Пятая халерная пандэмія (таксама V пандэмія халеры, , )- гістарычна пятае па ліку выбуховае распаўсюджванне халеры на вялікія адлегласці за межамі яго традыцыйнага распаўсюджвання ў Індыі, якое адбылося на працягу 1881—1896 гадоў. Падчас гэтай пандэміі была даказаная бактэрыяльная прырода халеры і выдзелены ўзбуджальнік V. cholerae.
Распаўсюджванне пандэміі Упершыню пандэмія пачалася не ў Індыі, а ў Егіпце. Менавіта там, у Каіры, у 1883 годзе выбітны нямецкі вучоны Роберт Кох вылучыў з трупаў памерлых ад халеры і падрабязна апісаў ўзбуджальніка гэтага захворванняІснуе версія, што Кох выявіў «халерныя выгнутыя дужкі» у памерлых ад халеры яшчэ за 18 гадоў да моманту аб’явы аб знаходцы ўзбуджальніка ў 1883 годзе. Але тады ён пабаяўся апублікаваць свае назіранні, маючы пэўны сумнеў у сваіх высновах. Хоць прыярытэт у адкрыцці халернага ўзбуджальніка зараз аддаюць італьянскаму навукоўцу .. Кох апісаў свае назіранні:
Падчас гэтай пандэміі ўзбуджальнік халеры трапіў і ў Паўднёвую Амерыку. У Чылі ў 1886 годзе, напрыклад, загінула ад хваробы 40 тысяч жыхароў краіны. Наогул за XIX стагоддзе ад халеры, па розных ацэнках, загінула больш за 10 млн жыхароў зямліPyle GF (2010). The Diffusion of Cholera in the United States in the Nineteenth Century. Geographical Analysis 1: 59-75. doi:10.1111/j.1538-4632.1969.tb00605.x. PMID 11614509.
Падчас гэтай пандэміі ў канцы 1885 халера дасягнула Галічыны, цэнтральных і ўсходніх зямель Украіны; вядома, што ў Галіччыне і на Букавіне ад халеры памерла на працягу 1892—1894 гадоў 2300 чалавек. Пры гэтым на Украіне смяротнасць ад халеры вагалася ў межах 36,8—44,9 % ад усіх захворванняў.
У гэты час выбітныя навукоўцы вывучалі халеру. У прыватнасці, падчас эпідэміі халеры ў Брэтані у 1883 годзе будучы Нобелеўскі лаўрэат, сусветна вядомы вучоны Ілья Ільіч Мечнікаў з двума памочнікамі, дактарамі П. Латамі і Ж. Жупілем, вырашыліся на эксперымент па самазаражэнні. Так ён хацеў пацвердзіць правату Р. Коха, які лічыў, што адкрыты ім вібрыён спараджае гэтую грозную хваробу. Мечнікаў і Латамі не захварэлі, але Жупіль не толькі захварэў, але і ў выніку памёр ад халеры. У 1888 годзе выбітны мікрабіёлаг Мікалай Фёдаравіч Гамалея на сабе і сваёй жонцы выпрабаваў бяспеку прапанаванай ім для прафілактыкі халеры вакцыны з забітых вібрыёнаў. , бактэрыёлаг і эпідэміёлаг, вучань Ільі Ільіча Мечнікава, шмат часу надаваў даследаванню халеры. Яму свет абавязаны увядзеннем у практыку супрацьхалернай вакцыны, якую ён у 1892 годзе выпрабаваў на сабе. Данііл Кірылавіч Забалотны, бачны мікрабіёлаг і эпідэміёлаг, разам з , вядомым патолагам і мікрабіёлагам, у 1893 годзе правялі досыць небяспечнае даследаванне на сабе. Яны выпілі жывую культуру халернага вібрыёну пасля папярэдняй пробнай імунізацыі, каб пацвердзіць эфектыўнасць аральнай вакцыны.
У Расіі ў галодныя 1892-93 гады зарэгістравана 620 тысяч хворых, з якіх палова памерла. У Омску, у прыватнасці, у 1892 годзе захварэлі 1364 жыхара, памерла 744 з іх.
Халерныя бунты Страта вадкасці пры цяжкай халеры прыводзіць да таго, што хутка, на працягу паўгадзіны ад моманту смерці, развіваюцца выяўленыя пасмяротныя скарачэнні цягліц. У трупа згінаюцца або разгінаюцца рукі і ногі. Ён можа пераварочвацца на бок, нават садзіцца. У ў тыя часы, калі халера забівала людзей тысячамі, у бараках, куды прывозілі такіх хворых, практычна заўсёды не хапала месца. Таму памерлых спрабавалі хутчэй пахаваць. Нябожчыкаў складалі на фурманкі, зачынялі палатном і везлі на могілкі. Звычайна гэта назіралі абывацелі, якія стаялі ўздоўж дарогі і заўважалі рухі трупаў. Менавіта падобнае прыводзіла да развіцця халерны бунтаў пад лозунгам: «Урачы хаваюць жывых людзей! Выконваюць заданне ўрада аб памяншэнні колькасці галодных ратоў, труцяць народ!»
Бунты, якія пракаціліся па поўдні Маларосіі і Расіі за апошнія два дзесяцігоддзі XIX стагоддзя, забралі жыцці 424 медыцынскіх работнікаў. Яны былі проста разарваны натоўпамі мяцежнікаў. Бунты былі працягам той смуты, якая адбылася падчас другой пандэміі. У беспарадках прымалі ўдзел бедныя слаі насельніцтва, якія з-за карантынаў пакутавалі з прычыны спынення гандлю, а таксама асобныя рэлігійныя фанатыкі.
Літаратура
Hayes, J. N. (2005). Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. гг. 214—219. Інфекційні хвороби (підручник) (за ред. ). — Київ: ВСВ «Медицина» (2 видання, доповнене і перероблене). — 2018. — 688 °C. + 12 с. кольор. вкл. (О. А. Голубовська, , та ін.) ISBN 978-617-505-675-2 / С. 45 Инфекционные и паразитарные болезни: В 3 т. — К.:"Здоровье",2008. — Т. 1; 2-е изд., перераб. и доп — 884 с. ISBN 978-966-463-012-9. / С. 531 (при участии ) Острые инфекционные болезни и гельминтозы человека. Государственное медицинское издательство УССР, К. 1947. — 392 с. /С. 91 Byrne, Joseph Patrick (2008). Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M. ABC-CLIO. p. 101. ISBN 978-0-313-34102-1.
Катэгорыя:Халерныя пандэміі Катэгорыя:XIX стагоддзе