Okręty podwodne typu Circé (1925)

Okręty podwodne typu Circé – francuskie okręty podwodne z okresu międzywojennego i II wojny światowej. W latach 1923–1930 w stoczni Schneider w Chalon-sur-Saône zbudowano cztery okręty tego typu. Jednostki weszły w skład Marine nationale w latach 1929–1930, służąc na Morzu Śródziemnym. Wszystkie wzięły udział w działaniach wojennych, między innymi w kampanii norweskiej, podczas której utracono „Doris”. Od zawarcia zawieszenia broni między Francją a Niemcami pozostałe okręty znalazły się pod kontrolą rządu Vichy. 27 listopada 1942 roku „Thétis” została samozatopiona w Tulonie, a w grudniu „Circé” i „Calypso” zostały przejęte przez Niemców w Bizercie i przekazane Włochom. Okręty nie zdążyły wejść do służby w Regia Marina, gdyż „Calypso” została zatopiona w Bizercie przez alianckie samoloty w styczniu 1943 roku, a „Circé” została samozatopiona w tym samym porcie w maju tego roku.

Projekt i budowa Okręty podwodne typu Circé zamówione zostały na podstawie programu rozbudowy floty francuskiej z 1922 roku. Okręty, zaprojektowane przez inż. , zbliżone były wielkością i parametrami do typu Sirène. Jednostki charakteryzowały się wysoką manewrowością i silnym uzbrojeniem, lecz miały zbyt długi czas zanurzenia, a ciasnota wnętrza powodowała trudności w obsłudze mechanizmów okrętowych przez załogę.

Wszystkie okręty typu Circé zbudowane zostały w stoczni Schneider w Chalon-sur-Saône. Stępki okrętów położono w 1923 roku, zostały zwodowane w latach 1925–1927, a do służby w Marine nationale przyjęto je w latach 1929–1930. Jednostki otrzymały numery ewidencyjne Q125–Q126 i Q134–Q135.

Okręt Stocznia Początek budowy Wodowanie Wejście do służby „Circé” (Q125) Schneider luty 1923 29 października 1925 czerwiec 1929 „Calypso” (Q126) 15 stycznia 1926 „Thétis” (Q134) lipiec 1923 30 czerwca 1927 „Doris” (Q135) 25 listopada 1927 1930

Dane taktyczno–techniczne Okręty podwodne typu Circé były średniej wielkości okrętami podwodnymi o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 62,48 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 3,99 metra. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 615 ton, a w zanurzeniu 776 ton. Okręty napędzane były na powierzchni przez dwa dwusuwowe silniki wysokoprężne Schneider-Carels o łącznej mocy 1250 koni mechanicznych (KM). Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1000 KM. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 14 węzłów na powierzchni i 7,5 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 3500 Mm przy prędkości 9 węzłów w położeniu nawodnym oraz 75 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą. Zbiorniki paliwa mieściły 60 ton oleju napędowego, a energia elektryczna magazynowana była w bateriach akumulatorów typu D liczących 140 – 144 ogniwa. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 80 metrów, a autonomiczność 20 dób.

Okręty wyposażone były w siedem wyrzutni torped kalibru 550 mm: dwie wewnętrzne i dwie zewnętrzne na dziobie, jedną wewnętrzną na rufie oraz jeden podwójny obrotowy zewnętrzny aparat torpedowy za kioskiem, z łącznym zapasem 13 torped. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło działo pokładowe kal. 75 mm M1925 L/35 oraz dwa karabiny maszynowe kal. 8 mm (2 x I).

Załoga pojedynczego okrętu składała się z 3 oficerów oraz 38 podoficerów i marynarzy.

Służba W momencie wybuchu II wojny światowej okręty pełniły służbę na Morzu Śródziemnym, wchodząc w skład 13. dywizjonu 5. eskadry 1. Flotylli okrętów podwodnych stacjonującej w Tulonie. 28 marca 1940 roku wszystkie jednostki typu Circé wyszły z Oranu w konwoju 17.R, udając się przez Cieśninę Gibraltarską do Brestu. Następnie okręty udały się do Harwich, by wspomóc Brytyjczyków w kampanii norweskiej. 9 maja 1940 roku o godzinie 0:14 płynąca na powierzchni „Doris” została trafiona torpedą G7a wystrzeloną z dowodzonego przez por. mar. Wolfganga Lütha okrętu podwodnego U-9. Jednostka zatonęła w ciągu minuty na pozycji , pociągając za sobą śmierć 45 członków załogi (w tym trzech marynarzy Royal Navy). 17 maja „Circé” zderzyła się z francuskim okrętem podwodnym „Sibylle”, doznając uszkodzeń prawoburtowego silnika. 25 maja „Circé” wraz z „Thétis” i okrętem-bazą okrętów podwodnych wyszły z Rosyth do Dundee, które osiągnęły bezpiecznie wieczorem (w morzu do mini-konwoju dołączyła jeszcze „Calypso”). 4 czerwca trzy pozostałe jednostki typu Circé (wraz z innymi francuskimi okrętami) udały się w rejs powrotny do Francji. Po przybyciu do Brestu okręty były remontowane w tamtejszej stoczni. 18 czerwca jednostki opuściły Brest, udając się do Casablanki. Po zawarciu zawieszenia broni między Francją a Niemcami okręty znalazły się pod kontrolą rządu Vichy. Następnie „Circé” i „Calypso” zostały rozbrojone w Bizercie i na przełomie 1941 i 1942 roku wycofano je z czynnej służby. 27 listopada 1942 roku, podczas ataku Niemców na Tulon, „Thétis” została samozatopiona. Po rozpoczęciu przez Niemcy okupacji terenów podległych rządowi Vichy, 8 grudnia 1942 roku „Circé” i „Calypso” zostały przejęte przez Niemców w Bizercie i przekazane Włochom. Jednostki nigdy nie weszły do służby w Regia Marina. „Calypso” została zatopiona w Bizercie 30 stycznia 1943 roku w wyniku nalotu amerykańskiego i brytyjskiego lotnictwa. „Circé” natomiast została samozatopiona w Bizercie 6 maja 1943 roku, kilka dni przed kapitulacją wojsk Osi w Tunezji.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia