Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie – instytucja kultury w województwie zachodniopomorskim, współprowadzona przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od 2017 roku, mieszcząca się od 2014 w nowoczesnym budynku, wyróżnianym w wielu konkursach, zbudowanym w latach 2011–2014 przy ulicy Małopolskiej 48 w Szczecinie, w miejscu zniszczonego w końcu II wojny światowej secesyjnego budynku Konzerthaus. Zespół muzyków Filharmonii Szczecińskiej ma ponad 70-letnią historię.
25 października 1948 w wynajętej sali obrad Miejskiej Rady Narodowej odbył się inauguracyjny koncert orkiestry symfonicznej szczecińskich filharmoników. Pierwszym utworem była uwertura koncertowa „Morskie Oko” Zygmunta Noskowskiego (dyrygent: Felicjan Lasota).
5 września 2014, z okazji inauguracji działalności instytucji w nowej siedzibie, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza pod batutą Ewy Strusińskiej i Jacka Kaspszyka wykonała symfonię In principio Marka Jasińskiego, specjalnie skomponowaną przez Krzysztofa Pendereckiego Fanfarę dla Filharmonii w Szczecinie oraz IX Symfonię Ludwiga van Beethovena.
Od 2012 do 2023 roku dyrektorem Filharmonii była Dorota Serwa. Przez większość jej kadencji dyrektorem artystycznym był zaś norweski dyrygent Rune Bergmann (lata 2016-2024). Od 1 września 2024 roku stanowisko dyrektora naczelnego oraz artystycznego pełni Przemysław Neumann.
Filharmonia w latach 1945–2018 thumb|Budynek UM Szczecin – wejście do siedziby Filharmonii sprzed 2014 roku W 1945, bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej, problem przynależności Szczecina do Polski nie był rozstrzygnięty. Już wówczas wśród nielicznych mieszkańców miasta byli melomani, którzy spotykali się w różnych miejscach – w fabrykach, zajezdni tramwajowej, w kinie – aby wspólnie grać. Już 23 listopada 1945 zorganizowali w kinie „Bałtyk” na Pogodnie (660 miejsc), miejsce spotkań, które działało od października 1945. Wykonali utwory Rachmaninowa, Rubinsteina i Czajkowskiego. Wkrótce do zespołu została dołączona 12-osobowa orkiestra radiowa. W 1947 roku działalność rozpoczęły też „Orkiestra Symfoniczna Związku Muzyków Rzeczypospolitej Polskiej” oraz Robotnicze Towarzystwo Muzyczne (RTM).
Za oficjalny początek państwowej orkiestry w Szczecinie bywa uważane utworzenie Orkiestry Symfonicznej RTM, uzyskującej pomoc władz miasta i resortu kultury. W 1948 RTM, wspólnie ze Związkiem Śpiewaczym Pomorza Zachodniego, założyło Komitet Budowy Filharmonii Szczecińskiej.
Pierwszym dyrektorem i dyrygentem Orkiestry Symfonicznej RTM został Felicjan Lasota. Inauguracyjny koncert odbył się 25 października 1948 w wynajętej sali obrad Urzędu Miasta w Szczecinie.
Na początku lat 50. lewe skrzydło tego gmachu stało się siedzibą instytucji, która 15 grudnia 1953 – m.in. dzięki staraniom Janusza Cegiełły (ówczesnego dyrektora) – została „Państwową Filharmonią w Szczecinie” (RTM rozwiązano). W dziesięciolecie swego istnienia (1958) otrzymała imię Mieczysława Karłowicza.
W następnych latach rosła liczba muzyków. Zatrudniano przyjezdnych z innych miast w Polsce oraz absolwentów szkół muzycznych. W 1954 przyjechał do Szczecina m.in. Walerian Pawłowski (dyrygent, konsultant programowy, zasłużony popularyzator muzyki). Dokupowano instrumenty, wzbogacano repertuar. Stworzono cykle muzyczne. Orkiestra brała udział w letnich koncertach promenadowych w Świnoujściu i Międzyzdrojach, występowała na estradach krajowych i zagranicznych, m.in. w NRD oraz Czechosłowacji. Do 1963 muzycy brali również udział w przedstawieniach szczecińskiej Operetki. Zyskali uznanie w Belgii, Danii, Hiszpanii, Niemczech, Szwecji, Bułgarii, we Włoszech, na (Flandria) oraz w Holandii i we Francji.
