На сопках Маньчжурыі (Мокшанскій полкъ на сопкахъ Маньчжуріи) — рускі вальс пачала XX веку, прысвечаны загінулым у Руска-японскай вайне жаўнерам 214-га рэзервовага Макшынскага пяхотнага палка. Аўтар — ваенны капельмайстар палка І. А. Шатроў.Грачёва О. А. Две судьбы. // Военно-исторический журнал. — 2009. — № 4. — С.35.
Перадгісторыя
У лютым 1905 года 214-й рэзервовы Макшынскі пяхотны полк у цяжкіх боях між Мукдэном і Ляаянам (гл. Мукдэнская бітва) папаў у японскае акружэнне. У крытычны момант, калі скончаваліся боепрыпасы, камандзір палка палкоўнік Пётр Пабыванец аддаў загад: «Сцяг і аркестр — наперад!..» Капельмайстар Шатроў вывеў аркестр на бруствер акопаў, аддаў загад граць баявы марш і повёў аркестр наперад за сцягам палка. Натхнёныя салдаты кінулісь у штыкавую атаку. Пад час бою полк пад музыку аркестра бесперапынна атаковаў японцаў і, у канцы канцоў, прарваў акружэнне. У бою загінуў камандзір палка, з 4000 асабовага саставу палка асталося 700 людзей, з аркестра ў жывых асталося толькі 7 музыкантаў. За гэты подзвіг усё музыкі аркестра былі награждены Георгіеўскімі крыжамі, Ілля Шатроў — афіцэрскім ордэнам Святого Станіслава 3-й ступені з мячамі (другое адобнае ўзнагароджване капельмайстраў), а аркестр удастоены ганаровых сярэбраных труб.Исаенко А. И. Знамя и оркестр — вперёд! // Независимое военное обозрение, 02.06.2006.«Знамя и оркестр, вперед!..» — Документальный фильм, режиссёры Усова Людмила, Петрова Елена — Россия, 2008.
Гісторыя
Пасля заканчэння руска-японскай вайны Макшанскі полк яшчэ цэлы год заставаўся ў Маньчжурыі, дзе Ілля Шатроў, аднойчы папаўшы па загаду новага камандзіра палка на гаўптвахту, пачаткаў пісать вальс (рус.) «Мокшанский полк на сопках Маньчжурии» (лета 1906 год), прысвечаны баявымі таварышам, якія загінулі.
З 18 верасня 1906 года Макшанскі полк быў перадыслакаваны ў Самару. Тут Шатроў пазнаёміўся і пасябраваў з педагогам, кампазітарам і нотавыдаўцом Оскарам Філіпавічам Кнаўбам, які дапамог ў завяршэнні працы над вальсам і яго выданні. Летам 1907 года ноты вальса Иллі Шатрова прадавалісь у краме танных выданняў Оскара Кнаўба.
У Самары ў Струкаўскім садзе 24 красавіка 1908 года адбылося першае выкананне вальса духавым аркестрам. Спачатку публіка даволі холадна спаткала гэты вальс, аднак пасля папулярнасць вальса стала расці, а з 1910 года тыражы грамафоных пласцінак з запісам вальса сталі пераўзыходзіць тыражы іншых модных вальсаў. Толькі за першыя 3 гады пасля напісання гэты вальс перавыдаваўся 82 разоў.
Першы варыянт тэксту к вальсу, які лёг у аснову наступных варыяцый, напісаў самарский паэт і пісьменнік Стафан Пятроў (Вандроўнік).
У канцы Другой сусветнай вайны вальс «На сопках Маньчжурыі» нярэдка выконваўся па радыё і на канцэртах у сувязі з урачыстасцямі, звязанымі з перамогай Чырвонай Арміі над Японіяй ў Маньчжурыі.
Тэкст З-за шырокага распаўсюджвання некаторыя куплеты змянялісь пад час вустнай перадачы. Вариант 1906 года Степана Петрова (Скитальца) (первый)Дореволюционный вариант исполненияВариант Алексея Машистова (послереволюционный)Довоенный вариант вальсаСтрашно вокруг,
И ветер на сопках рыдает
Порой из-за туч выплывает луна,
Могилы солдат освещает.
