Przedmieście Ząbkowickie (niem.: Frankensteiner Vorstadt) – historyczne przedmieście (dzielnica) Kłodzka, położona w centralnej części miasta, na lewym brzegu Nysy KłodzkiejKłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, wyd. PPWK, Warszawa-Wrocław 1999.. Powstało jako jedno z pierwszych przedmieść miasta już w średniowieczu i oficjalnie zostało włączone do Kłodzka w XVIII wiekuSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, t. 15, Wrocław 1994, s. 194.. Zamieszkuje je ponad tysiąc mieszkańców.
Geografia Położenie geograficzne Przedmieście Ząbkowickie położone jest w centralnej części Kłodzka. Graniczy na północy z osiedlem im. św. Wojciecha, na zachodzie i południu ze Starym Miastem, na wschodzie poprzez Nysę Kłodzką z Jurandowem oraz Przedmieściem Wojciechowickim, a na południu poprzez Młynówkę i Nysę Kłodzką z Przedmieściem Piasek. Od centrum miasta oddalone jest o ok. 0,2 km.
Warunki naturalne To historyczne przedmieście położone jest na wysokości około 290–326 m n.p.m.Opracowano na podstawie „Google-Earth”. Ciągnie się ono wąskim terenem położonym pomiędzy Forteczną Górą a Nysą KłodzkąSlownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 479.. Teren ten ograniczony jest od wschodu gwałtownie opadającym w kierunku rzeki stokiem, zaś od zachodu innym stokiem, który stromo wznosi się w kierunku twierdzy. Otoczenie zajmuje w zdecydowanej większości obszar zabudowanyT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 36..
Historia Początki i okres średniowiecza Przedmieście Ząbkowickie należy do jednych z najstarszych dzielnic KłodzkaW. Dziewulski, Kłodzko przedlokacyjne, [w:] K. Bartkiewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej w wiekach średnich, Wrocław 1977, s. 38.. Jego początki związane są z napływem do ziemi kłodzkiej ludności pochodzenia niemieckiego w średniowieczu. Nowi osadnicy, którymi byli w większości kupcy, założyli między wschodnim stokiem Góry Fortecznej, a lewobrzeżną skarpą Młynówki kolonię, co miało miejsce najpóźniej w latach 30. XIII wiekuK. Bartkiewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej w wiekach średnich, Wrocław 1977, s. 39.. O ulokowaniu w tym miejscu osady zdecydowały takie czynniki jak: bliskość rzeki, obronne położenie oraz przebiegający tędy ważny szlak handlowy wiodący z Wrocławia przez Przełęcz Międzyleską do CzechW. Dziewulski, Zarys rozwoju przestrzennego Kłodzka od czasów najdawniejszych do drugiej wojny światowej, [w:] „Roczniki Ziemi Kłodzkiej”, t. 3, Kłodzko 1958, s. 13.. Swoją siedzibę w tym stuleciu znalazł tutaj także zakon joannitów, a składał się na nią zabudowania mieszkalne oraz szpital. Potwierdza to dokument biskupa praskiego Jana z 1275 roku, w którym ten to wziął ów szpital pod swoją opiekę i zezwolił na budowę kaplicy przy nimKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 37..
W ciągu XIII i XIV wieku miała miejsce dalsza kolonizacja obszaru położonego między wschodnim stokiem Fortecznej Góry, a Młynówką przez niemieckich kolonistów. Obszar zabudowań klasztornych był prawdopodobnie odgrodzony palisadą lub muremT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 14.. W tym okresie musiał być to teren gęsto zabudowany skoro zabrakło miejsca dla zakonu franciszkanów, w lokowanym w 2 połowie XIII wieku Kłodzku, jak i tutajT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 15.. Obszar Przedmieścia Ząbkowickiego znajdował się poza oficjalnym zabudowaniami Kłodzka i oddzielony był od niego Bramą ZąbkowickąK. Bartkiewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej w wiekach średnich, Wrocław 1977, s. 83.. Po przeniesieniu się joannitów w obręb murów miejskich, co miało miejsce w 2 połowie XIV wieku, ich zabudowania klasztorne wraz ze szpitalem zaczęły popadać w ruinę. Ostatecznie spaliły się na przełomie 1469/1470 rokuT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 87..