Stanowisko dyrektora zajmowali: 1953–1955 – Janusz Cegiełła 1955–1971 – Józef Wiłkomirski 1971–1990 – Stefan Marczyk 1990–1994 – Jarosław Lipke 1994–2006 – Jadwiga Igiel-Sak 2006–2012 – Andrzej Oryl od 2012 – Dorota Serwa Funkcję dyrektora artystycznego pełnili: 1955–1971 – Józef Wiłkomirski 1971-1990 – Stefan Marczyk 1994–1996 – Józef Radwan 1996–2003 – Jerzy Salwarowski 2003–2009 – Zygmunt Rychert 2009–2012 – Mykoła Diadiura 2013–2014 – Michał Dworzyński 2014-2016 – Ewa Strusińska od 2016 – Rune Bergmann
Budowa nowego gmachu W 2004 roku zawiązał się Społeczny Komitet na rzecz Budowy Nowej Filharmonii w Szczecinie, który podjął skuteczne starania o wybudowanie jej w miejscu dawnego Konzerthausu, rozebranego w 1962 po zniszczeniach z czasu II wojny światowej.
W 2007 został ogłoszony konkurs na projekt nowego budynku instytucji. Spośród 44 propozycji została wybrana praca autorstwa Estudio Barozzi Veiga (Fabricio Barozzi, Alberto Veiga). W kwietniu 2011 roku rozpoczęła się budowa nowego gmachu Filharmonii. Generalnym wykonawcą budynku Filharmonii, mającego przypominać wierzchołek góry lodowejSiedem cudów Polski według National Geographic., została firma Warbud, za system oświetlenia elewacji odpowiadała firma Osram, natomiast za projekt akustyki sal koncertowych odpowiadał Higini Arau z firmy Arau Acustica. Prace zakończono wiosną 2014.
W konstrukcji gmachu zastosowano m.in. wentylowane fasady umożliwiające utrzymanie wysokiej efektywności energetycznej i bezpieczeństwa pożarowego budynku. Izolację termiczną elewacji wykonano z około 9000 m² płyt z wełny skalnej, natomiast izolację instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody wykonano z niepalnej otuliny. W systemach wentylacyjnych zastosowano maty izolacyjne.
Koszt inwestycji wyniósł ponad 100 mln zł, z czego 45 mln stanowił wkład Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego.
Nowoczesny budynek jest laureatem wielu nagród architektonicznych. Od września 2014 roku jest siedzibą Filharmonii im. Mieczysława KarłowiczaSedina.pl: Nowa Filharmonia na placu po Konzerthausie.
Budynek Filharmonii ma cztery kondygnacje naziemne oraz podziemny dwupoziomowy parking. Powierzchnia użytkowa wynosi 12 734 m², a kubatura – 98 200 m³. W filharmonii znajdują się dwie sale koncertowe: symfoniczna oraz kameralna, kawiarnia oraz galeria Poziom 4. na czwartym piętrze.
Wizualizacje projektu
Nowa siedziba Filharmonii Sala Symfoniczna (1 piętro, balkon) mały|Sala symfoniczna (widok z balkonu) Sala symfoniczna ma 953 miejsca siedzące. Wykonane na zamówienie fotele zaprojektowano tak, aby pochłaniały jak największą ilość dźwięku (ich projektowanie i testowanie zajęło około roku). Specjalnie zaprojektowane krzywizny na ścianach i suficie pozwalają na uzyskanie w sali jednorodnego dźwięku na bardzo wysokim poziomie.
Odwołując się do opinii ekspertów, akustyka w sali symfonicznej Filharmonii im. Karłowicza jest zbliżona do tej w Sali Złotej Musikverein w Wiedniu. Autorem projektu akustycznego jest Higini Arau. Sala jest nazywana „Salą Słońce”, gdyż jej ściany są pokryte cienkimi płatkami „szlagmetalu”, a numery na fotelach zostały wyszyte złotą nicią. Scenę wykonano z wysokiej jakości drewna dębowego. Scena główna jest w stanie pomieścić 120-osobową orkiestrę oraz 110-osobowy chór.
Sala symfoniczna została wyposażona w system nagłaśniający oraz oświetleniowy, a także kabiny realizatora dźwięku oraz oświetleniowca. Dodatkowo zostały zamontowane w niej wysuwane ekrany, skracające czas pogłosu w sali, wykorzystywany zależnie od rodzaju odbywających się w niej wydarzeń. W sali znajdują się także zapadnia dla fortepianów oraz wygłuszony backstage dla artystów.
Istnieje możliwość demontażu pierwszych trzech rzędów oraz 81 miejsc na chórze, na potrzeby wydarzeń niestandardowych, np. zawierających elementy choreograficzne lub angażujących duże chóry. Sala jest przystosowana do przyjmowania osób niepełnosprawnych.
