thumb|300px|right|Tsukumogami z Hyakki-yakō-emaki thumb|300px|right|Biwa-bokuboku z Gazu-hyakki-tsurezure-bukuro, autorstwa Sekiena Toriyamy) thumb|300px|Hari-kuyō thumb|300px|Shigekiyo Utagawa, Tsukumogami i yōkai – rodzaj japońskich duchów i straszydeł.
W okresie Muromachi (1336–1573) powstał ilustrowany zwój Tsukumogami-emaki ('Ilustrowany zwój prezentujący duchy/strachy przedmiotów domowych'). Przedstawia on historię starych przedmiotów, które zostały wyrzucone przy drodze. Rozgoryczone ludzką niewdzięcznością za wierną służbę, postanawiają się zemścić i w noc równonocy wiosennej wyruszają do miasta. Historia ta wiąże się z buddyjskimi wierzeniami Japończyków, iż także przedmioty martwe mają dusze.
Zagniewane, nieużyteczne, zniszczone, stare przedmioty codziennego użytku stają się straszydłami o nazwie tsukumogami, czyli – według legend japońskich – jednym z rodzajów upiorów yōkai. Tsukumogami uważane są za duchy i nadnaturalne istoty, a nie zaczarowane przedmioty. Najpopularniejszy artysta zajmujący się tym tematem, Sekien Toriyama, dodał te stworzenia do tworzonego przez siebie ilustrowanego katalogu yōkai.
Opis Tsukumogami radykalnie różnią się wyglądem, w zależności od przedmiotu, z którego powstały. Niektóre z nich, jak te pochodzące z papierowych lampionów lub zniszczonych sandałów, mogą mieć łzy w oczach lub ostre zęby. Inne, jak różańce lub filiżanki, mogą mieć uśmiechnięte twarze i kończyny, dzięki czemu ukazują się jako przyjazne istoty.
Choć tsukumogami zazwyczaj są nieszkodliwe i co najwyżej okazjonalnie płatają figle, mogą zaatakować niczego nie podejrzewające ofiary. Jak ukazano w otogizōshi ('bajki', forma literatury rozrywkowej; krótkie opowiadania, często barwnie ilustrowane, służyły do czytania indywidualnego lub słuchania) można doprowadzić je do gniewu, a one będą się zrzeszać, aby mścić się na tych, którzy traktują je jako niepotrzebne lub bezmyślnie je wyrzucają.
Takim przykładem zapobiegania ewentualnym nieszczęściom jest wyjątkowa, poważna ceremonia o nazwie hari-kuyō, odnosząca się do starych, czy połamanych szpilek i igieł. Kobiety (czasem mężczyźni) elegancko ubrane wbijają swoje zużyte igły i szpilki w galaretowate kawałki tofu lub konnyaku, ustawiane na małym ołtarzyku, na dziedzińcu świątyni buddyjskiej lub chramu shintō.
Ta starożytna ceremonia trwająca od ponad czterystu lat łączy profesjonalistów z dziedziny mody: projektantów, krawców, producentów kimon, studentów mody, a także gospodyń domowych, które lubią szyć. Każdy może wyrazić swoją wdzięczność za igły i szpilki, które umożliwiły im stworzenie ich pracy, a także modlić się o przyszłe, udane dzieła i prosić o więcej umiejętności.
Hari-kuyō odbywa się corocznie 8 lutego w regionie Kantō, a 8 grudnia w Kansai.
Ludzie uważają, że nowoczesne przedmioty nie mogą stać się tsukumogami, powodem tego jest to, że odpycha je energia elektryczna.
Rodzaje tsukumogami Najbardziej znane: abumi-guchi: strzemię; bake-zōri: słomiane sandały; biwa-bokuboku: biwa; boroboro-ton: futon (posłanie w stylu japońskim); chōchin-obake: papierowy lampion; furu-utsubo: kołczany łuczników; ichiren-bōzu: heroiczny różaniec z otogizōshi; ittan-momen: rolka bawełny; kameosa: dzbany, naczynia do sake lub wody; kasa-obake: parasole; kosode-no-te: kimona o krótkich rękawach; koto-furunushi: koto (instrument); kyōrinrin: zwoje, sutry, książki pokryte kurzem, nieczytane przez właścicieli; morinji-no-okama: czajniki na herbatę; shami-chōrō: shamisen; shiro-uneri: zużyte ścierki do naczyń; ungai-kyō: lustra ukazujące demony i monstra; yama-oroshi: tarka do rzodkwi.
W kulturze popularnej W filmie animowanym, Hellboy: Sword of Storms, profesor Sakai wysyła kilka tsukumogami po sojuszników Hellboya - Kate Corrigan i Russela Thorne. W popularnym MMO, AdventureQuest Worlds, tsukumogami pojawia się na złomowisku. Karakasa jest potworem z popularnego MMORPG Ragnarok Online. Kilka Pokémonów jest bazowanych na tych demonach. W popularnej japońskiej grze Okami gracze otrzymują stuletni miecz Tsukuyomi. W grze online zOMG - Gaia Online, wszyscy przeciwnicy są tsukumogami. W japońskiej grze Touhou, w części 14 występują siostry Benben i Yatsuhashi Tsukumo, będące biwa-bokuboku i koto-furunushi. Boss Extra Stage - Raiko Horikawa - również jest tsukumogami.
Zobacz też Opis i zdjęcia ceremonii hari-kuyō Lista legendarnych stworzeń Japonii
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Istoty w mitologii japońskiej