Liaoning – pierwszy lotniskowiec Chińskiej Republiki Ludowej, w służbie od 2012 roku. Należy do radzieckiego projektu 1143.6, oznaczonego w Chinach jako Typ 001. Budowę okrętu rozpoczęto w 1985 roku dla marynarki wojennej ZSRR w ukraińskim Mikołajowie, pod nazwą „Riga”, a następnie „Wariag”. W związku z rozpadem ZSRR, nieukończony okręt został sprzedany firmie z Chin. Po przeholowaniu do Chin w 2002 roku, został przejęty przez marynarkę, która zdecydowała ukończyć go jako lotniskowiec, według zmodyfikowanego projektu. W 2012 roku, po kilkuletnim procesie wykończenia, wszedł do służby w Marynarce Wojennej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej jako pierwszy chiński lotniskowiec. Nosi numer burtowy 16.

Historia Budowa jako „Wariag” W 1983 roku, wkrótce po rozpoczęciu budowy pierwszego klasycznego lotniskowca projektu 1143.5 dla marynarki radzieckiej (nazwanego „Riga”, następnie „Leonid Brieżniew”, ostatecznie „Admirał Kuzniecow”), klasyfikowanego jednak oficjalnie jako ciężki krążownik lotniczy, władze ZSRR postanowiły o budowie drugiego takiego samego okrętu. Otrzymał on początkowo również nazwę „Riga” (Ryga), lecz 19 czerwca 1990 roku przemianowano go na „Wariag” na pamiątkę m.in. krążownika z czasów wojny rosyjsko-japońskiejZmiana nazwy z „Riga” na „Wariag” jeszcze przed utworzeniem floty rosyjskiej i powrotem do dawnych tradycji spowodowana była zapewne krokami podejmowanymi w 1990 roku przez anektowane republiki nadbałtyckie w kierunku wyjścia z ZSRR.. Budowę prowadzono na tej samej pochylni czarnomorskiego zakładu nr 444 w Mikołajowie, pod numerem stoczniowym 106. Oficjalne położenie stępki miało miejsce w dniu zwodowania „Leonida Brieżniewa” 4 grudnia 1985 roku, po zwolnieniu pochylni – w tym dniu zmontowano na pochylni pierwsze wykonane już wcześniej sekcje kadłuba. W odróżnieniu od pierwszego okrętu, od razu na sekcjach dna zainstalowano kotły i turbiny parowe. Zastosowana metoda budowy tak dużych okrętów na pochylni, a nie w doku, była już wówczas ewenementem na świecie. Pierwotnie okręt budowano jako drugą jednostkę projektu 11435 (1143.5), lecz w czerwcu 1986 roku zdecydowano o wprowadzeniu do jego konstrukcji ulepszeń, przede wszystkim dotyczących wyposażenia elektronicznego, zmieniając oznaczenie projektu na 11436Numer projektu zapisywany bywa różnie w publikacjach: 11435, 11436 (np. ) lub 1143.5, 1143.6 (np. ). Między innymi, niedopracowany kompleks wykrywania celów z radarem z antenami ścianowymi Mars-Passat zamieniono w projekcie na nowy kompleks Forum, opierający się na dwóch radarach trójwspółrzędnych z klasycznymi antenami Friegat-MA i radarze Podbieriezowik (zajmującym miejsce na szczycie nadbudówki, na dotychczasowym miejscu pojedynczego radaru Friegat-MA). Okręt od razu miał być przystosowany do bazowania będących w opracowaniu samolotów wczesnego ostrzegania Jak-44 o napędzie turbośmigłowym. Zmiany wymagały przeprojektowania ok. 150 pomieszczeń, głównie nadbudówki.