Sala Kameralna
Sala zaprojektowana na 192 widzów, stworzona została na potrzeby koncertów kameralnych oraz wydarzeń edukacyjnych. Ze względu na żywotność dźwięku została ona oceniona przez ekspertów jako „akustyczna perełka". Pogłos w sali trwa 1,5 s i jest idealnie zgodny z zamierzeniami. Nazywana jest „Salą Księżycową” – od czarnego koloru ścian, srebrnych numerów na fotelach i możliwości osiągnięcia maksymalnego zaciemnienia. Posiada także dźwiękoszczelne, odseparowane akustycznie kulisy, zapadnię na fortepian, a także kabiny realizatorów dźwięku i światła. mały|Hol główny
Główny hol (parter) W głównym holu mieszczą się: kawiarnia, szatnia, Salonik Wiolinowy, Centrum Informacji i Promocji, kasy i punkt informacyjny. Specjalnie wykonane „panele akustyczne”, umieszczone między elewacjami zewnętrzną i wewnętrzną, powodują minimalizację pogłosu w holu. Wszystko to ma na celu możliwość organizacji wydarzeń muzycznych również w przestrzeni holu. Kafle podłogowe zostały zaprojektowane i wykonane na Majorce. Ważnym elementem holu są spiralne schody, które odwołują się do nowego logo Filharmonii.
Foyer (pierwsze piętro) We foyer zamierza się uruchomić sklepik z płytami i gadżetami Filharmonii. Jest to również przestrzeń, w której istnieje możliwość spotkań z artystami.
Poziom 4. (czwarte piętro) W galerii prezentowane są dzieła sztuki uznanych artystów. Przestrzeń ta jest również przystosowana do organizacji bankietów, konferencji i szkoleń. Umieszczonych jest w niej 8 modułów z oddzielnym oświetleniem. Na czwartym piętrze filharmonii znajduje się także poziom administracyjny, wyposażony w system monitoringu, w którym można śledzić odbywające się na terenie Filharmonii wydarzenia artystyczne.
Informacje dodatkowe W budynku Filharmonii mieszczą się także: – pomieszczenie VIP, z którego widoczna jest sala symfoniczna; istnieje możliwość jego wynajęcia, – fonoteka, wyposażona w nagrania audio-video – miejsce wykładów i spotkań z artystami, – 2 sale prób, akustycznie zbliżone do sal koncertowych, – garderoby oraz bar dla artystów, – system monitoringu dla inspicjentów podczas koncertów. Budynek jest iluminowany (22.00-24.00 w porze wiosenno-letniej, godz. 20.00-24.00 w porze jesienno-zimowej) zależnie od odbywających się koncertów i innych okazji: – blada biel – gdy nie odbywają się wydarzenia artystyczne, – intensywna biel – podczas wydarzeń artystycznych, – kolory biały i czerwony – podczas świąt patriotycznych, – kolory związane ze strategią miasta – Szczecin Floating Garden. Na podświetlenie budynku w barwach innych niż wyżej wymienione wymagana jest zgoda projektantów.
Otrzymane nagrody nagroda Młodych Talentów Architektury – grudzień 2013, przyznana przez Krajową Radę Włoskich Architektów, Planistów i Architektów KrajobrazuRadio Szczecin: Włosi wyróżnili projekt Filharmonii w Szczecinie. szczeciński Westival Architektury 2014 „Obiekt 25-lecia – Symbol Przemian”: zwycięstwo w trzech kategoriach: Nagroda Główna, Nagroda dla Najlepszego Budynku Użyteczności Publicznej, Nagroda Prezydenta Miasta Szczecina, westival.pl. Eurobuild Awards 2014: zwycięstwo w konkursie w kategorii „Architectural Design of The Year”Eurobild Awards: Winners 2014, eurobuildawards.com. Nagroda im. Miesa van der Rohe 2015 – październik 2014 – nominacja do nagrody (spośród 420 obiektów), 10 lutego 2015 – budynek Filharmonii na „krótkiej liście” (spośród 40 projektów), 25 lutego 2015 – miejsce w finałowej piątce, 8 maja 2015 – rozstrzygnięcie konkursuWyborcza.pl: Polski budynek najlepszy w Europie? ArchDaily 2015: nominacja do nagrody w kategorii „Building of the Year”2015 ArchDaily Building of the Year Awards: The Finalists, archdaily.com. „Życie w Architekturze” 2015, organizowanego przez miesięcznik „Architektura-Murator” – w gronie 47 finalistów konkursu” w kategoriach „Najlepszy budynek użyteczności publicznej”, „Najlepsze wnętrze publiczne”, architektura.muratorplus.pl. „Designs of the Year” 2015 organizowanym przez Design Museum w Londynie – wśród 14 najlepszych projektów w konkursie w kategorii „Architektura”, sierpień 2015 – rozstrzygnięcie konkursuDesigns of the Year 2015, designmuseum.org. „Mies van der Rohe Award” 2015 Nagroda Unii Europejskiej w dziedzinie współczesnej architektury. Nagrodę przyznano 8 maja 2015 w Barcelonie.