Каляндарная рэформа ва ўкраінскіх цэрквах — працэс укаранення новага стылю, грыгарыянскага і новаюліянскага календароў, замест старога стылю ў царкоўнае жыццё ўкраінцаў. З пачаткам расійска-ўкраінскай вайны і пасля таго, як 16 лістапада 2017 года Нараджэнне Хрыстовае 25 снежня па грыгарыянскім календары стала дзяржаўным выхадным ва Украіне, пераходу ўкраінскіх цэркваў на грыгарыянскі / новаюліянскі каляндар актывізавалася штогод з набліжэннем Нараджэння Хрыстовага. Пытанне каляндарнай рэформы востра паўстала пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе, бо, як сцвярджаюць некаторыя публіцысты і царкоўнікі, праз выкарыстанне старога стылю разам з Маскоўскім Патрыярхатам Украіна знаходзіцца ў сферы «рускага свету».
Як і прадстаяцель Праваслаўнай царквы Украіны Епіфаній, так і прадстаяцель Украінскай грэка-каталіцкай царквы вярхоўны архіепіскап Святаслаў выказалі падтрымку правядзення каляндарнай рэформы ва Украіне.
на пасяджэнні 18 кастрычніка 2022 года дазволіў па жаданні прыходаў святкаваць Нараджэнне Хрыстова згодна з новаюліянскім календаром — 25 снежня, вызваліўшы ўдзельнікаў богаслужэння ад абмежаванняў паста.
2 лютага 2023 года Свяшчэнны Сінод ПЦУ дазволіў і зацвердзіў парадак благаславення прыходам і манастырам на поўнае выкарыстанне новаюліянскага календара, а 24 мая 2023 года вырашыў правесці пасяджэнне Архірэйскага Сабора, дзе будзе вынесена пытанне каляндарнай рэформы. 24 мая 2023 года на Архірэйскім Саборы ў Скінскай царкве Кіева-Пячэрскай лаўры Праваслаўная Царква Украіны вырашыла перайсці з 1 верасня на новаюліянскі каляндар.Праваслаўная царква Украіны пераходзіць на новы каляндар | Навіны Беларусі | euroradio.fm 27 ліпеня 2023 года Памесны Сабор зацвердзіў пераход.
1-2 лютага 2023 г. у Львове-Брухавычах Сінод біскупаў УГКЦ пастанавіў, што з 1 верасня 2023 г. Украінская Грэка-Каталіцкая Царква ва Украіне пераходзіць на новы стыль (новаюліянскі каляндар) для нерухомых святаў з захавання Пасхаліі, абвешчанай Вярхоўным Архіепіскапам Святаславам 6 лютага 2023. Услед за УГКЦ ва Украіне рашэнне аб пераходзе на новы стыль прынялі , , , і Апостальская адміністратура ў Казахстане і Цэнтральнай Азіі.
Прычыны Прычынай з’яўлення каляндарнай рэформы ў Еўропе стала неадпаведнасць паміж днём вясновага раўнадзенства, які ў 16 стагоддзі па юліянскім календары пачаў прыпадаць на 11 сакавіка, і днём раўнадзенства, які прыходзіўся на 21 сакавіка ў 325 годзе ад Нараджэння Хрыстовага, калі на Нікейскім саборы былі вызначаныя каляндарныя прынцыпы царкоўнага жыцця. Для царквы падобная сітуацыя была недапушчальная, паколькі дзень вясновага раўнадзенства вызначаў дату святкавання Вялікадня. Памылку заўважылі яшчэ ў пачатку XIV ст., але з розных прычынаў яе не спяшаліся выпраўляць яшчэ больш за 250 гадоў. Візантыйскі навуковец Ісаак Аргір лічыў якія-небудзь выпраўленні бессэнсоўнымі, паколькі ў 1492 годзе ён чакаў канец свету (сёлета павінна было выканацца 7000 гадоў «з дня стварэння свету».) У канцы XVI стагоддзі пытанне аб рэформе каляндара ўжо пераспела, таму папа Грыгорый XIII стварыў адмысловую камісію, якая павінна была абраць найлепшы праект новага календара. Пасля азнаямлення з рознымі варыянтамі камісія абрала праект італьянскага матэматыка і лекара .