Epoka nowożytna Decyzją hrabiego kłodzkiego Henryk I Starszy dawne włości joannitów na Przedmieściu Ząbkowickim zostały w 1475 roku przekazane bernardynom, którym władca ufundował niedługo potem w tym miejscu kościół i klasztor. Zabudowania te zostały uszkodzone w 1517 roku w wyniku pożaru. Ich odbudowa szła opornie, a dodatkowo do tego przyczyniały się nowinki religijne związane z reformacją w Kościele rzymskokatolickim. Ostatecznie mnisi opuścili swoje nieruchomości w 1546 roku, a w ich miejscu po remoncie z funduszy miejskich ulokowano szpital zakaźnyT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 21, 87..
Wraz z rozbudową murów miejskich w epoce nowożytnej na przełomie lat 80 i 90. XVI wieku wzniesiono nową Bramę ZąbkowickaKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 66..
W 1622 roku w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1848) całość zabudowań Przedmieścia Ząbkowickiego została spalona podczas oblężenia Kłodzka przez wojska cesarskieK. Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, s. 39.. Obszar ten wraz z kompleksem kościelno-klasztornym do którego wrócili bernardyni, został odbudowany w 2 połowie XVII wieku. Przedmieście Ząbkowickie uchodziło w tym czasie za najludniejsze i najgęściej zabudowane kłodzkie osiedleKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 59..
Pod panowaniem pruskim (niemieckim) Zasadnicze zmiany na tym obszarze nastąpiły po przejęciu Kłodzka w 1742 roku na mocy pokoju wrocławskiego przez Królestwo PrusA. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, s. 193.. Ich władca Fryderyk II Wielki Hohenzollern przystąpił do rozbudowy i przebudowy fortyfikacji twierdzy kłodzkiej oraz miasta. Docenił on jego strategiczne położenie, lokując w nim siedzibę dużego garnizonu. Znacznie odbiło się to na rozbudowie miasta, która podporządkowana była wyłącznie decyzją monarchy celom wojskowymT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 24–25..
Od 1743 roku na Fortecznej Górze trwała budowa nowoczesnej, jak na tamte czasy twierdzy. W ramach systemu obronnego nowej warowni znaczące miejsce znalazł teren Przedmieścia Ząbkowickiego włączony w system fortyfikacji. Dotychczasową ludność przesiedlono w inne miejsca, zaś większość zabudowań zniszczonoSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 200.. Przesunięto Bramę Ząbkowicką poza klasztor bernardynów, włączając oficjalnie Przedmieście Ząbkowickie w obszar miasta. W latach 1748–1751 wzniesiono zespół klasycystycznych budowli o charakterze magazynowo-koszarowymT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 163.
W 1810 roku w wyniku sekularyzacji państwo pruskie przejęło dobra należące do zakonu bernardynów. W kościele ulokowano magazyn słomy i siana, zaś klasztor zamieniono na biura i mieszkania dla podoficerów oraz urzędników wojskowych z rodzinami. Przejściowo część klasztoru pełniła także rolę szpitala. W 1834 roku rząd pruski przywrócił sakralną funkcję kościoła na ząbkowickim przedmieściu przekształcając go w ewangelicki kościół garnizonowyT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Wrocław 1970, s. 88.. W latach 1861–1862 wzniesiono nowy gmach na potrzeby Szpitala Miejskiego () wraz z przyległą do niego kaplicą św. Marii MagdalenyKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 212–213..
Ważnym wydarzeniem było zniesienie w 1877 roku statusu miasta-twierdzy, który umożliwił rozbiórkę fortyfikacji i dalszą rozbudowę dzielnicy bez ograniczeń budowlanych nakładanych przez władze wojskoweK. Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, s. 12.. W ciągu kilkunastu lat powstały: kasyno oficerskie, browar Kirchbergera, ewangelicki urząd parafialny, a na miejscu likwidowanego częściowo zespołu magazynowo-koszarowego kamienice czynszowe. Ponadto działał tu Hotel „Miasto Rzym” () oraz Zajazd „Rzesza Niemiecka” ()Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 114.Plan von Glatz, 1:4500, pod red. M. Krausego, Glatz ca. 1897. [on-line] [dostęp 2020-11-02].. Rozbiórce uległy także bramy miejskie, w tym w 1890 roku wewnętrzna Brama Ząbkowicka, a w 1911 roku jako ostatnia w Kłodzku – zewnętrzna Brama Ząbkowicka.