„Wariag” docelowo miał służyć we Flocie Oceanu Spokojnego i wejść do służby w 1993 roku. Kadłub wodowano 25 listopada 1988 roku. Ukończeniu okrętu przeszkodził jednak rozpad ZSRR i kryzys gospodarczy w republikach poradzieckich, połączony ze znaczną redukcją środków na obronność. Pod koniec 1991 roku zaprzestano finansowania budowy. Sytuacja dodatkowo skomplikowała się, gdyż stocznia w Mikołajowie znalazła się na niepodległej Ukrainie. Przez pewien czas budowa była jeszcze kontynuowana ze środków stoczni. Zakupem lotniskowca zainteresowane były niektóre inne państwa, w tym Chiny i Indie, lecz nie doszło wówczas do tego na skutek nacisków USA i Wielkiej Brytanii. Rosja wyrażała w 1993 roku chęć dokończenia okrętu dla swojej marynarki, lecz nie poszły za tym środki finansowe – sama marynarka rosyjska przy tym znajdowała się w latach 90. w głębokim kryzysie związanym z niedoinwestowaniem – i w końcu w marcu 1995 roku Rosja oficjalnie zrezygnowała z okrętu i przekazała prawa do niego stoczni w Mikołajowie za długi. Oceniano, że na jego dokończenie potrzeba było ok. 250 milionów dolarów. Już wcześniej 30 czerwca 1993 roku został on formalnie skreślony z listy okrętów Floty Oceanu Spokojnego. Rosja zażądała przy tym demontażu licznych zamontowanych już elementów wyposażenia i uzbrojenia, uznawanych za tajne. Gotowość okrętu sięgała wówczas 67,77%. Ukraina nie była zainteresowana dokończeniem budowy lotniskowca dla własnej floty, nie planując posiadania okrętów tej klasy ani nie mając na to środków, wobec czego stocznia zdecydowała sprzedać go za granicę, na warunkach złomu.

Odholowanie do Chin i ukończenie okrętu thumb|Nieukończony „Wariag” holowany przez Bosfor Po przetargu przeprowadzonym w latach 1997–1998, nieukończony okręt sprzedano w 1998 roku za cenę 20 milionów dolarów (przewyższającą około czterokrotnie wartość złomu), chińskiej firmie Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada, zarejestrowanej w Makau. Oficjalnie okręt został zakupiony w celu przebudowy na pływający kompleks hotelarsko-rozrywkowy, podobnie jak sprzedane wcześniej innym chińskim firmom dwa radzieckie wycofane ze służby krążowniki lotnicze typu Kijew. Przez pewien czas rozważano zlecenie przebudowy okrętu tej samej stoczni, lecz ostatecznie nie doszło do tego. 14 czerwca 2000 roku „Wariag” wypłynął z Mikołajowa, holowany przez holenderski holownik „Suhaili”, wspomagany przez inne jednostki. Z powodu braku zgody Turcji na przeholowanie przez Bosfor z uwagi na obawy co do bezpieczeństwa żeglugi, przez 16 miesięcy zespół krążył następnie po Morzu Czarnym, nie mogąc zakotwiczyć z powodu braku energii do obsługi urządzeń kotwicznych na pokładzie lotniskowca oraz zbyt słabych kotwic holowników. Dopiero 2 listopada 2001 roku zezwolono na przepłynięcie zespołu przez Bosfor, po zamknięciu go dla ruchu innych statków. Podczas sztormu na Morzu Egejskim 5 listopada zerwał się hol i okręt został nawet opuszczony przez załogę, lecz jeszcze tego samego dnia zdołano go odzyskaćWedług , hol zerwał się 3 listopada, a akcja ratownicza została ukończona 7 listopada 2001 roku, przy tym zginął jeden z marynarzy z holowników.. Dawny „Wariag”, holowany wokół Afryki, 3 marca 2002 roku dotarł do chińskiego portu Dalian. Koszt holowania wyniósł 5 milionów dolarów.

Sprzedaż kadłuba okrętu nastąpiła oficjalnie dla celów cywilnych, jednakże lotniskowiec został w rzeczywistości przekazany marynarce wojennej Chin, która podjęła w stoczni Changxingdao w Dalian prace nad analizą konstrukcji i ewentualnych możliwości wykorzystania okrętu. Zakupiono także za 840 tys. dolarów jego dokumentację techniczną z biura Newskoje z Petersburga. Wcześniej wielu ekspertów podejrzewało, że za zakupem okrętu stały w istocie chińskie służby, a kupująca firma, utworzona niedawno przed tym, z niewielkim kapitałem, była podstawiona. Chińska marynarka nie miała wcześniej doświadczeń z lotniskowcami, poza analizą kilku wycofanych ze służby starszych okrętów, a jednocześnie wzrastające ambicje geopolityczne kraju powodowały konieczność wprowadzenia okrętów tej klasy. Spekulowano, że „Wariag” może zostać rozebrany w celu dokładnego poznania jego konstrukcji lub będzie służył jako obiekt treningowy bez napędu. Marynarka podjęła jednak decyzję o ukończeniu lotniskowca jako pełnosprawnego okrętu. W czerwcu 2005 roku ruszyły widoczne prace, gdy lotniskowiec został wprowadzony do suchego doku w Dalian i zakonserwowany oraz pomalowany na typowe jasnoszare barwy chińskich okrętów. W celu przetestowania rozmieszczenia wyposażenia, w 2009 roku zbudowano na lądzie w instytucie badawczym marynarki w Wuhan (ang. Wuhan Naval Research Institute) pełnowymiarową makietę pokładu i nadbudówki lotniskowca. Rosja odmówiła jednak sprzedaży systemu wspomagania lądowania, uznając, że ma charakter strategiczny. Na przełomie lat 2009/2010 roku okręt ponownie był dokowany, a od marca 2010 trwało jego wyposażanie. Dopiero jednak w 2011 roku Chiny oficjalnie poinformowały o zamiarze wprowadzenia dawnego „Wariaga” do służby. thumb|„Liaoning” podczas prac wyposażeniowych w Dalianie w 2011