Белеют кресты
Далёких героев прекрасных.
И прошлого тени кружатся вокруг,
Твердят нам о жертвах напрасных.
Средь будничной тьмы,
Житейской обыденной прозы,
Забыть до сих пор мы не можем войны,
И льются горючия слезы.
Плачет отец,
Плачет жена молодая,
Плачет вся Русь, как один человек,
Злой рок судьбы проклиная.
Так слёзы бегут
Как волны далёкого моря,
И сердце терзает тоска и печаль
И бездна великого горя!
Героев тела
Давно уж в могилах истлели,
А мы им последний не отдали долг
И вечную память не спели.
Мир вашей душе!
Вы погибли за Русь, за Отчизну.
Но верьте ещё мы за вас отомстим
И справим кровавую тризну!Вовек не забыть нам
Этой ужасной картины,
И то, что Россия могла пережить
Беды и позора годины!
В китайской (вар.) японской земле
На дальних равнинах Востока
Осталися тысячи наших лежать
По воле несчастного Рока.
Зачем же зачем
Над нами судьба посмеялась,
И так бесполезно, без всякой нужды
Солдатская кровь проливалась?!
И в сердце теперь
Осталась надежда на тризну
Со знаньем Судьбы умираем за Русь,
За Веру, Царя и Отчизну!
Пережили мы
Бездну великого горя,
И слёзы невольно бегут из очей,
Как волны далёкого моря.
Рыдают отцы,
Матери, дети, вдовицы,
А там далеко на манчжурских полях
Белеют кресты и гробницы.
Мир вашей душе,
Народные наши витии!
Примите последний прощальный привет
От горестной скорбной России!Ночь подошла,
Сумрак на землю лёг,
Тонут во мгле пустынные сопки,
Тучей закрыт восток.
Здесь, под землёй
Наши герои спят
Песню над ними ветер поёт
И звёзды с небес глядят.
То не залп с полей пролетел —
Это гром вдали прогремел.
И опять кругом всё спокойно,
Всё молчит в тишине ночной.
Спите бойцы,
Спите спокойным сном.
Пусть вам приснятся нивы родные,
Отчий далёкий дом.
Пусть погибли вы в боях с врагами,
Подвиг ваш к борьбе нас зовёт!
Кровью народной омытое знамя
Мы понесём вперёд!
Мы пойдём навстречу новой жизни,
Сбросим бремя рабских оков!
И не забудут народ и Отчизна
Доблесть своих сынов!
Спите, бойцы,
Слава навеки вам.
Нашу отчизну, край наш родимый
Не покорить врагам!
Ночь. Тишина.
Лишь гаолян шумит.
Спите, герои, память о вас
Родина-мать хранит.Тихо вокруг.
Сопки покрыты мглой.
Вот из-за туч блеснула луна,
Могилы хранят покой.
Белеют кресты —
Это герои спят.
Прошлого тени кружатся вновь,
О жертвах боёв твердят.
Тихо вокруг,
Ветер туман унёс,
На сопках манчжурских воины спят
И русских не слышат слёз.
Плачет, плачет мать родная,
Плачет молодая жена,
Плачут все, как один человек,
Злой рок и судьбу кляня.
Пусть гаолян
Вам навевает сны,
Спите, герои русской земли,
Отчизны родной сыны.
Вы пали за Русь,
Погибли за Отчизну.
Но верьте, мы за вас отомстим
И справим мы славную тризну.
Сусветная вядомасць «Анегін» — брытанска-амерыканскі фільм 1999 года рэжысёра Марты Файнс.
Беларусь
У рамане «Каханак Вялікай Мядзведзіцы» Сяргея Пясецкага выконваўся пад назвай «На сопках Маньчжурыі» пад час застолляў.
ЗША Амерыканскі рок-гурт The Ventures — .
