Kleszczele – miasto w Polsce w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, nad rzeką Nurzec, położone przy granicy z Białorusią. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kleszczele. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 66 oraz dwie drogi wojewódzkie: 685 i 693. Poprzez połączenia drogowe Kleszczele skomunikowane są z Białymstokiem, Hajnówką i Siemiatyczami, a poprzez linię kolejową (istnieje tu stacja kolejowa) z Białymstokiem i Brześciem.
Historia thumb|left|upright|Pomnik króla Zygmunta I Starego Kleszczele założono z rozkazu króla Zygmunta I Starego przez kanclerza i wojewodę wileńskiego Mikołaja Radziwiłła. Było miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12., w starostwie kleszczelowskim w ziemi bielskiej województwa podlaskiego w 1795 rokuKarol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795..
Kalendarium 1506 – pierwsze prawo lokacyjne 1525 – lokacja miasta królewskiego na prawie chełmińskimJózef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI–XVIII w., w: Maria Kwapień; Józef Maroszek; Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.), Wrocław 1976, s. 95. 1544 – zbudowano kościół uposażony przez królową Bonę 1560 – pierwsza wzmianka o parafialnych prawosławnych cerkwiach św. Mikołaja i św. Jerzego; obydwie prawdopodobnie istniały już w momencie nadania Kleszczelom praw miejskichŁ. Bartoszuk, Historia parafii Zaśnięcia Matki Bożej w Kleszczelach, [w:] Kalendarz Prawosławny 2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, , s. 227-229. 1566 – miasto liczy 385 domów i zamieszkuje w nim około 2310 osób 1581 – Królowa Anna pozwoliła mieszczanom wybudować na rynku ratusz z szynkiem, wagą i postrzygalnią. W drugim przywileju nadała pieczęć i herb – baranek z chorągiewką i łacińskim napisem: Sygillum Civitatis Kleszczeleeviensis. 1631 – ratusz w Kleszczelach spłonął 1633 – cerkwie w Kleszczelach de facto przyjęły unię, siłą odebrane prawosławnym przez unickich duchownych przy pomocy starosty 1648 - pod miastem zwołano podlaskie pospolite ruszenie 1659 – w czasie wojny z Carstwem Rosyjskim miasto zniszczone przez wojska rosyjskie lata 70. XVII wieku – po wojnach miasto zamieszkuje tylko około 200 osób 1777 – odbudowane miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru po którym zostało tylko 13 domów. 1795 – miasto znalazło się pod administracją zaboru pruskiego 1807 – miasto znalazło się pod administracją zaboru rosyjskiego w powiecie bielskim obwodu białostockiego 1839 – synod połocki: parafie unickie w Kleszczelach zostają włączone do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego 1843 – 1915 likwidacja obwodu białostockiego i włączenie miasta do powiatu bielskiego w guberni grodzieńskiej mały|lewo|Kleszczele w 1915 roku 1915 – miasto pod okupacją niemiecką (w wyniku działań wojennych podczas I wojny światowej) 1919 – w granicach II Rzeczypospolitej, powiat bielski w województwie białostockim 1924 – część miasta spłonęła w pożarze 1925 – Powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Kleszczelach 1929 – z funduszy Zarządu Miasta ukończono budowę rzeźni 1939 – we wrześniu początkowo okupacja niemiecka po czym Niemcy przekazali miasto ZSRR 1939–1941 – w składzie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, rejon kleszczelowski w obwodzie brzeskim 1941–1944 – okupacja niemiecka (czerwiec 1941 – lipiec 1944), powiat bielski w okręgu białostockim jesień 1941 − Niemcy utworzyli w Kleszczelach getto dla żydowskich mieszkańców; przebywało w nim około 2000 osób. 6 listopada 1942 – ostateczna likwidacja getta, Żydzi zostali przewiezieni do getta w Białymstoku, a stamtąd do obozu zagłady Treblinka II. 20 lipca 1944 roku Kleszczele zostały zajęte przez oddziały 65 Armii 1 Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa. 23 lipca 1944 niemiecka 4. Dywizja Pancerna nacierająca od strony Bielska Podl. oraz 5 Dywizja Pancerna SS „Wiking” nacierająca od południowego wschodu przeprowadziły zbieżne przeciwuderzenie na Kleszczele, gdzie połączyły się ich oddziały pancerne, odcinając część wojsk radzieckich znajdujących się na południowy zachód od miasta. Na moście na rzece Nurzec doszło do spotkania dowódcy I/5 ppanc hauptsturmfuhrera Saumenichta z dowódcą 4 Dywizji Pancernej generałem Clemensem Betzelem. Walki trwały na odcinku po Czeremchę. 