W ramach literatury obozowej występują również utwory charakteryzujące się funkcją solidarnej pamięci (określenie Kazimierza Wyki). Dzieła te, podkreślając ostateczne zwycięstwo wartości humanistycznych, starają się głębiej zrozumieć rzeczywistość obozową – oprócz jasnych ocen moralnych, zawierają również próbę zrozumienia mechanizmów rządzących życiem obozowym i przemian, jakim ulega psychika więźniów, podkreślają postawy tych, którzy zachowali przedobozową etykę i pozostali jej wierni, kontrastując to z więźniami, których system moralny uległ degradacji w zdeprawowanej rzeczywistości łagrów i lagrów. Idee humanistyczne są w tych utworach przedstawione jako wartość zagrożona, której trzeba bronić i o którą trzeba walczyć, podkreślana jest również solidarność cierpiących, zachowujących człowieczeństwo w niesprzyjających warunkach. Do tego typu utworów zalicza się m.in. Inny świat Herlinga-Grudzińskiego i Na nieludzkiej ziemi Czapskiego.

Inną grupę stanowią utwory, w których świat obozów traktowany jest jako zupełnie nowy i odmienny, a więc nieobjęty dotychczasowymi zasadami etycznymi, rządzący się swoistymi dla siebie regułami.