Уладзіслаў Бэлза (; 17 кастрычніка 1847, Варшава — 29 студзеня 1913, Львоў; псеўданімы: Уладзіслаў Пяст, Уладзіслаў Астроўскі) — польскі культурна-адукацыйны дзеяч, паэт-неарамантык, публіцыст, літаратуразнавецTyszkiewicz T. Wladyslaw Belza 1847—1913 // Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku. Seria 4. Literatura polska w okresie realizmu i naturalizmu.&Nbsp; — Warszawa, 1965. — T. 1. — S. 243—253. . Аўтар драматычных твораў, літаратуразнаўчых прац, прысвечаных творчасці Адама Міцкевіча, укладальнік некалькіх анталогій паэзіі і шэрагу папулярных патрыятычных вершаў. Член Літаратурнага таварыства імя Адама Міцкевіча ў ЛьвовеПл. Міцкевіча — помнік Адаму Міцкевічу «Львоў Інтэрактыўны» . Сакратар Нацыянальнай бібліятэкі імя Асалінскіх. Найбольш вядомы як аўтар г.зв. «Катэхізіса польскага дзіцяці».
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Юзафа Бэлзы — хіміка, піянера цукровай прамысловасці ў Польшчы, і Аўгусты Багумілы Феафілы Астроўскай. Скончыў Варшаўскую дзяржаўную гімназію ў 1865 годзе. Паступіў у Казанскі кадэцкі корпус, але пакінуў яго і перавёўся ў Варшаўскую галоўную школу, у якой вучыўся з 1866 па 1868 год.
У 1868 годзе Уладзіслаў Бэлза выехаў за мяжу ў Аўстра-Венгрыю ў Львоў. Падарожнічаў па Італіі, Швейцарыі і Францыі, дзе зблізіўся з паэтам Юзафам Залескім і па яго парадзе пасяліўся ў Познані. Уладзіслаў Бэлза стаў адным з арганізатараў выданняў «Прамень, часопіс для дзяцей» () і «Уважлівым дзецям таварыш» (), ініцыятарам стварэння польскага тэатра ў Познані. Прымаў актыўны ўдзел у процідзеянні германізацыі польскага насельніцтва ў Сілезіі і Вялікапольскім рэгіёне, таму ў 1871 годзе нямецкі ўрад абвясціў Бэлзу персонай нон грата і забараніў яму знаходжанне ў межах Прусіі. Бэлза быў вымушаны пераехаць у Прагу, адкуль у лютым 1872 года пераехаў у Львоў.
У Львове Уладзіслаў Бэлза супрацоўнічаў з выданнямі «Dziennik Polski» і «Gazetа Narodowа». Уладзіслаў Бэлза слухаў лекцыі Антонія Малецкага і Рамана Пілата ва Універсітэце Яна Казіміра. Бэлза быў ініцыятарам стварэння ў 1880 годзе ў Львове «Літаратурна-мастацкага гуртка» ().
З 1882 года працаваў у Нацыянальнай бібліятэцы імя Асалінскіх, спачатку як загадчык чытальні для моладзі, а з 1891 і да сваёй смерці — сакратаром-адміністратарам Інстытута. Таксама ён узначальваў выдавецтва пры гэтай установе, у якім друкаваліся польскія кнігі і школьныя падручнікі.
Уладзіслаў Бэлза быў адным з заснавальнікаў «Літаратурнага таварыства імя Адама Міцкевіча» () у 1886 годзе і адным з ініцыятараў устаноўкі помніка Адаму Міцкевічу ў ЛьвовеБогдан Білан. «Пасунься, Маці Божая, бо Міцкевіч ідзе!»«Ї».
21 студзеня 1876 года Бэлза адкрыў выдавецка-гандлёвы цэнтр «Кнігарня Уладзіслава Бэлзы», які знаходзіўся ў гасцініцы «Жорж»Belza W. Katalog Ksiegarni Wladyslawa Belzy. — Lwow, 1876. — S. 55 . Кнігарня прафінансавала ў 1876—1878 гадах 26 выданняў. У 1878 годзе «Кнігарня Уладзіслава Бэлзы» спыніла існаваннеКонопко М. Касавая кніга крамы як крыніца для кнігазнаўчых даследаванняў / Веснік Львоўскага ўніверсітэта, 2011. — Выпуск 6. — з 78-88. — серыя «Кнігазнаўства, бібліятэказнаўства і інфармацыйныя тэхналогіі» .