Ва Украіне каляндарная рэформа ў асноўным абмяркоўваецца ў кантэксце Нараджэння Хрыстова і перад ім, як «цывілізацыйны выбар на карысць Захаду». Усе хрысціяне святкуюць Раство Хрыстова 25 снежня ў адпаведнасці з рашэннем , які падзяліў святы Богаяўленне і Нараджэння Хрыстова (Армянская Апостальская Царква да гэтага часу святкуе Багаяўленне і Раство Хрыстова — 6 студзеня па грыгарыянскім календары, і яе Іерусалімскі патрыярхат у Ізраілі — па юліянскім календары), аднак некаторыя праваслаўныя цэрквы робяць гэта па юліянскім календары, таму дата юліянскага 25 снежня ў XX і XXI стагоддзях прыпадае на 7 студзеня. Напрыклад, юліянскае 25 снежня ў XVI-XVII стагоддзях адпавядала грыгарыянскаму 4 студзеня, у XVIII стагоддзі — 5 студзеня, у XIX стагоддзі — 6 студзеня, а ў XXII стагоддзі — 8 студзеня і г.д.
Аднак каляндарная рэформа пацягне за сабой святкаванне ўсіх нерухомых свят на 13 дзён раней, гэта значыць Нараджэнне Найсвяцейшай Багародзіцы — 8 верасня, Узвіжанне Крыжа Гасподняга — 14 верасня, Пакроў Прасвятой Багародзіцы — 1 кастрычніка, Увядзенне ў храм Прасвятой Багародзіцы — 21 лістапада, Дзень святога Мікалая — 6 снежня, Нараджэнне Хрыстова — 25 снежня, Шчодры вечар — 31 снежня, Вадохрышча Гасподняе (Богаяўленне) — 6 студзеня, Стрэчанне Гасподняе — 2 лютага, Дабравешчанне — 25 сакавіка, — 24 чэрвеня, Праабражэнне Гасподняе — 6 жніўня, — 15 жніўня і г.д.
Большасць аўтакефальных праваслаўных цэркваў прынялі новы стыль як новаюліянскі каляндар на працягу XX стагоддзя, калі іх дзяржавы перайшлі на грыгарыянскі каляндар. Цяпер новаюліянскі (удасканалены юліянскі каляндар, які ліквідаваў памылку), які да 2800 года будзе цалкам супадаць з грыгарыянскім, выкарыстоўваюць 9 з 16 аўтакефальных праваслаўных цэркваў: напрыклад, Румынская, Балгарская і Праваслаўная Царква Чэхіі і Славакіі, і амаль усе цэрквы грэчаскага праваслаўя: Канстанцінопальская, Александрыйская, Антыахійская, Кіпрская, Грэчаская (Эладская), Албанская праваслаўныя цэрквы, акрамя Іерусалімскай.
Прыхільнікі каляндарнай рэформы таксама лічаць, што пераход аддаліць Украіну ад расійскіх і савецкіх традыцый.