W granicach Polski Z kataklizmu II wojny światowej obszar Przedmieścia Ząbkowickiego wyszedł praktycznie bez zniszczeń. Wysadzono jedynie stary most przy ul. Kolejowej (niem. Schleusenbrücke). Został on odbudowany w latach 1958–1960 jako Most 15-lecia PRL (obecnie Most Forteczny)Informacja dotycząca Mostu Fortecznego w Kłodzku na stronie „polska-org” [on-line] [dostęp 2020-11-02].. Kłodzko decyzją mocarstw znalazło się w granicach PolskiA. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, s. 286.. W 1946 roku uruchomiono tutaj w zabudowaniach poszpitalnych Samodzielny Oddział Wewnętrzny Szpitala Miejskiego w Kłodzku, który funkcjonował do 1953 roku. Następnie do 2002 roku działał w tym budynku internat szkolny, a obecnie jest on zaadaptowany na mieszkania socjalne. Z kolei w dawnym gmachu kasyna oficerskiego uruchomiono Liceum Felczerskie, które z czasem zostało przekształcone w Zespół Szkół Medycznych. Działał ono do 2002 rokuInformacje dotyczące dawnego zespołu Szpitala Miejskiego w Kłodzku na stronie „polska-org” [on-line] [dostęp 2020-11-02]..
Wraz z przeniesieniem oczyszczalni ścieków w rejon Ustronia Dolnego w latach 60. XX wieku likwidacji uległa przepompownia nieczystości przy ul. KolejowejInformacje dotyczące przepompowni nieczystości na stronie „polska-org” [on-line] [dostęp 2020-11-02].. Niestety w ciągu kolejnych dekad XX wieku wskutek zaniedbań i braku inwestycji pogorszeniu uległa estetyka i stan techniczny wielu budynków na Przedmieściu Ząbkowickim mimo ich sukcesywnego wpisywania do rejestru zabytkówSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 205..
Sytuacja zmieniła się po 1990 roku i demokratyzacji państwa polskiego. Od 1998 roku ma miejsce stopnia i sukcesywna, gruntowna rewitalizacja Przedmieścia Ząbkowickiego, która dokonywana jest w znacznej mierze z funduszy unijnychDane dotyczące rewitalizacji Przedmieścia Ząbkowickiego na podstawie Wydziału Gospodarki Mieniem Komunalnym i Planowania Przestrzennego UM w Kłodzku wg stanu na 31.12.2019 roku..
Administracja thumb|240px|Klasztor sióstr Klarysek od Wieczystej Adoracji widoczny od strony Mostu Fortecznego Obszar Przedmieścia Ząbkowickiego od zawsze dzielił losy polityczno-administracyjne z Kłodzkiem, zostając do niego oficjalnie włączony już w średniowieczuPor.: Plan von Glatz, 1:4500, pod red. M. Krausego, Glatz ca 1896.. Po zakończeniu II wojny światowej znalazł się w granicach Polski. Wszedł jako część Kłodzka w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiegoA. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg- Wrocław 2006, s. 385.. Z kolei po zmianach w administracji terenowej w latach 70. XX wieku wszedł w skład województwa wałbrzyskiegoA. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2001, s. 285.. W 1999 roku ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład województwa dolnośląskiegoPopularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1 i 2, Kłodzko 2009, s. 6..
Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się w ratusz na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta pięciu radnych co 5 lat (do 2018 roku kadencja wynosiła 4 lata), tworząc okręg wyborczy nr 2, wraz z całą środkową i północno-zachodnią częścią miasta, położoną na lewym brzegu Nysy KłodzkiejGranice okręgu na stronie PKW dotycząca wyborów samorządowych do Rady Miasta Kłodzka z 2018 roku [on-line] [dostęp 2020-11-02]..
Edukacja i kultura