przez Kanał Ogińskiego z Prypecią) i dorzeczem Wisły (przez Kanał Augustowski), natomiast dolna część z Kłajpedą (Kanał Kłajpedzki) i przez Kanał Polesski z rzeką Pregołą.
Ważniejsze dopływy prawe: Usa (górna) Usa (dolna) Berezyna Mereczanka Wilia Niewiaża Dubissa Mitwa Minia Dzitwa
lewe: Łosośna Szczara Czarna Hańcza Szeszupa Świsłocz
Historia Niemen stanowił główną rzekę Wielkiego Księstwa Litewskiego, jednak jego dolny bieg i ujście znajdowało się w granicach państwa krzyżackiego oraz kolejnych państw w Prusach.
Po III rozbiorze Polski stanowił rzekę graniczną między zaborem pruskim a rosyjskim. Od 1807 roku, gdy na terenie części zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie, a później Królestwo Polskie (kongresowe), na Niemnie biegła granica z ziemiami włączonymi do Rosji, tzw. ziemiami zabranymi.
W dniach 23–28 września 1920 roku w rejonie Niemna miała miejsce jedna z największych bitew wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) między jednostkami Wojska Polskiego pod dowództwem Józefa Piłsudskiego a wojskami sowieckimi pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego, zakończona zwycięstwem Polaków i wycofaniem się Rosjan.
Niemen w sztuce Niemen często stanowił motyw w malarstwie, literaturze i poezji. Zobacz np.: Konrad Wallenrod – poemat historyczny Adama Mickiewicza z czasów walk litewsko-krzyżackich Pan Tadeusz – poemat Adama Mickiewicza, którego akcja umieszczona jest w roku 1812, gdy wojska Napoleona przekraczają Niemen, by wyzwolić mieszkających tam Polaków Rozłączenie (Za Niemen hen precz... lub Za Niemen nam precz) – pieśń autorstwa Augusta Bielowskiego Nad Niemnem – powieść Elizy Orzeszkowej opisująca życie polskiej arystokracji i szlachty zagrodowej pod koniec XIX wieku, około 20 lat po powstaniu styczniowym (1863–1864). Hymn Niemiec – hymn Niemiec zawiera słowa opisujące terytorium Niemiec jako Von der Maas bis an die Memel, czyli: Od Mozy aż po Niemen. ZNAD ŻEJMIANY (...) – DO NIEMNA - w twórczości Andrzeja Strumiłły Czesław Niemen na początku swojej kariery, gdy stawał się coraz popularniejszy, był świadomy, że jego nazwisko Wydrzycki jest trudne do wymówienia, szczególnie dla osób na Zachodzie. Z tego powodu, stworzył dla siebie pseudonim „Niemen”, właśnie od rzeki Niemen, później zmienił urzędowo nazwisko na Niemen-Wydrzycki.
Zobacz też Park Regionalny Delty Niemna Park Regionalny Zakola Niemna rzeki Europy
Przypisy
Linki zewnętrzne
Podróż Niemnem Zygmunta Glogera – Artykuł historyczno – krajoznawczy z 1903 r.
Kategoria:Rzeki w obwodzie królewieckim Kategoria:Rzeki na Białorusi Kategoria:Rzeki na Litwie
Kategoria:Rzeki graniczne