thumb|Treboven siedzący między Heinrichem Himmlerem (po lewej) i Nikolausem von Falkenhorstem Josef Terboven (ur. 23 maja 1898 w Essen, zm. 8 maja 1945 w Skaugum) – zbrodniarz hitlerowski, Komisarz Rzeszy w okupowanej Norwegii i SA-Obergruppenführer, w latach 1940–1942 premier Norwegii.
Życiorys Urodził się w Essen i walczył w I wojnie światowej (otrzymał Krzyż Żelazny za swoją służbę). Następnie studiował prawo i politologię na uniwersytetach w Monachium i Fryburgu, gdzie po raz pierwszy związał się z radykalnymi ruchami nacjonalistycznymi. W 1923 Terboven brał udział w puczu monachijskim. Następnie pracował w banku do 1925. W latach 20. wstąpił do NSDAP i SA, a w 1928 brał udział w tworzeniu struktur partii narodowosocjalistycznej w Essen, zostając mianowany miejscowym gauleiterem. W 1930 wybrany został do Reichstagu z okręgu wyborczego Zachodni Düsseldorf, a w 1933 został także członkiem pruskiej Rady Stanu. Wreszcie 5 lutego 1935 Terbovena powołano na stanowisko nadprezydenta pruskiej prowincji Nadrenii, gdzie zyskał sobie opinię bezwzględnego organizatora.
Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939, został Komisarzem Rzeszy do spraw Obrony i zarządzał Dystryktem Obronnym VI. 24 kwietnia 1940, po inwazji III Rzeszy na Norwegię, Terboven powołany został przez Hitlera na stanowisko Komisarza Rzeszy w tym okupowanym państwie (jednocześnie awansował na SA-Obergruppenführera). Funkcję tę sprawował do końca wojny. Jego zadaniem było wprowadzenie w Norwegii rządów autorytarnych. Terboven wprowadził się do rezydencji norweskiego następcy tronu w Skaugum, a z budynków norweskiego parlamentu uczynił swoją kwaterę generalną. W okresie swoich rządów stał się postacią znienawidzoną przez wielu Norwegów.
Teoretycznie miał współdziałać z kolaboracyjnym rządem Vidkuna Quislinga, ale faktycznie rządził okupowanym krajem samodzielnie, jako bezwzględny dyktator. Nie podlegała mu wprawdzie niemiecka armia w Norwegii, ale siły, które miał pod sobą liczyły ok. 6000 ludzi (w tym 800 członków Gestapo). Rządy Terbovena, okrutne i bezlitosne, spotykały się z gorącym poparciem Hitlera. Szczególnie mocno była prześladowana niewielka, bo licząca tylko ok. 1800 osób, populacja żydowska w Norwegii. Około 930 z nich zdołało uciec do neutralnej Szwecji, ale blisko 770 zostało złapanych i deportowanych do Niemiec. Główna deportacja miała miejsce 26 listopada 1942 roku, kiedy to 532 Żydów zostało przetransportowanych do Szczecina na pokładzie statku SS „Donau”. Stamtąd zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie wojnę przeżyło tylko dziewięciu z nich. Podobnie 25 lutego 1943 roku na pokładzie statku MS „Gotenland” deportowano 158 Żydów, z których przeżyło tylko sześciu.
Od 1941 roku Terboven coraz bardziej koncentrował się na zwalczaniu norweskiego ruchu oporu, który dopuszczał się aktów sabotażu i zamachów na Niemców. 17 września zarządził, aby specjalne trybunały SS i policji miały jurysdykcję nad obywatelami Norwegii, którzy naruszyli jego dekrety. Były to postępowania doraźne, w których oskarżeni nie mogli zapewnić sobie odpowiedniej obrony. Procesy nie były jawne, a ich przebieg nie był publikowany. Wyroki wykonywano wkrótce po ich ogłoszeniu, bez prawa do apelacji. Szacuje się, że trybunały te skazały na karę śmierci ok. 150 osób. Wiele innych skazano na długoletnie ciężkie roboty.
W październiku 1944 roku, w odpowiedzi na ofensywę Armii Czerwonej w regionie Finnmark w północnej Norwegii, Terboven wprowadził politykę spalonej ziemi, która doprowadziła do przymusowego przesiedlenia ok. 50 000 Norwegów i rozległych zniszczeń, w tym spalenia 10 000 domów, 4700 gospodarstw rolnych oraz setek szkół, kościołów, sklepów i budynków przemysłowych.
Pragnął uczynić z Norwegii ostatni bastion nazizmu (Festung Norwegen). Jednak 7 maja prezydent Rzeszy Karl Dönitz odwołał Terbovena ze stanowiska i przekazał jego uprawnienia generałowi piechoty górskiej Franzowi Böhme. Nazajutrz, w dniu kapitulacji III Rzeszy, Terboven popełnił samobójstwo, wysadzając się w powietrze w bunkrze wybudowanym pod pałacem w Skaugum. Wcześniej tego samego dnia w bunkrze tym zastrzelił się dowódca SS w Norwegii, gen. Wilhelm Redieß.
Odznaczenia Krzyż Żelazny II Klasy (24 września 1916) Krzyż Żelazny I Klasy (wrzesień 1916) Krzyż Honorowy dla Walczących na Froncie (1934) Odznaka Honorowej Krokwi dla Starej Gwardii (luty 1934) Złota Odznaka Partii (27 kwietnia 1935) Złota Odznaka Honorowa Hitlerjugend (15 stycznia 1938) Krzyż Zasługi Wojennej II klasy Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami Krzyż Zasługi Wojennej I klasy (15 września 1940) Odznaka za 10-letnią Służbę w NSDAP Odznaka za 15-letnią Służbę w NSDAP
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Premierzy Norwegii Kategoria:Członkowie SA Kategoria:Politycy NSDAP Kategoria:Niemieccy samobójcy Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie) Kategoria:Niemcy pochodzenia holenderskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Żelaznym Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Honorowym (III Rzesza) Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką NSDAP Kategoria:Ludzie urodzeni w Essen Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1945