Czaszołka, czareczka (Patella) – jeden z rodzajów w rodzinie Patellidae, grupujący niewielkie i średniej wielkości ślimaki morskie o charakterystycznych czareczkowatych muszlach, występujące głównie w strefie pływów.
Etymologia nazwy thumb|Muszla Patella gomesii. Nazwa rodzaju wynika z podobieństwa muszli do czarki (patella łac. – czara ofiarna, misa)Kumaniecki K. 1975. Słownik łacińsko-polski. PWN Warszawa, str. 546.).
Cechy morfologiczne thumb| Czaszołka pospolita – widok od dołu na nogę i głowę (Galicja, Hiszpania). Wielkość muszli waha się od małej do średniej (2-11 cm). Muszla ma kształt stożkowaty, czareczkowaty, zwykle o owalnym obrysie. Wierzchołek muszli położony centralnie, muszla w części wierzchołkowej wewnętrznej pogrubiona przez kallus, o perłowej, iryzującej lekko barwie. Zewnętrzna powierzchnia muszli gładka lub promieniście żeberkowana, z delikatnymi liniami wzrostowymiWąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, , str. 66..
Występowanie Przedstawiciele rodziny występują pospolicie w Atlantyku, Morzu Śródziemnym, szczególnie licznie wokół wybrzeży południowej AfrykiNakano T. & Ozawa T. (2007). "Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence". Journal of Molluscan Studies 73(1) 79-99..
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Żyją głównie w strefie pływów, a także w strefie oprysku. Najliczniej spotykane na podłożach skalistych. Podczas odpływu nie cofają się z wodą, lecz silnie przywierają do skał, gromadząc pomiędzy muszlą i płaszczem a podłożem zapas wody, który umożliwia im doczekanie przypływu)Umiński, T. 1986. Zwierzęta i oceany. WSziP, Warszawa, . str. 62-63 i 70.Tomanek L. & B. Helmuth. 2002. Physiological Ecology of Rocky Intertidal Organisms: A Synergy of Concepts. Integrative and Comparative Biology 42(4):771-775..
Podział taksonomiczny Rodzaj Patella obejmuje następujące gatunkiPatella w WoRMS World Register of Marine Species, dostęp: 5 kwietnia 2014.Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979
podrodzaj Patella Linnaeus, 1758 Patella aspera Röding, 1798WoRMS (2010). Patella aspera Röding, 1798. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=456570 data dostępu 2010-08-03 Patella baudonii Drouet, 1858"Patella (Patella ) baudonii Drouet, 1858". OBIS] Patella caerulea Linnaeus, 1758Gofas, S. (2009). Patella caerulea Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140677 data dostępu 2010-08-03 Patella depressa Pennant, 1777WoRMS (2010). Patella depressa Pennant, 1777. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=151374 data dostępu 2010-08-03 Patella ferruginea Gmelin, 1791Gofas, S. (2009). Patella ferruginea Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140679 data dostępu 2010-08-03 Patella gomesii Drouet, 1858"Patella (Patella) gomesii". OBIS. Patella lowei d'Orbigny, 1839"Patella (Patella) lowei d'Orbigny, 1839". OBIS. Patella moreleti Drouet, 1858"Patella (Patella) moreleti Drouet, 1858". OBIS. Patella pellucida Linnaeus, 1758Bouchet, P.; Gofas, S. (2011). Patella pellucida. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=147459 data dostępu 2011-12-31 Patella piperata Gould, 1846Gofas, S. (2009). Patella piperata Gould, 1846. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140682 data dostępu 2010-08-03 Patella rustica Linnaeus, 1758Gofas, S. (2009). Patella rustica Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140683 data dostępu 2010-08-03 Patella vulgata Linnaeus, 1758Gofas, S. (2009). Patella vulgata Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2009) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140685 data dostępu 2010-08-03
podrodzaj Patellona Thiele in Troschel & Thiele, 1891"Patella (Patellona) Thiele in Troschel & Thiele, 1891". OBIS. Patella canescens Gmelin, 1791"Patella (Patellona) canescens Gmelin, 1791". OBIS. Patella lugubris Gmelin, 1791WoRMS (2010). Patella lugubris Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=456664 data dostępu 2010-08-03 Patella plumbea Lamarck, 1819"Patella (Patellona) plumbea Lamarck, 1819". OBIS. Patella adansonii Dunker, 1853"Patella (Patellona) adansonii Dunker, 1853". OBIS.
incertae sedis Patella candei d'Orbigny, 1839Gofas, S. (2010). Patella candei d'Orbigny, 1839. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140678 data dostępu 2010-08-03 Patella citrullus Gould, 1846"Patella citrullus Gould, 1846". OBIS. Patella depsta Reeve, 1855"Patella depsta Reeve, 1855". OBIS. Patella electrina Reeve, 1854"Patella electrina Reeve, 1854". OBIS. Patella natalensis KraussWoRMS (2010). Patella natalensis Krauss, 1848. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=224231 data dostępu 2010-08-03 Patella rangiana Rochebrune, 1882"Patella rangiana Rochebrune, 1882". OBIS. Patella skelettensis Massier, 2009WoRMS (2010). Patella skelettensis Massier, 2009. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=457874 data dostępu 2010-08-03 Patella swakopmundensis Massier, 2009WoRMS (2010). Patella swakopmundensis Massier, 2009. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=457875 data dostępu 2010-08-03 Patella ulyssiponensis Gmelin, 1791 - synonyms: Patella aspera Lamarck, 1819; Patella athletica Bean, 1844Gofas, S. (2009). Patella ulyssiponensis Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2009) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140684 data dostępu 2010-08-03 Patella variabilis Krauss, 1848WoRMS (2009). Patella variabilis Krauss, 1848. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=216274 data dostępu 2010-08-03
Uwagi Ślimaki z tego rodzaju, podobnie jak pozostałych rodzajów rodziny Patellidae, poławiane są przez człowieka w celach konsumpcyjnych. W niektórych rejonach (m.in. na Wyspach Kanaryjskich, gdzie przygotowywane z nich potrawy - przystawki znane są jako lapas) połowy te doprowadziły do ekstynkcji lokalnych populacji tych ślimaków.
Przypisy
Bibliografia Wąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, , pp.336.
Linki zewnętrzne Patella w bazie AnimalBase Uniwersytet w Getyndze, dostęp: 5 kwietnia 2014. Patella w bazie NCBI dostęp: 5 kwietnia 2014
Kategoria:Patellidae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza