thumb thumb|Szkic 19 bc „Wejherowo” thumb|Szkic rozmieszczenia 19 bc „Cieszyn” thumb|Szkic 19 bc „Nadwórna” 19 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne. 19 batalion celny powstał w granicach DOG Pomorze, a zorganizowano go na bazie 1/VIII batalionu wartowniczego. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych.
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to jego uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych, zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu, przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej. Rozkazem tajnym nr 10 z 7 października 1921, Komendant Główny Batalionów Celnych nakazał likwidację batalionów nr 14., 17. i 18. W myśl tego rozkazu 14 batalion celny miał przekazać swoją 4 kompanię, a 18 batalion celny swoją 1 kompanię do 19 batalionu celnego w Cieszynie. W dniu 28 października wszystkie kompanie rozformowywanych batalionów winny odejść do miejsc nowego przeznaczenia. 15 lutego 1922 19 batalion został zluzowany przez 17 batalion celny i niedługo potem przetransportowany do Nadwórnej.
19 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną 30 lipca 1922 o 12:00. W sierpniu został przeznaczony do wzmocnienia granicy wschodniej i przegrupowany z Nadwórnej do Korotycz do dyspozycji Wojewody Poleskiego. Zluzował pododdziały 1 batalionu celnego. Ten ostatni przeszedł do odwodu Komendy Głównej BC „celem gruntownego przeszkolenia i zdyscyplinowania”. Wykonując rozkaz Głównej Komendy Straży Granicznej nr 27 z 21 października 1922, w dniu 3 listopada komenda 19 batalionu SG została przeniesiona z Korotycz do Ozdamicz.
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną. 19 batalion celny przemianowany został na 19 batalion Straży Granicznej.
Służba celna 17 maja 1921 Główna Komenda Batalionów Celnych zarządziła zmiany dyslokacyjne batalionów. 19 batalion celny miał ochraniać odcinek granicy od Kolebki do Boszpola. Sztab batalionu rozlokowany miał być w Wejherowie.
Odcinek batalionowy podzielony był na cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście.
W kwietniu 1922 bataliony celne będące na terenie DOG Lwów otrzymały zadanie chronić w rejonie swojej odpowiedzialności wiadukty, mosty kolejowe i dworce. Zadanie taki otrzymał także 19 batalion celny w Nadwórnej.
Sąsiednie bataliony 21 batalion celny w Tczewie ⇔ 3 batalion celny w Kościerzynie – VI 1921WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000
Kadra batalionu Dowódcy batalionu stopieńimię i nazwiskookres pełnienia służbykolejne stanowiskokpt.Paweł BłaszkowskiVI 1921mjrWincenty Dziewulskiod X 1921kpt.Robert Rubitzkiod VI 1922kpt.Aleksander Sturomskiod VIII 1922
Struktura organizacyjna Ordre de Bataille 19 batalionu celnego w Wejherowie na dzień 1 czerwca 1921kompanie1. Chylonia2. Chłapowo3. Krokowo4. Góradowódcyppor. Marian Kabzińskipor. Feliks Chociszewskipor. Zygmunt Balukpor. Adam StaniszewskiplacówkiChyloniaChłapowoKrokowoGóraOrłowoWielka WieśŻarnowiecTyłowoGdyniaRozewieNadoleWarszkowoMechlinkiOstrowoKartoszynZamostneRzucewoKarwiaCzymanowoZelewoRewaKarwia BłotaDębekStrzebielinOrdre de Bataille 19 batalionu celnego w Nadwornej na dzień 1 marca 1922kompanie1. Pasieczna2. Sławsko3. Pniów4. Dolinadowódcypor. Wacław Teodorczykpor. Robert Rubitzkipor. Zygmunt Balukpor. CelmaplacówkiPasiecznaSławskoPniówDolinaRafajłowaHoszczowaneNadwórnaSeneczówWolosiankoWyszkówJelonkowateBeskid KlauzaRożankaLwica KlauzaLudwikówka
Przypisy
Bibliografia
(sygn.110/350 i 110/351)
Kategoria:Bataliony celne Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1922 Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1921 Kategoria:Formacje graniczne w Wejherowie Kategoria:Formacje graniczne w Cieszynie Kategoria:Formacje graniczne w Nadwórnej Kategoria:Formacje graniczne w powiecie nadwórniańskim Kategoria:Formacje graniczne w powiecie stolińskim Kategoria:Bataliony celne rozmieszczone na granicy polsko-niemieckiej Kategoria:Jednostki polskich formacji granicznych rozmieszczone na granicy morskiej