У 1883 годзе Уладзіслаў Бэлза разам з Юзафам Ігнацыям Крашэўскім і Антоніем Малецкім заснаваў выдавецтва «Маці Польшча» ()Szyndler B. Ze wspomnien ksiegarskich Wladyslawa Belzy // Ksiegarz. — 1981 — № 1 — S. 41-43., якое да пачатку Першай сусветнай вайны выпусціла кнігі агульным накладам больш за 1 500 000 асобнікаў, у тым ліку 180 000 асобнікаў адной паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш». Выдавецтва спецыялізавалася на выданні танных польскіх кніг.
міні|справа|220пкс|Надмагілле Уладзіслава Бэлзы на Лычакаўскіх могілках. Скульптар — Казіміра Малачынська-Пайздзерська міні|справа|220пкс|Манумент у Івоніч-Здруй Апошнія гады жыцця Уладзіслаў Бэлза жыў недалёка ад Асалінеума, у доме на вул. Харуншчына ніжэй (сучасная вул. Дудаева, 16)Нага В. жылы дом. (вул. Дудаева, 16) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Украіны. м. Львоў. — т. 1 ... — с 656., дзе і памёр 29 студзеня 1913 года. Пахаваны на Лычакаўскіх могілках ў ЛьвовеБэлза Уладзіслаў «Лычакаўскіх некропаль».
Творчасць Яшчэ падчас вучобы Уладзіслаў Бэлза пісаў артыкулы для варшаўскіх часопісаў «Сябар дзяцей» і «Штотыднёвы агляд грамадскага жыцця, літаратуры і мастацтва». Як паэт дэбютаваў у 1863 годзе з вершам «Вясновы дожджык», які быў апублікаваны ў часопісе «Сябар дзяцей».
Свой першы зборнік вершаў «Падарунак для выхаваных дзяцей» () Уладзіслаў Бэлза апублікаваў у 1867 годзе. У 1869 годзе выйшла яго другая дзіцячая кніга «Азбука ў вершах для польскіх дзяцей» ().
Катэхізіс польскага дзіцяці У 1900 годзе Уладзіслаў Бэлза напісаў у Львове патрыятычны верш «Катэхізіс польскага дзіцяці», з прысвячэннем свайму пяцігадоваму хросніку Людвіку Вольскаму, сыну вядомай паэтэсы Марылі Вольскай і яе мужа, Вацлава ВольскагаKatechizm Polskiego Dziecka. , які пазней стаў сімвалам польскага патрыятызму. У часы Першай Польскай Рэспублікі «Катэхізіс польскага дзіцяці» быў абавязковым для вывучэння ў польскіх школах. На сённяшні дзень «Катэхізіс …» на памяць ведаюць мільёны палякаў.
Польская моваБеларускі пераклад<poem>— Kto ty jesteś? — Polak mały.
— Jaki znak twój? — Orzeł biały.
— Gdzie ty mieszkasz? — Między swemi.
— W jakim kraju? — W polskiej ziemi.
— Czem ta ziemia? — Mą Ojczyzną.
— Czem zdobyta? — Krwią i blizną.
— Czy ją kochasz? — Kocham szczerze.
— A w co wierzysz? — W Polskę wierzę!
— Coś ty dla niej? — Wdzięczne dziecię.
— Coś jej winien? — Oddać życie. </small></poem>— Кто ты естэсь? — Поляк малы.
— Які знак тво́й? — Оṗэл бялы.
— Гдзе ты мешкаш? — Мęдзы свэмі.
— В якім краю? — В польскей земі.
— Чэм та земя? — Мą Ойчызнą.
— Чэм здобыта? — Крвя̨ і блізнą.
— Чы я̨ кохаш? — Кохам шчэṗэ.
— А в цо веṗыш? — В Польскэ̨ веṗэ̨!
— Цось ты для ней? — Вдзęчнэ дзецę.
— Цось ей вінен? — Оддаць жыце.— Хто ты ёсць? — Паляк малы.
— Які знак твой? — Арол белы.
— Дзе ты жывеш? — Між сваіх.
— У якім краі? — У польскай зямлі.
— Што тая зямля? — Мая Айчына.
— Чым здабытая? — Крывёю і шрамамі.
— Ці яе любіш? — Люблю шчыра.
— А ў што верыш? — У Польшчу веру!
— Хто ты для яе? — Удзячнае дзіця.
— Што ёй вінен? — Аддаць жыццё.
