thumb|Schemat kurhanu Kurhan, in. tumulus () – rodzaj mogiły w formie kopca, o kształcie stożkowatym lub zbliżonym do półkulistego, z elementami drewnianymi, drewniano-kamiennymi lub kamiennymi, w którym znajduje się komora grobowa z pochówkiem szkieletowym lub ciałopalnym. Pomieszczenia grobowe, nieraz bardzo rozbudowane, mają zwykle konstrukcję kamienną bądź drewnianą, czasem są kute w litej skale.
Występowanie Kurhany występują na obszarach Europy, Azji i Ameryki w epoce neolitu i żelaza (kultura unietycka, trzciniecka, przedłużycka, także w niektórych lokalnych grupach kultury łużyckiej). Rzadziej spotykane były także w kulturach okresu rzymskiego i wczesnośredniowiecznego.
Przykłady kurhanów Polska thumb|Cmentarzysko kurhanowe w rezerwacie przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów” w Suwałkach thumb|Kurhan I w Przywozie thumb|Kurhan-kwadrat 387C, Puszcza Białowieska Kopiec Krakusa w Krakowie Kurhan w Kiwitach Kopiec Wandy w Krakowie Kopiec Janotów-Bzowskich w Będkowicach k/Krakowa Kopiec kurhanowy w Leszczkowie, epoka Brązu Stróża-Kolonia (gmina Kraśnik), IX wiek Wielkopolskie piramidy w Łękach Małych koło Grodziska Wielkopolskiego – grupa 11 kurhanów z XVII wieku p.n.e. Poleski Park Narodowy – kurhany z epoki trzcinieckiej Łysa Góra w Sitańcu, okolice Zamościa Czarnocin koło Buska-Zdroju Miernów koło Buska-Zdroju Kopiec Tatarski w Przemyślu Czarne na Mazurach Szwedzka mogiła – wczesnośredniowieczny kurhan w Rejowcu Fabrycznym Grodzisko w Wysokiem Mazowieckiem Białogórze, między Zgorzelcem a Lubaniem – 200 mogił oraz grodzisko słowiańskie Rezerwat Przyrodniczo-Archeologiczny „Grodzisko Runowo” Widawa (powiat łaski) – kurhan z okresu II–IV w. Cmentarzysko Jaćwingów w okolicach Suwałk Lubiatowo – kurhany w pobliżu leśniczówki Szklana Huta. Wzgórze Wisielców w Wolinie Kurhan karniowicki w Karniowicach Kościeniewicze (powiat bialski), (województwo lubelskie) Kurhany w Bierówce koło Jasła Szczeglińskie kurhany (w okolicach Szczeglina w woj. zachodniopomorskim) Puszcza Białowieska – Rezerwat krajobrazowy im. prof. Władysława Szafera (kwadrat 387 C) Rostołty w woj. podlaskim, kurhan kultury wielbarskiej Kuraszewo w woj. podlaskim, kurhan kultury wielbarskiej Wola Grójecka w woj. świętokrzyskim, gmina Ćmielów – kurhan z okresu neolitu, ok. 2 m wysokości Cmentarzysko w Węsiorach w woj. pomorskim Kurhany na terenie Leśnictwa Przewóz i Uniradze (w pobliży Stężycy) – kurhany będące częścią dużego cmentarzyska (szacowane na ok. 3500 kurhanów). Znajdują się na obszarze ok. 6 km² położonym wzdłuż Jeziora Raduńskiego Górnego (na wschód). Kurhany są wstępnie datowane na okres od 1000 p.n.e. do 1100 n.e., czyli od epoki brązu do średniowiecza. Lewino w powiecie wejherowskim Przywóz w powiecie wieluńskim – 2 kurhany kultury przeworskiej Niedary w powiecie trzebnickim Krężnica Jara w województwie lubelskim Kurhan w Mieroszynie 4 kurhany w Cieszacinie Wielkim w województwie podkarpackim Trzy starożytne kurhany w lesie Dąbrowa w Lublinie
Wielka Brytania thumb|Model kurhanu Sutton Hoo Sutton Hoo – kurhan króla Anglii Wschodniej Raedwalda z VII w.
Europejska część Rosji i Ukraina Królewskie kurhany scytyjskie: Towsta Mohyła, Sołocha, Gajmanowa Mogiła, Czertomłyk, Melitopolski oraz Kelermeskie i Uljapskie na Kubaniu. Kurhany bosporańskie: Kul-Oba, Bolszaja Bliznica. Wielki Ipatowski koło Stawropola – ok. III tys. p.n.e. Numer 4, Kutuluk koło Samary w Rosji, XXIV wiek p.n.e. Ryżanówka, około 150 km na południe od Kijowa, III wiek p.n.e.
Syberia i Azja Środkowa Pazyryk – zespół 5 wielkich kurhanów z pochówkami wodzów plemion scyto-sackich, VI–V wiek p.n.e. Noin Uła – nekropola wielmożów Xiongnu, I wiek p.n.e./I wiek. Issyk w Kazachstanie w kompleksie sackiej nekropoli królewskiej z VI–III wieku p.n.e. Cmentarzysko kurhanowe Berel w dolinie rzeki Buktyrmy w Kazachstanie – III wiek p.n.e. z najsłynniejszym kurhanem nr 11
Państwa bałkańskie thumb|Wielki Kurhan w Werginie, Grecja Tereny obecnej Bułgarii, Rumunii, Grecji, Serbii i europejskiej części Turcji (na obszarze dawnej Tracji, Dacji i Mezji) Kurhan Aleksandrowski, ok. IV wiek p.n.e. – w grobowcu zachowały się freski ze sceną polowania na dzika. grobowiec z Kazanłyku w środkowej Bułgarii. Wielki Kurhan z Werginy w Grecji Goljama Kosmatka Svetica Zlatinica Naip i Harekattepe w Tekirdağ
Szwecja Håga koło Uppsali, X wiek p.n.e.
Bliski Wschód Nemrut Dağı, w kommageńskim kompleksie świątynno-sepulkralnym w południowo-wschodniej Turcji, I wiek p.n.e. Karakuş - kurhan w pobliżu Nemrut Dağı
Japonia Wielki Kurhan cesarza Nintoku na wyspie Honsiu
Zobacz też budowle megalityczne teoria kurhanowa dolmen sopka
Przypisy
Bibliografia Акишев К.А. Курган Иссык, „Искусство”, Москва, 1978 (K.A. Akiszew „Kurhan Issyk”, wyd. Isskustwo, Moskwa, 1978); Almgren, O. „Kung Björns hög” och andra fornlämningar vid Håga, 1905 (za anglojęzyczną Wikipedią) Domaradzki M.M. „Pitiros i Thasos. Structures economiques dans la peninsule balkanique aux VII-II siecles avant J.C.”, Opole 2000 Faridis K., Vergina, Wydawnictwo Rekos Ltd., Thessaloniki-Oreokastro 2006, s. 36 (wydanie polskie w tłum. Barbary Marii Hantel-Galatou), . Encyklopedia sztuki starożytnej, praca zbiorowa, WAiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 126, 171, 248, 325, 326, 347-349, 348-349, 386, 425, 431, 462, 534, 575-576, 590-591, (PWN), (WAiF)
Linki zewnętrzne
.