(łac. „umowy dodane”) – w prawie rzymskim umowy zawarte nieformalnie (w przeciwieństwie do kontraktów zawartych z zachowaniem przewidzianych formalności) wyposażone wskutek zaskarżalności (w przeciwieństwie do pozbawionych tej możliwości umów zwanych ) poprzez dodanie ich do kontraktu.

Umowy dodatkowe zwiększające zobowiązania () dłużnika głównego były ważne (zaskarżalne), gdy zawarto je przy zawieraniu kontraktu (), zaś zmniejszające je () mogły być dodane później ()Digesta 18,1,72,pr.: (Umowy nieformalne, które później zawarto, gdy zmniejszają obowiązki kupującego, uważa się za wchodzące w skład kontraktu, gdy zwiększają obowiązki uważa się, że nie wchodzą) Władysław Rozwadowski Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992 , s. 188 i 297..

Pakt służył modyfikacji kontraktu w kwestii elementów nieistotnych () lub dodatkowych () bez naruszania istotnych ().

Typowymi dodatkami przy umowie sprzedaży były: – klauzula przepadku, możliwość rozwiązania kontraktu, jeśli kupujący nie zapłaci ceny do określonego terminu; częściowo uiszczona zapłata przepadała na rzecz sprzedawcyKazimierz Kolańczyk Prawo rzymskie, Warszawa 1996 paragraf 134.13b, s. 393. Podobną rolę spełniał zadatek (z gr. arra). Początkowo stanowił dowód zawarcia transakcji, przy wykonaniu zaliczano go do zapłaconej ceny gdy był sumą pieniędzy lub podlegał zwrotowi jeśli był innym przedmiotem ( Instytucje Gajusza 3,139). Justynian dopuścił recypowany z prawa greckiego zadatek karny ( Instytucje Justyniana 3,23 pr.), kupujący odstępując od umowy tracił zadatek, sprzedający w razie odstąpienia musiał go zwrócić i dodać równowartość. Kolańczyk, op.cit. paragraf 134.5a, s. 385., – zastrzeżenie lepszej oferty, ustalenie terminu, do upływu którego towar może być sprzedany osobie trzeciej oferującej wyższą cenę (dotychczasowy nabywca mógł utrzymać się przy kupnie, jeśli sam zapłacił nową cenę), – sprzedaż na próbę, kupujący do określonego czasu mógł za zwrotem ceny wycofać się z kontraktu uznając, że towar mu nie odpowiada, – prawo odsprzedaży, przez nabywcę sprzedającemu za tę samą cenęWiesław Litewski Rzymskie prawo prywatne Warszawa 1994, s. 276., – prawo odkupu, przez sprzedającego od nabywcy za tę samą cenę, – prawo pierwokupu, zastrzeżenie dla sprzedawcy pierwszeństwa zakupu rzeczy (wymóg powiadomienia go o zamiarze zbycia), – prawo zatrzymania przez sprzedającego rzeczy sprzedanej do czasu uiszczenia zapłaty, – zachowanie przez sprzedawcę tytułu właściciela do czasu uiszczenia zapłaty, – posiadanie w imieniu kupującego przez sprzedawcę rzeczy sprzedanej do czasu uiszczenia zapłaty.

Podobnie dodawano do umowy najmu.

Przypisy

Kategoria:Prawo rzymskie