Швецыя Шведскі рок-гурт The Spotnicks — Manscurian Beat.
Фінляндыя Першыя грамафоныя запісы песні былі зроблены ў пачатку 1920-х гадоў, але больш шырокую вядомасць у Фінляндыі вальс набыў у сярэдзіне 1930-х гадоў пасля яго выкананні акардэаністам В. Вэстэрінам. Уздым папулярнасці адбыўся пасля яго выканання ў 1945 годзе фінскім спеваком Айма Вільха Андэрсанам. Вальс выконваўся:
Вэйка Ахвенайнэн, фінскі поп-гурт The Sounds, заснаваны ў 1963 годзе (не блытаць з аднайменым індзі-рок гуртом, заснаваны ў 1999 годзе); выкананая ёй у 1963 годзе версія вальса Mandshurian Beat (Mantsurian kukkulat) з’яўляецца першай фінскай кампазіцыяй, мільённы аб'ём, якой перавысіла продаж за межамі краіны, у дадзеным выпадку — у Японіі, фінскі гурт Agents — інструментальная версія вальса Mandschurian beat, 1998 год, спявачка Лайла Кіннунэн запісала песню на абаіх — рускім і фінскім — мовах пад назвай Mandshurian kummut; рускамоўная версія песні ўвайшла ў Фінляндыі ў верхнія радкі рэйтынгаў, што з’яўляецца рэдкасцю для краіны.
Польшча Вальс выкарыстаны ў фінальным эпізодзе знакамітага польскага серыяла «Ночы і дні» у сцэне, з рускімі афіцэрамі, якіх сядзяць на тэрасе ў кафэ.
Мелодыя вальса з’яўляецца цэнтральнай музыкальнай тэмай у фільме «Аб чым не гутараць» і гучыць у момант зараджэння, развіцця і крушэнні кахання галоўных герояў.
Ізраіль У канцы трэцяй серыі другога сезона серыяла «Штисель», рассказывающего аб жыцці ультраортодоксальных яўрэяў у иерусалимском раёне Геула, адна з гераінь у крузе блізкіх родзічаў исполняет мелодыю вальса на акардэоне.
Японія У 1972 годзе на мелодыю вальса быў запісаны сінгл дуэта «The Peanuts».
Розныя выканаўцы
Yeslikes — Mandschurian Beat The Vagabonds — Mandschurian Beat Vergissmeinnicht — Outro (On The Hills Of Manchuria)
Пародыі У савецкім школьным фальклоры 1970—1980-х гадоў песня стала аб'ектам цыкла непрыстойных парадыйных куплетаў, вядомага пад назвай «Ціха ў лесе». К канцу 1990-х гадоў ён страціў сувязь з першакрыніцай.Лурье М. Л. Пародийная поэзия школьников.Лурье М. Л. Очерки современного детского фольклора.
Заўвагі
Спасылкі
по страницам художественного альбома «Манджурія». Русско-японская война. изд. А. В. Мартынова — СПб, 1906 г. На сопках Маньчжурии на YouTube Из истории вальса «На сопках Маньчжурии» «На сопках Маньчжурии» / Песенные истории. Song story «На сопках Манчжурии» в исполнении Михаила Ивановича Вавича, запись 1910 года «На сопках Маньчжурии» в исполнении Марии Эмской, запись 1911 года «На сопках Маньчжурии» в исполнении Василия Дмитриевиа Шумского, запись 1915 года «На сопках Маньчжурии» в исполнении Ликэ Штефэнеску (Румыния), цимбалы, дореволюционное исполнение «На сопках Маньчжурии» в исполнении Юлии Александровны Запольской «На сопках Маньчжурии» в исполнении Ивана Козловского, запись 1949 года «На сопках Маньчжурии» в исполнении Олега Погудина Дископедия вальса «На сопках Маньчжурии» на сайте Russian-Records.com — «Энциклопедия российской грамзаписи» Разные варианты исполнения вальса на сайте sovmusic.ru
Катэгорыя:1908 год у музыцы Катэгорыя:Песні на рускай мове