Доктар багаслоўскіх навук лічыць, што ўкраінцам варта прыняць новы стыль. У першую чаргу няма дакладнай даты, калі нарадзіўся Ісус Хрыстос, аднак у хрысціянскай традыцыі гэта адбылося падчас зімовага сонцастаяння (менавіта 25 снежня да светлавога часу сутак пачынае дабаўляцца адна хвіліна). Таксама да Нараджэння Хрыстова павінен скончыцца , бо калі свята 25 снежня, то пост будзе заканчвацца да Новага года (гэта дзень спеваў, весялосці і танцаў, якія забаронены падчас строгага посту).Каляды 25 снежня ці 7 студзеня — калі святкаваць вернікам Украіны — Украіна — tsn.ua
Вярхоўная Рада Украіны ўхваліла законапраект № 5496 «Аб унясенні змен у артыкул 73 Працоўнага кодэкса Украіны адносна святочных і непрацоўных дзён». Закон уключаны ў артыкул 73 , якім 25 снежня (Нараджэнне Хрыстова па Грыгарыянскім календары) прызнана афіцыйным выхадным днём ва Украіне. 29 лістапада прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка падпісаў закон аб аб’яўленні 25 снежня выхадным днём, калі святкуюць Нараджэнне Хрыстова па грыгарыянскім календары.
Гісторыя Грыгарыянскі каляндар ва Украінскай Народнай Рэспубліцы быў уведзены 16 лютага 1918 года, калі гэты дзень сталі лічыць 1 сакавіка 1918 года. Заходнія ўкраінскія землі знаходзіліся ў складзе Аўстра-Венгрыі, дзе грыгарыянскі каляндар ужо быў дзяржаўным. Русінскія цэрквы ў Рэчы Паспалітай і Аўстра-Венгрыі карысталіся старым стылем, гэта значыць юліянскім календаром, бо стаяла пытанне захавання этнічнай самаідэнтыфікацыі русінаў, іх адрознівання з палякамі-каталікамі.
З пачаткам расійска-ўкраінскай вайны і пасля таго, калі 16 лістапада 2017 года Нараджэнне Хрыстовае 25 снежня па грыгарыянскім календары стала дзяржаўным выхадным ва Украіне, пераходу ўкраінскіх цэркваў на грыгарыянскі / новаюліянскі каляндар актывізуецца штогод з набліжэннем Нараджэння Хрыстовага.
Прадстаяцель Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата Філарэт у чэрвені 2018 года выказаў меркаванне, што пераход на новаюліянскі каляндар магчымы, калі ўкраінцы будуць згодны перайсці, нагадаўшы, што пераважная большасць аўтакефальных праваслаўных цэркваў (9 з 15) перайшлі на новаюліянскій каляндар, акрамя Іерусалімскай, Рускай, , Сербскай і Грузінскай.
Пытанне каляндарнай рэформы востра паўстала пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе, бо, як сцвярджаюць некаторыя публіцысты і царкоўнікі, праз выкарыстанне старога стылю разам з Маскоўскім Патрыярхатам Украіна знаходзіцца ў сферы «рускага свету».
Рэктар ў снежні 2022 года выказаў меркаванне, што пакуль Калядныя богаслужэнні мэтазгодна праводзіць двойчы — 25 снежня і 7 студзеня, а ў далейшым праводзіць абмеркаванне магчымасці далейшага пераходу на новаюліянскі каляндар. Пры гэтым, як лічыць святар, рашэнне павінна прымацца не асобна адной царквой, а, напрыклад, усёй рэлігійнай супольнасцю — або ўсімі праваслаўнымі, або праваслаўнымі і грэка-каталікамі, або хрысціянамі ў рамках .
24 снежня 2022 года вярхоўны архіепіскап Святаслаў падчас аўдыенцыі перадаў Епіфанію для азнаямлення ліст з выкладам меркаванняў іерархаў УГКЦ датычна каляндарнай рэформы. Прадстаяцелі вырашылі стварыць сумесную рабочую групу па канкрэтных прапановах каляндарнай рэформы. Сумесную групу ініцыююць з нагоды святкавання 1700-годдзя Першага Сусветнага Сабору, які адбыўся ў Нікеі ў 325 годзе. На гэтым Саборы таксама былі вызначаныя каляндарныя прынцыпы царкоўнага жыцця.
