jeden z największych ośrodków kolonii wagonowych znajdował się w Zagórzu Śląskim.
W latach 40. i 50. XX wieku wybudowano miasteczka kolejowe, m.in. w Łebie, Jastarni, Helu, Zakopanem, Nowym Targu, Rucianem-Nidzie i w Szczawnie-Zdroju. Wczasy były refundowane przez Fundusz Wczasów Pracowniczych. Wypoczynek zorganizowany był na zasadach turystyki zbiorowej ze wszystkimi elementami znanymi z klasycznych wczasów, łącznie z obecnością kaowca.
Zmierzch wczasów kolejowych nastąpił w latach 70. XX wieku, kiedy to powstało wiele ośrodków wypoczynkowych, również należących do Polskich Kolei Państwowych; ponadto kryzys lat 80. spowodował brak pieniędzy na zakup nowego taboru i remont już istniejącego. Obecnie jest możliwość wynajęcia wagonu na bocznicy w Helu; do dyspozycji jest kilkanaście wagonów. Wczasy wagonowe oferuje również Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej.
Wagony thumb|right|260px|Wczasy kolejowe w Sierakowie Wagony przeznaczone dla wczasowiczów (socjalne lub letniskowe) były adaptacjami wagonów osobowych, rzadziej towarowych, wycofywanych z ruchu, przeważnie pochodzących z początku XX wieku.