lotniskowca rozpoczęły się 10 sierpnia 2011 roku. Informacje na temat okrętu ujawniane przez chińskie władze są jednak ograniczone i brak jest szczegółowych oficjalnych informacji o jego danych technicznych i wyposażeniu. Publikacje podawały, że lotniskowiec otrzymał w 2008 roku nazwę „Shi Lang” od XVII-wiecznego admirała, oraz numer burtowy 83, co nie znalazło ostatecznie potwierdzenia. 25 września 2012 roku okręt wszedł do służby w Marynarce Wojennej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej pod nazwą „Liaoning”, z numerem burtowym 16, od nazwy prowincji, w której leży Dalian. 23 listopada 2012 na lotniskowcu miały miejsce pierwsze oficjalne doświadczalne lądowania i starty samolotów J-15 (jako pierwszy pilot Dai Mingmeng)Data pierwszych lądowań w piątek 23 listopada 2012 roku według Na ogół podawana jest jednak data 25 listopada, kiedy agencje prasowe poinformowały o tym fakcie (np. ).. Już wcześniej w 2011 roku lądowały na nim śmigłowce Z-8.

Ulepszoną i nieco powiększoną kopię „Liaoninga” stanowi zbudowany już w Chinach lotniskowiec typu 001A „Shandong”, którego budowę rozpoczęto w 2013 roku.

Opis Konstrukcja thumb|„Liaoning” w kwietniu 2021 r. thumb|Szkic pokładu lotniczego „Admirała Kuzniecowa” z widocznymi pozycjami startowymi samolotów - analogicznie „Liaoning”, z wyjątkiem mniejszej liczby inaczej rozmieszczonych okrągłych stanowisk dla śmigłowców thumb|Porównanie współczesnych lotniskowców („Liaoning” drugi od lewej) Konstrukcja okrętu jest analogiczna do półbliźniaczego rosyjskiego lotniskowca „Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow”. Zasadnicze różnice istnieją jednakże w zakresie zestawu uzbrojenia i wyposażenia, w tym wyposażenia radioelektronicznego, a co za tym idzie okręty różnią się także szczegółami nadbudówek i rozplanowaniem pomieszczeń. Dzięki rezygnacji z pierwotnie zaprojektowanego podpokładowego bloku wyrzutni pocisków przeciwokrętowych P-700 Granit-NK (o dyskusyjnej przydatności dla okrętów takiej klasy), udało się powiększyć miejsce pod pokładem na inne pomieszczeniaWedług przestrzeń przewidziana przez wyrzutnie Granit miała zostać wykorzystana na powiększenie hangaru, co jednak wydaje się spekulacją, gdyż zgodnie z planem lotniskowca proj. 1143.5 w , wyrzutnie pocisków, znajdujące się w części dziobowej, były oddzielone od hangaru szeregiem innych pomieszczeń. Nie wydaje się też, żeby istniała konieczność powiększania hangaru.. Hangar umieszczony pod pokładem lotniczym w oryginalnym projekcie miał powierzchnię 3980 m² i wymiary 153 × 26 × 7,2 m; nie wiadomo czy został powiększony.

thumb|„Liaoning” od rufy w 2023 r. Tak jak w pierwotnym projekcie, lotniskowiec nie posiada katapult, natomiast start jest wspomagany przez ukształtowanie pokładu dziobowego, wznoszącego się w postaci skoczni. Na pokładzie wyznaczone są trzy stanowiska startowe dla samolotów, z tego dwa znajdują się w części dziobowej, obok siebie – ich ścieżki do startu schodzą się w centralnym punkcie przedniej krawędzi skoczni (dla samolotów ze zredukowanym uzbrojeniem podwieszanym). Stanowisko numer 3 przeznaczone jest do startu samolotów z maksymalną masą startową i znajduje się pośrodku pokładu do lądowania, na lewej burcie. Wiążą się z tym ograniczenia co do asortymentu używanych samolotów (w chwili obecnej tylko J-15), a także ograniczenia masy przenoszonego przez nie uzbrojenia, względnie zapasu paliwa.