Пасля правядзення Архірэйскага сабора 24 мая 2023 года стала вядома, што Праваслаўная царква Украіны будзе прасіць уладу перанесці дзяржаўныя святы — Дзень абаронцаў Украіны і Дзень украінскай дзяржаўнасці, звязаных з Пакровам Прасвятой Багародзіцы і святам князя Уладзіміра Вялікага, на новыя даты.
28 чэрвеня 2023 года прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі ўнёс у Вярхоўную Раду Украіны законапраект, які пераносіць з 28 ліпеня на 15 ліпеня Дзень украінскай дзяржаўнасці, з 14 кастрычніка на 1 кастрычніка — Дзень абаронцаў Украіны і адмяняе свята Раства Хрыстова 7 студзеня. У царкоўных колах не чакалі, што прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі вырашыцца хутка адмяняць выхадны на Каляды 7 студзеня. Законапраект быў прыняты Вярхоўнай Радай Украіны 14 ліпеня 2023 года.
Праваслаўе
Праваслаўная Царква Украіны
Прадстаяцель Праваслаўнай царквы Украіны Епіфаній у снежні 2020 года заявіў, што такая змена даты ва Украіне магчыма пасля таго, калі да такога рашэння будзе гатова як царква, так і вернікі пасля правядзення асветніцкай працы. Было адзначана, што перанос Нараджэнне Хрыстова пацягне за сабой змяненне дат усіх нерухомых свят на 13 дзён.
У снежні 2021 года Епіфаній выказаў надзею, што на працягу наступных 10 гадоў большасць украінцаў змогуць перайсці на святкаванне Калядаў 25 снежня, і падкрэсліў, што асабіста падтрымлівае пераход святкавання Раства Хрыстовага па новаюліянскім календары, па якім святкуе 9 з 15 аўтакефальных цэркваў. Але пераход павінен адбывацца паступова«Расійскую імперыю зла» Пуцін і Кірыл не бачаць без Украіны — Епіфаній (radiosvoboda.org).
18 кастрычніка 2022 года дазволіў епархіям праводзіць богаслужэнні на Нараджэнне Хрыстова па новаюліянскім календары — 25 снежня. Там, дзе для гэтага існуюць пастырскія абставіны і засведчваецца жаданне вернікаў, як выключэнне дазволіць па рашэнні пробашча і абшчыны 25 снежня 2022 г. здзейсніць богаслужэнне з наступным прадстаўленнем праз дыяцэзіяльныя ўпраўленні ў Кіеўскую мітраполію пісьмовай інфармацыі аб ліку ўдзельнікаў набажэнстваў. У выпадку здзяйснення богаслужэння, яго ўдзельнікі ў гэты дзень вызваляюцца ад абмежаванняў паста.
25 снежня мітрапаліт Епіфаній паведаміў, што на наступным пасяджэнні Сінода ПЦУ вывучыць атрыманы вопыт па правядзенні калядных літургій 25 снежня ў 2022 годзе па новым стылі — як станоўчы, так і адмоўны. І ў далейшым ПЦУ выключна саборна будзе вызначацца адносна далейшых крокаў у каляндарнай рэформе, маючы на мэце галоўнае: не дазволіць праціўнікам або неразумным рупліўцам розных ідэй прымножыць падзелы ў Царкве.
6 студзеня 2023 года мітрапаліт Епіфаній паведаміў, што прыходы Праваслаўнай царквы Украіны, якія захочуць поўнасцю перайсці на новаюліянскі каляндар, неўзабаве змогуць гэта зрабіць пасля рашэння бліжэйшага пасяджэння Сінода, адзначыўшы, што ПЦУ ўжо стала на шлях рэформы царкоўнага календара і будзе рабіць усё для таго, каб увасобіць яе на працягу 2023 года ў жыццё. Спікер ПЦУ Еўстрацій Зара лічыў, што пытанне каляндарнай рэформы будзе прасоўвацца паспяхова і дастаткова хутка, але важна, каб гэтае пытанне не падзяліла грамадства і ПЦУ, таму ўсё гэта павінна быць прадумана.