25 lipca 1944 - wojska radzieckie odzyskały Kleszczele, a oddziały niemieckie rozpoczęły odwrót na wcześniejsze pozycje. 1944 – miejscowość w granicach Polski, powiat bielski w województwie białostockim 1948 – powołano do życia Kasę Spółdzielczą przemianowaną w późniejszych latach na Bank Spółdzielczy. 1948 – powstało Koło Łowieckie „Cietrzew” w Kleszczelach W latach 1948–1950 stacjonował tu sztab 19 batalionu Ochrony Pogranicza. mały|Żołnierze komendy odcinka WOP Kleszczele 1950 – utrata praw miejskich 1956 – powstał Państwowy Ośrodek Maszynowy, Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, Spółdzielnia Kółek Rolniczych, Spółdzielnia Chemiczna „Betesca” 1983 – Powstało Państwowe Gospodarstwo Rolne 1 października 1993 – odzyskanie praw miejskich 1997 – Pierwsze Dni Kleszczel 1999 – odsłonięcie pomnika króla Zygmunta I Starego 14 września 2002 – uroczyste otwarcie zbiornika wodnego w Repczycach
Demografia W 1878 roku Kleszczele liczyły 1750 mieszkańców, z których 807 było wyznania prawosławnego, 518 katolickiego, 435 mojżeszowegoSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914, tom IV, cz. 1, s. 135..
Według spisu ludności z 30 września 1921 roku w Kleszczelach mieszkało 1452 osób w 321 domach, 911 podało narodowość polską, 349 – białoruską, 147 – żydowską, 45 – rosyjskąSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5, Województwo białostockie, 1924, s. 19.. 621 osób było wyznania mojżeszowego, 567 wyznania prawosławnego, 263 wyznania rzymskokatolickiego i 1 bezwyznaniowiec.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 miasto zamieszkiwało 1049 mieszkańców.
Piramida wieku mieszkańców Kleszczel w 2014 roku. thumb|none|690x480px
Zabytki thumb|Zabytkowy budynek dworca w Kleszczelach układ przestrzenny, XVI wiek (nr rej.: 455 z 6 sierpnia 1979) cerkiew pw. św. Mikołaja z 1709 (pierwotnie dzwonnica unicka), przeb. w XIX wieku, drewniana (nr rej. 157 (163) z 16 września 1959) cerkiew prawosławna pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy (parafialna), ok. 1870 (nr rej.: 695 z 11 marca 1988) kościół rzymskokatolicki pw. św. Zygmunta Burgundzkiego, 1907-1910 (nr rej.: 696 z 11 marca 1988) dworzec kolejowy, ok. 1900 (nr rej.: 672 z 21 grudnia 1987) cmentarz prawosławny cmentarz żydowski
Zabytki nieistniejące: Stara Synagoga (spłonęła w 1881, obecnie nie istnieje) synagoga (rozebrana w 1941 r., obecnie nie istnieje)
Sport W mieście działa klub piłki nożnej, Orzeł Kleszczele, grający w A klasie.
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół pw. św. Zygmunta Burgundzkiego Na terenie Kleszczel działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe: Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Zygmunta Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny: parafia Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy Kościół Chrześcijan Baptystów: zbór w Kleszczelach Świadkowie Jehowy: zbór Kleszczele (Sala Królestwa ul. Sosnowa 7)
Inne W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Kleszczele.. W 1993 po przekształceniu jako Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Kleszczele.. Po prywatyzacji jako gospodarstwo indywidualne Zenon Żwirowski..
Ludzie związani z Kleszczelami
Zobacz też Starostwo kleszczelowskie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo podlaskie) Kategoria:Miasta lokowane przez Zygmunta I Starego Kategoria:Miasta polskie lokowane na prawie chełmińskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku Kategoria:Miasta w województwie podlaskim Kategoria:Starostwo kleszczelowskie