Некаторыя краіны свету маюць або мелі раней некалькі сталіц. У пэўных выпадках краіна можа мець ад дзвюх і больш сталіц для розных мэт. Пры гэтым усе сталіцы або маюць адпаведны афіцыйны статус дэ-юрэ, або па розных прычынах некаторыя гарады могуць разам з афіцыйнай сталіцай выконваць сталічныя функцыі дэ-факта. Сёння большая частка краін свету мае толькі адзін сталічны горад.
Сучасныя краіны з некалькімі сталіцамі
Маюць некалькі сталіц дэ-юрэ
Некалькі гарадоў могуць мець афіцыйны статус сталіцы па адной з наступных прычын:
дэцэнтралізацыя ўрадавага апарата; барацьба з перанапружаннем сталіцы і развіццё эканомікі іншых рэгіёнаў; перыядычны пераезд урада ў іншую рэзідэнцыю ў сувязі з кліматам; некаторыя гарады ўваходзяць у агламерацыю з афіцыйнай сталіцай; сімвалічны статус (напрыклад, гістарычнай сталіцы). Наступныя краіны маюць некалькі сталіц афіцыйна, што зафіксавана ў канстытуцыі або іншых заканадаўчых актах, або на афіцыйным узроўні горад называецца сталіцай дзяржавы. Краіна Сталіцы Падрабязнасці Тэгусігальпа Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя ўрадавых структурАбодва гарады ствараюць Падзяляе статус сталіцы — гл. арт. 8 і 295ЯмусукраАфіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтрАбіджанДэ-факта месцазнаходжанне ўрада, афіцыйна называецца як эканамічная сталіца і адміністрацыйны цэнтр (афіцыйная сталіца да 1983 года)ПрэторыяАдміністрацыйна-выканаўчая сталіцаКейптаўнЗаканадаўчая сталіца ()БлумфантэйнСудовая сталіцаЛімаАфіцыйная сталіца; рэзідэнцыя ўрада і ўсіх галін уладыКускаТаксама прызнаецца ў Канстытуцыі як гістарычная сталіца — гл. Artículo 49ºСеулАфіцыйная сталіцаАдміністрацыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрадаПрацэс пераезду ўрада да новай сталіцы яшчэ не скончаны і сутыкаецца з крытыкай — Пераезд урада плануецца на 2027 год, але ў 2023 годзе плануецца пабудова другога офіса Прэзідэнта ў горадзе — ПадгорыцаАфіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрадаЦэтынэРэзідэнцыя прэзідэнта, гістарычная сталіцаСант’ягаАфіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрадаВальпараісаРэзідэнцыя КангрэсаКаломбаВыканаўчая і судовая сталіцаШры-Джаявардэнепура-КотэЗаканадаўчая сталіцаМбабанэАдміністрацыйная сталіцаЛабамбаЗаканадаўчая () і каралеўская сталіца
Маюць некалькі сталіц дэ-факта
Некаторыя краіны афіцыйна маюць адну сталіцу, але па розных прычынах некаторыя з галін улады ў значнай ступені або цалкам знаходзяцца ў іншых гарадах, з-за чаго яны могуць прэтэндаваць на званне другой сталіцы. Часта, з-за ваенных канфліктаў ці катаклізмаў, у краіны можа быць адна афіцыйная сталіца, але адміністрацыйныя функцыі выконвае іншы горад, што робіць яго .
Аб некалькіх сталіцах можна казаць таксама ў выпадках, калі міжнародная супольнасць не мае кансэнсусу, які горад называць сталіцай дзяржавы.
