Jerzy Herman Dyrda (ur. 20 sierpnia 1906 w Świętochłowicach, zm. 3 stycznia 1996 w Katowicach) – major Wojska Polskiego, oficer łącznikowy i adiutant dowódcy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Inżynier-ekonomista i wysoki urzędnik w przedwojennym, polskim Koncernie Żelaza i Stali, Znak Spadochronowy numer (zwykły/bojowy) 764/12.
Życiorys Jerzy Herman Dyrda urodził się 20 sierpnia 1906 w Świętochłowicach. Maturę z wyróżnieniem uzyskał w Państwowym Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczy w Hucie Królewskiej. W roku 1928 uzyskał dyplom Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie. Na podporucznika został awansowany ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1934 pozostał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Królewska Huta. Posiadał przydział mobilizacyjny do 12 pułku piechoty w Wadowicach.
Był zatrudniony w przemyśle górniczo-hutniczym na Śląsku. Zbliżająca się wojna sprawiła, że został zwolniony od służby na rzecz pracy w przemyśle na potrzeby wojny (zastępca naczelnego dyrektora w Centrali Żelaza i Stali w Katowicach). Mimo to zgłosił się na ochotnika do wojska i do 22 września 1939 brał udział w walkach w kampanii wrześniowej. Wraz ze swoim oddziałem w momencie kapitulacji przedostał się na Węgry, do obozu internowania w fortecy Eger. W maju 1940 udało mu się zbiec i przez Jugosławię przedostał się do Francji, stamtąd po klęsce wojsk francuskich, jednym z ostatnich statków trafił do Wielkiej Brytanii.
Na brytyjskim kontynencie dostał się do 118. oddziału w 4. Kadrowej Brygadzie Strzelców. Dobra znajomość języków obcych: niemieckiego, francuskiego i angielskiego spowodowała skierowanie do sztabu brygady, gdzie wkrótce został adiutantem płk. Stanisława Sosabowskiego. W międzyczasie przeszedł szkolenie spadochronowe oraz kurs w RAF-ie.
W grudniu 1943 wraz z dowódcą brygady płk. Stanisławem Sosabowskim przebywał w USA na zaproszenie amerykańskich wojsk powietrznych. Tam wykonał cykl skoków z amerykańskimi spadochroniarzami.
W marcu 1944 feldmarszałek Montgomery podczas inspekcji wojsk polskich w Szkocji zaproponował go na swojego adiutanta. Czasowo na własną prośbę był skierowany na kurs instruktorów spadochronowych. Gdy brygada została postawiona w stan pogotowia bojowego został odwołany do sztabu i towarzyszył gen. Sosabowskiemu jako tłumacz we wszystkich odprawach i rozmowach przed, w czasie Operacji Market Garden, a w szczególności podczas słynnej odprawy w Valburgu, kiedy to Anglicy usiłowali winą za niepowodzenie akcji Market Garden obarczyć dowództwo 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława Sosabowskiego.
W czasie bitwy pod Arnhem między innymi zajmował się przesłuchiwaniem wziętych do niewoli żołnierzy niemieckich. Po zakończeniu II wojny światowej wraz z Brygadą przebywał na terenie Niemiec w ramach wojsk okupacyjnych. W 1946 roku wrócił do kraju.
W 1949 został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Wielkiej Brytanii i USA. Dopiero w czerwcu 1951, po 5. dniowej rozprawie przed Wojskowym Sądem w Katowicach został skazany na 5 lat więzienia za szpiegostwo. Wyrok nie uzyskał mocy prawnej i Jerzy Henryk Dyrda został zwolniony z zarzutu zbrodni szpiegostwa 2 lipca 1951. right|45px| W 1990 został jednym z założycieli VII Oddziału Katowice imienia Jerzego Dyrdy Związku Polskich Spadochroniarzy. Został Honorowym Prezesem, którą to funkcję pełnił do swojej śmierci 3 stycznia 1996. Spoczywa na cmentarzu parafialnym w Katowicach przy ulicy Plebiscytowej.
Ordery, odznaczenia i odznaki Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, 1973.01.12 Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, 1975.04.16 Krzyż Walecznych, 1944.12.30 Złoty Krzyż Zasługi 1964.07.22 Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”, 1981.08.31 Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, 1990.11.15 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945, 1983.02.09 Medal 30-lecia Polski Ludowej, 1974.07.22 Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”, 1974.10.10 Odznaka Grunwaldzka numer 31648, 1968.01.17 Znak Spadochronowy numer (zwykły/bojowy) 764/12 Odznaka „Zasłużony Działacz Frontu Jedności Narodu”, 1976.10.28 Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego”, 1966.04.10 Odznaka honorowa Skoczka Spadochronowego Wojsk Powietrznodesantowych, 1977.04.06 Medal Pochwalny (The Army Commendation Medal, USA), pośmiertnie, 1997.09.30 Złota Odznaka Związku Polskich Spadochroniarzy (Londyn), 1991.07.02
Publikacje
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kapitanowie piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Ludzie urodzeni w Świętochłowicach Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni medalem „Za udział w wojnie obronnej 1939” Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Frontu Jedności Narodu” Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach Kategoria:Podporucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Arnhem 1944 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1906 Kategoria:Zmarli w 1996