Зіяш Бектэнавіч Бектэнаў (; , Кен-Суу (сёння Ісык-Кульскай вобласці Кыргызстан) — , Бішкек) — кіргізскі савецкі навуковец-філолаг, манасазнавец, лінгвіст, фалькларыст, , . Член Саюза пісьменнікаў СССР. Выдатнік народнай асветы Кіргізскай ССР. Выдатнік вышэйшай школы СССР.
Біяграфія Сын сельскага фельчара. Рана застаўся сіратой, выхаваны братам. Пасля заканчэння пачатковай школы ў роднай вёсцы, паступіў у Кіргізскі педагагічны тэхнікум у г. Фрунзэ, які скончыў у 1930 годзе і ўзначаліў аддзел народнай адукацыі ў . З 1931 па 1932 год быў намеснікам загадчыка кіргізскага аддзела Цэнтральнага выдавецтва народаў СССР пры Прэзідыуме ЦВК СССР. У 1932 годзе кіраваў вучэбна-метадычным аддзелам Кіргізскага дзяржаўнага выдавецтва.
У 1940 годзе скончыў . Вучыўся з будучымі класікамі кіргізскай літаратуры — , , , .
Удзельнічаў у першым літаратурным гуртку — «Кызыл учкун» («Чырвоная іскра»), які стаў ядром Кіргізскай пісьменніцкай арганізацыі.
Займаўся арганізацыяй першых школ на поўдні Кыргызстана, стварыў (у суаўтарстве з ) першыя падручнікі па кіргізскай літаратуры і мове.
У 1933 годзе падвяргаўся рэпрэсіям. Пасля арышту ў 1937 годзе падручнікі канфіскавалі са школьных праграм, аўтараў выключылі з інстытута. Пазней, у 1940 годзе З. Бектэнаву даручылі адкрыццё настаўніцкага інстытута ў горадзе Пржэвальску.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў на ірана-афганскай мяжы. Пасля службы ў шэрагах савецкай арміі да 1950 года працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытута мовы, літаратуры і гісторыі Кіргізскага аддзялення Акадэміі Навук СССР.
Пасля дакладу Жданава аб часопісах «Звязда» і «Ленінград» і адпаведнай пастановы ЦК ВКП (б) быў абвінавачаны ў закліку да і панцюркскага яднання.
У 1949 годзе скончыў аспірантуру Кіргізскага аддзялення Акадэміі Навук СССР, але абараніць кандыдацкую дысертацыю не паспеў.
Быў загадчыкам сектара кіргізскага фальклору і манасазнаўства. У 1950 годзе сектар манасазнаўства і фальклору быў зачынены, а яго супрацоўнікі , і З. Бектэнаў былі арыштаваныя. З. Бектэнаў быў асуджаны на дзесяць гадоў. Вярнуўшыся з-за кратаў, сем гадоў быў беспрацоўным. Цалкам рэабілітаваны толькі 6 кастрычніка 1955 года.
Толькі ў 1964 годзе яму дазволілі выкладаць у Кіргізскім універсітэце, хоць па яго кнігах навучалася ўжо не адно пакаленне. У 1970-х гадах, калі выходзіла , артыкул пра Бектэнава выключылі ў сігнальным экзэмпляры.
Бацька (1934—1999), дзяржаўнага дзеяча, міністра сувязі Рэспублікі Кыргызстан (1991—1994). Лаўрэата Дзяржаўнай прэміі СССР.
Пахаваны на у Бішкеку.
Навуковая і творчая дзейнасць Аўтар некалькіх падручнікаў па кіргізскай мове і літаратуры, некалькіх навукова-педагагічных прац, шэрагу метадычных дапаможнікаў, навуковых распрацовак у галіне выкладання кіргізскай мовы. Вядомы знаўца «Манаса», а таксама арабскай графікі, якой ён навучаў юнакоў і дзяўчат.
Перакладчык, які зрабіў даступнымі кіргізскаму чытачу творы Д. І. Фанвізіна, М. В. Гогаля, А. М. Астроўскага, А. С. Макаранкі, А. А. Фадзеева, Л. С. Собалева, К. Гальдоні, Б. Шоў, Ж. Ануя, і інш. Творы З. Бектэнава, заснаваныя на эпасе «Манас», былі пераведзены на рускую мову.
Выбраныя публікацыі
Эне тили: Башталгыч мектептердин 4-жылы үчүн эне тили сабактары. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1933. Кыргыз тили: Грамматика жана жазуу эрежелери. 3-класс үчүн. (в соавт.).Ф.: Кыргызмамбас, 1935 Биздин адабият: Хрестоматия. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1947. Кыргыз тили: Окуу китеби. (в соавт.). Ф.: Кыргызмамбас, 1947. Биздин адабият: Хрестоматия. Байжиев менен бирге. Ф.: Кыргызмамбас, 1949. Кыргыз адабияты: Фольклор. 8-класс үчүн. Ф.: Кыргызмамбас, 1949. Кыргыз адабияты: 5-класс үчүн. Ф.: Мектеп, 1963. Кыргыз адабияты: 4-класс үчүн. Ф.: Мектеп, 1969. Эне тилден гүлдесте: Ырлар, макалалар, табышмактар. Б.: Адабият, 1990. Замандаштарым жөнүндө эскерүү: Адабий эскерүүлөр. Б.: Адабият, 1992. Замандаштарым жөнүндө эскерүү: Адабий эскерүүлөр. 2-бас. Б.: Б-сыз, 1996.
Узнагароды і адрозненні
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Кіргізскай ССР (1983) Выдатнік народнай асветы Кіргізскай ССР (1966) Выдатнік вышэйшай школы СССР. Удастоены звання «Ганаровы прафесар» Кіргізскага нацыянальнага універсітэта
Памяць
Адна з вуліц у Бішкеку была названая імем З. Бектэнава.
Спасылкі
Зияш Бектенов-выдающийся ученый, манасовед, писатель Бектенов, Зияш
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР Катэгорыя:Аўтары падручнікаў