У той жа час, на лакальным неафіцыйным узроўні часта можна сустрэць найменне нейкага горада другой сталіцай краіны (напрыклад, Рыа-дэ-Жанэйра ў Бразіліі або Кракаў у Польшчы, Нью-Ёрк у ЗША). Але без задавальнення крытэрыяў, апісаных вышэй, такія выпадкі звычайна не разглядаюцца як падстава лічыць такія гарады другімі сталіцамі фактычна. КраінаСталіцыПадрабязнасціЗалежная тэрыторыя ЗША.Пага-ПагаСталіца дэ-фактаФагатогаРэзідэнцыя ўрада, заканадаўчай улады і вышэйшага суда згодна з канстытуцыяй краіныСукрэКанстытуцыйная сталіцаЛа-ПасДэ-факта сталіца выканаўчай уладыПорта-НоваАфіцыйная сталіцаКатануДэ-факта месцазнаходжанне ўрада — у студзені 2019 года Парламент Бурундзі прагаласаваў за тое, каб зрабіць Гітэгу палітычнай сталіцай, а Бужумбуру пакінуць эканамічнай сталіцайГітэгаПалітычная сталіцаБужумбураЭканамічная сталіца, месцазнаходжанне ўрада (афіцыйная сталіца да 2019 года)БерлінАфіцыйная сталіцаБонЗ’яўляецца другім адміністрацыйным цэнтрам згодна з актам «Берлін-Бон»КарлсруэСудовы цэнтр, рэзідэнцыя найвышэйшых судоўСанаАфіцыйная сталіца, кантралюецца хусітаміАдэнЧасовая сталіцаГэта дзяржаўнае ўтварэнне не прызнана міжнароднай супольнасцю незалежнай дзяржавай.Эль-АюнАфіцыйная сталіца — гл. арт. 4. Дэ-факта кантраляваны Марока як цэнтр ТыфарыціЧасовая сталіца ўрада САДРІерусалімРэзідэнцыя ўрада, не прызнана ўсёй міжнароднай супольнасцюТэль-АвіўРэзідэнцыя амбасадЗа выключэннем Гватэмалы, Гандураса, Косава і ЗША, у якіх ёсць амбасады ў ІерусалімеКуала-ЛумпурВыканаўчая (парламент) і канстытуцыйная сталіцаПутраджаяАдміністрацыйны цэнтр; часам узгадваецца як адміністрацыйная сталіца — Путраджая афіцыйна называецца як Федэратыўны ўрадавы цэнтр, але не сталіцаКраіна з’яўляецца залежнай тэрыторыяй са сваім урадавым апаратам. Афіцыйна, гэта заморская тэрыторыя ВялікабрытанііПлімутСталіца дэ-юрэ, горад-прывід пасля вывяржэння вулкана Брэйдс краіны дэ-фактаНа дадзены момант будуецца новая сталіца і порт у — АмстэрдамКанстытуцыйная сталіцаГаагаТрадыцыйная рэзідэнцыя ўрадаМіжнародная супольнасць не прызнае гэта дзяржаўнае ўтварэнне незалежным ад Ізраіля.ІерусалімСталіца, абвешчаная дэ-юрэ — гл. арт. 3РамалаАдміністрацыйная сталіца дэ-фактаМаскваАфіцыйная сталіца, адміністрацыйны цэнтр, рэзідэнцыя ўрадаСанкт-ПецярбургРэзідэнцыя Канстытуцыйнага СудаУказ Президента Российской Федерации от 23.12.2007 № 1740 «О месте постоянного пребывания Конституционного Суда Российской Федерации» ДадомаАфіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтрДар-эс-СаламДэ-факта месцазнаходжанне ўрадаПрагаАфіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада і парламентаБрноРэзідэнцыя найвышэйшых нацыянальных судоў ТалінАфіцыная сталіца згодна з канстытуцыяйТартуМесца знаходжання Вярхоўнага Суда Эстонскай Рэспублікі
Некалькі сталіц у мінулым
У старажытных манархічных дзяржавах часта можна назіраць пераезд урадавага апарату разам з манархам, але сталіцамі ў такім выпадку лічыліся толькі пастаянныя рэзідэнцыі галоўнага манарха. Часамі, часцей за ўсё з-за клімату, такіх сталіц магло быць некалькі.
У гісторыі можна сустрэць шмат выпадкаў, калі краіны мелі некалькі гарадоў, якія адначасова служылі адміністрацыйнымі сталіцамі па розных прычынах, такіх як:
вайна, акупацыя і іншыя палітычныя крызісы, надвор’е, пераезд урада да новай сталіцы, падзел урадавага апарату, палітычны падзел дзяржавы.
Мелі некалькі сталіц дэ-юрэ
КраінаГадыСталіцыПадрабязнасці Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы (сённяшняя )1859—1862БухарэстЦэнтр ВалахііЯсыЦэнтр Малдовы1873—1918ВенаЦыслейтаніяБудапештКаралеўства Венгрыя (сённяшні )1488 — раннія 1680-яАютхаяГалоўная сталіца1488—1590ПхітсанулокДругая сталіца (або «падсталіца»)(сённяшняя )1858—1947Калькута (1858—1911)Адміністрацыйная сталіцаНью-Дэлі (1911—1947)ШымлаЛетняя сталіцаШымла была сталіцай не Брытанскага Раджа, а ўрада Брытанскай індыйскай імперыі — 1527—1995ТхімпхуУ розныя перыяды — афіцыйная сталіцаУ розныя перыяды быў або зімняй рэзідэнцыяй манарха, або афіцыйнай сталіцай. Сёння з’яўляецца «зімняй сталіцай» для 2012—2019ТбілісіАфіцыйная сталіцаКутаісіРэзідэнцыя парламента(сённяшнія і )1776—1823КабулЛетняя сталіцаПешаварЗімовая сталіца — гл. арт. 1881951—1969ТрыпаліАдна з дзвюх афіцыйных сталіц Каралеўства ЛівіяБенгазіКожны ў розныя перыяды паміж 27 да н.