Творы «Podarek dla grzecznych dzieci» / «Падарунак для выхаваных дзяцей» (Варшава, 1867) «Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci» (Кракаў 1870)«Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci »« Polona » «Piesni liryczne» (Варшава, 1868) «Z doli-niedoli» (Кракаў, 1869)«Z doli-niedoli» «Polona» «Zamek Grojecki» (Кракаў, 1869) «Emancypantka» (Познань 1870)«Emancypantka» «Polona» «Poezje Wladyslawa Belzy» (Лейпцыг, 1874)«Poezje Wladyslawa Belzy» «Polona» «Zaklete dzwony» (Львоў, 1875) «Zaklete dzwony. Legenda z dziejow polskich» (Львоў, 1876)«Zaklete dzwony. Legenda z dziejow polskich»«Polona» «Antologja polska» (Варшава, 1880) «Zydzi w poezji polskiej» (Львоў, 1883) «Sobieski w poezyi polskiej. Glosy poetow polskich o bohaterskim obroncy Wiednia» (Львоў, 1883)«Sobieski w poezyi polskiej. Glosy poetow polskich o bohaterskim obroncy Wiednia» «Polona» «Kobieta w poezji polskiej» (Кракаў, 1885) «Maryla» (Львоў, 1885)«Maryla» «Polona» «Kronika potoczna i anegdotyczna z zycia Adama Mickiewicza» (Львоў, 1884)«Kronika potoczna i anegdotyczna z zycia Adama Mickiewicza »« Polona » «Iwonicz i jego okolice» (Львоў, 1885) «Maryla i jej stosunek do Mickiewicza» (Варшава, 1887)«Maryla i jej stosunek do Mickiewicza» «Polona» «Ksiega aforyzmow» / «Кніга афарызмаў» (Кракаў, 1888) «Dawni krolowie tej ziemi» (Залочаў, 1888) «Album pamiatkowe Adama Mickiewicza» / «Памятны альбом Адама Міцкевіча» (Львоў, 1889) «Ostatni chwile i pogrzeb Adama Mickiewicza» / «Апошнія хвіліны і пахаванне Адама Міцкевіча» (Львоў-Кракаў, 1890)«Ostatni chwile i pogrzeb Adama Mickiewicza» «Polona» «Katechizm polskiego dziecka» / «Катэхізіс польскаго дзіцяці» (Львоў, 1901) «Olowiany zolnierz i inne powiastki dla mlodego wieku» (Варшава, 1909)«Olowiany zolnierz i inne powiastki dla mlodego wieku» «Polona» «Z Wenecji do Neapolu» (Варшава-Кракаў, 1910)«Z Wenecji do Neapolu» «Polona» «Wincenty Pol. Wspomnienie w 40-sta rocznice zgonu poety »(Кракаў, 1912)«Wincenty Pol. Wspomnienie w 40-sta rocznice zgonu poety» «Polona» «Dla polskich dzieci wybór pism wierszem Władysława Bełzy» (Львоў, 1912)
Памяць У польскім курортным горадзе Івоніч-Здруй, дзе Уладзіслаў Бэлза займаўся арганізацыяй культурнага жыцця ў 1874—1890 гадах, яму усталявалі помнік. У гонар Уладзіслава Бэлзы названая вуліца ў Быдгашчы.
Зноскі
Спасылкі Piasecka, D. «Władysław Bełza». — Warszawa, 1989: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. ISBN 8305119726. «Касавая кніга кнігарні Уладзіслава Бэлзы ў Львове» // Львоўская нацыянальная навуковая бібліятэка Украіны імя Васыля Стэфаныка, аддзел рукапісаў, ф. 5, воп. 1, ад. зб. III 2897. Tukanowicz W. «Belza Wladyslaw» // Slownik pracownikow ksiazki polskiej / pod red. I. Reichel — Warszawa, 1972 — S. 54–55. Piekarski W.«Belza Wladyslaw» // Polski slownik biograficzny. — Krakow, 1935. — T. 1. — S. 413. Konopka M. «Lwowska ksiegarnia Wladyslawa Belzy (1876-1878)» / Roczniki Biblioteczne. — Lwow, 2005. — S. 197-208 Niewiński A. Katecheta Polskich dzieci // Kurier Galicyjski — Lwów: 29 stycznia–11 lutego 2013. — nr. 2 (174) — S. 26.
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы Катэгорыя:Паэты Польшчы