thumb|Symboliczna tablica na grobowcu Moszczeńskich w Lesku Tadeusz Józef Moszczeński herbu Nałęcz (ur. 10 stycznia 1891 w Lisku, zm. 6 grudnia 1944 w Zalabér na Węgrzech) – podpułkownik farmaceuta Wojska Polskiego.
Życiorys Urodził się 10 stycznia 1891 w LiskuPierwotnie podawano datę urodzin 11 stycznia 1891, zob. W 1935 ogłoszono zmianę daty urodzenia z 11 stycznia 1891 na 10 stycznia 1891. . Pochodził z rodziny Moszczeńskich h. Nałęcz, zamieszkującej w Lisku. Był synem Ferdynanda (1844–1921), aptekarza i burmistrza Liska oraz Marii z Muszyńskich (1860–1938), inicjatorki powstania i pierwszej prezes koła Towarzystwa Szkoły Ludowej w Lesku od 1898 do 1907. Miał braci: Mariana (1883–1962), do 1918 oficjała medykamentowego w rezerwie c. k. Obrony Krajowej, odznaczonego Złotym Krzyżem Zasługi Cywilnej z koroną, który przejął po ojcu aptekę w Lesku), Leona (1889–1940), komandora lekarza Wojska Polskiego, ofiarę zbrodni katyńskiej, Stanisława (ur. 1895, student prawa UJ), Stefana (ur. 1900). Wraz z rodziną zamieszkiwał w domu przy ulicy Pułaskiego w Lesku.
Kształcił się w c. k. Gimnazjum w Sanoku, gdzie w 1905 ukończył IV klasę. W okresie nauki wraz z bratem Leonem zamieszkiwał u Aitala Witoszyńskiego przy ulicy Kolejowej. W 1908 ukończył VI klasę w c. k. Gimnazjum w Bochni. 8 lipca 1911 zdał egzamin tyrocynalny (aptekarski) we Lwowie. Od roku akademickiego 1911/1912 do 1912/1913 był studentem nadzwyczajnym na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując tytuł magistra farmacji 12 lipca 1913.
Po wybuchu I wojny światowej został mianowany wojskowym akcesistą medykamentowym w rezerwie 1 listopada 1914 przy dywizyjnym zakładzie sanitarnym piechoty nr 24 i pozostawał w tej randze do 1918•. Był przydzielony do szpitala garnizonowego nr 3, gdzie na początku 1918 był wojskowym asystentem aptekarskim w rezerwie.
Po zakończeniu wojny, jako były urzędnik wojskowy armii austriackiej został przyjęty do Wojska Polskiego. 26 marca 1921 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu porucznika aptekarza, w korpusie służby zdrowia, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Centralnej Składnicy Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wojskowych, a jego oddziałem macierzystym była kompania zapasowa sanitarna nr I. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 27. lokatą w korpusie oficerów sanitarnych, dział aptekarzy. Później został przeniesiony do 10 batalionu sanitarnego i przydzielony do Szefostwa Sanitarnego Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu na stanowisko referenta (w 1926 przemianowane w 10 Okręgowe Szefostwo Sanitarne). 12 kwietnia 1927 prezydent RP nadał mu stopień majora z dniem 1 stycznia 1927 i 4. lokatą w korpusie oficerów sanitarnych, grupa aptekarzy. W lipcu 1929 został przeniesiony do Pomocniczej Składnicy Sanitarnej w Przemyślu na stanowisko zastępcy zarządcy. We wrześniu 1930 został przesunięty na stanowisko zarządcy składnicy. Z dniem 1 kwietnia 1931 zarządzana przez niego składnica został przekształcona w Filię Głównej Składnicy Sanitarnej, a następnie w Główną Składnicę Sanitarną Nr 2 w Przemyślu. Był wówczas członkiem oddziału Polskiego Białego Krzyża w Przemyślu. 12 marca 1933 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika z dniem 1 stycznia 1933 i 2. lokatą w korpusie oficerów sanitarnych, grupa aptekarzy (od 1937 korpus oficerów zdrowia, grupa farmaceutów). Z dniem 1 lipca 1934 został przeniesiony do Kierownictwa Zaopatrzenia Sanitarnego w Warszawie na stanowisko zastępcy kierownika. Od lutego 1938 do września 1939 pełnił służbę na stanowisku kierownika Kierownictwa Zaopatrzenia Sanitarnego.
Podczas II wojny światowej był internowany na Węgrzech. Pełnił funkcję starszego obozu w Batyku. 5 grudnia 1944 żołnierze żandarmerii polowej 25 Dywizji Grenadierów SS (1 węgierskiej) „Hunyadi” zabrali go z obozu, a następnego dnia o północy zamordowali w pobliżu miejscowości Zalabér razem z porucznikiem inżynierem Tadeuszem Hajdukiem i żołnierzem Czeluśniakiem (według innych źródeł mordu dokonali nilaszowcy). 7 grudnia o godzinie 9:00 mordercy w obecności zebranych przy zwłokach robotników strzelali jeszcze do swych nieżyjących ofiar, a jeden z nich martwemu pułkownikowi Moszczeńskiemu lufą karabinową wyrwał złoty mostek z jamy ustnej i zabrał go. Następnego dnia ciała pomordowanych wrzucano do rzeki Zala, która co pewien czas wyrzucała zwłoki ofiar, nie zawsze rozpoznanych.
Tadeusz, Leon i Adam (ur. 1919, syn Mariana, student farmacji – także zamordowany w Katyniu) Moszczeńscy zostali upamiętnieni (z inicjatywy Zofii Zubrzyckiej oraz Janiny Witoszyńskiej z domu Moszczeńskiej) symboliczną inskrypcją, wykonaną na tabliczce przez Edwarda Barana i umieszczoną na grobowcu rodziców na cmentarzu w Lesku.
Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi – 19 marca 1931 „za zasługi na polu administracji służby zdrowia w wojsku”. Odznaka Honorowa Polskiego Czerwonego Krzyża II stopnia – 1935• Złoty Krzyż Zasługi Cywilnej z koroną na wstążce Medalu Waleczności z mieczami (Austro-Węgry, 1918) Złoty Krzyż Zasługi Cywilnej z koroną na wstążce Medalu Waleczności (Austro-Węgry, 1916) 7 października 1935 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Tadeusz Moszczeński – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Polskiego Białego Krzyża Kategoria:Ludzie urodzeni w Lesku Kategoria:Ludzie związani z Bochnią Tadeusz Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża II stopnia Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 10 Batalionu Sanitarnego Kategoria:Ofiary II wojny światowej Kategoria:Ofiary zabójstw na Węgrzech Kategoria:Podpułkownicy farmaceuci II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Wojskowi związani z Przemyślem Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani na Węgrzech w czasie II wojny światowej