э. і 476 н.э.РымУ розныя перыяды былі сталіцамі Заходняй Рымскай імперыі.Равена286—330Mediolanum286—330NicomediaСталіцы Візантыі (або Усходняй Рымскай імперыі)330—395, 395—1453Канстанцінопаль2003—2006БялградАдміністрацыйная і заканадаўчая сталіцаПадгорыцаСудовая сталіцаЗ 1910 па 1975 гады Маніла, імаверна, была зімовай сталіцай, а — летняй1948—1976Кесан-СіціАфіцыйная сталіцаМанілаДэ-факта месцазнаходжанне ўрада1901—1976 (усё яшчэ нефармальна вядома як летняя сталіца)1603—1868ЭдаСталіца сёгунатаКіётаСталіца імператара
Мелі некалькі сталіц дэ-факта КраінаГадыСталіцыПадрабязнасці1901—1927КанбераАфіцыйная сталіцаМельбурнРэзідэнцыя парламента1971—1972ДакаАфіцыйная сталіца, кантраляваная ПакістанамАбвешчаная часовая сталіца падчас Вайны за незалежнасцьКалькутаДэ-факта сталіца ў выгнанніЧасовы ўрад размяшчаўся ў Індыі1352—1450Першая сталіца султаната1390—1411Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя суда пры султане Гіясуддзіне Азам-шаху550—330 да н.э.ВавілонАдна з чатырох рэзідэнцый АхеменідаўПасаргады або ПерсепалісЭкбатанаСузыАкрамя пералічаных гарадоў, у манархаў бывалі іншыя часовыя паселішчы і імперскія лагеры падчас пераездаў, паходаў і экспедыцый. Падчас гэтых паездак манархаў звычайна суправаджаў весь адміністрацыйны апарат, таму такія месцы з’яўляліся фактычнымі сталіцамі дзяржавы.1526—1530, 1560 — 1571, 1598—1605, 1605—1627, 1628—1648АграСітуацыі, калі ў Імперыі Маголаў было адначасова дзве сталіцы здараліся часта і па розных прычынах. Часцей за ўсё, з-за частых пераездаў манархаў1530—1540, 1554—1556, 1556—1560, 1639—1658, 1658—1677Дэлі (з 1639 па 1658 гады насіў назву Шахджаханабад)1571—15851540—1554, 1584—1596Лахор1526—1681КабулЛетняя сталіцаDe Grand, Alexander J., Italian fascism: its origins & development, 3d edition (illustrated), Publisher: University of Nebraska Press, Year: 2000, , p. 1311943—1944СалаСталіца дэ-факта да 1944 года, калі яна стала асноўнай сталіцайРымСталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была 1943—1944Брындызі (1943 — люты 1944)Часовая сталіца дэ-фактаСалерна (люты—чэрвень 1944)РымСталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была (сённяшні )1947—1975В’енцыянАфіцыйная адміністрацыйная сталіца — Згодна з арт. 1 Канстытуцыі афіцыйнай сталіцай з’яўляўся толькі В’енцыянКаралеўская сталіца, рэзідэнцыя караля дэ-факта1916—1918БухарэстАфіцыйная сталіца, акупаваная немцаміЯсыЧасовая сталіца з эвакуяваным урадам1948—1972ПхеньянАдміністрацыйная сталіца дэ-фактаСеулАфіцыйная (канстытуцыйная) сталіца да 1972 года — гл. арт. 1032014—2020ТрыпаліМесца пасяджэння Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса (да 2016) і Урада нацыянальнай згоды (з 2016)ТабрукМесца пасяджэння Палаты прадстаўнікоў1920—1939ВільнюсАфіцыйная сталіца. Знаходзілася пад кантролем ПольшчыКаўнасЧасовая сталіца дэ-факта1974—1994ЛілонгвэАдміністрацыйная і судовая сталіца, новая афіцыйная сталіцаЗомбаЗаканадаўчая сталіца дэ-факта (старая сталіца)1940ОслаАфіцыйная сталіцаХамарЧасовая сталіца на адзін дзень, дзе засядаў парламент — пасля 1991 года задакументаваны спробы ўрада прасоўваць ідэі Нанкіна як сапраўднай сталіцы Кітайскай Рэспублікі і Тайбэя — як сталіцы ў выгнанні ў тайваньскіх школах, што супярэчыць канстытуцыі краіны, аднак не з’яўляецца афіцыйнай пазіцыяй дзяржавы на міжнароднай арэне.1937—1945НанкінСталіца марыянеткавая дзяржавы, кантраляванай ЯпоніяйЧунцын кіраванай Гаміньданам Кітайскай Рэспублікі1945—1991НанкінАдміністрацыйная, заканадаўчая і судовая сталіца (заяўлялася паміж і )Тайбэй кіраванай Гаміньданам Кітайскай Рэспублікі на Тайвані1949—1990БерлінАфіцыйная сталіца згодна з Канстытуцыяй — гл. арт. 22БонЧасовая сталіца дэ-факта, якая з 1970-х гадоў пачала на афіцыйным узроўні называцца «федэральнай сталіцай» (Bundeshauptstadt)The Bonn Republic — West German democracy, 1945–1990, Anthony James Nicholls, Longman, 19971939—1940ХельсінкіАфіцыйная сталіцаКаўхаёкіЧасовая заканадаўчая сталіца падчас эвакуацыі парламента ў вайне з СССР1940—1944ВішыАдміністрацыйная сталіца дэ-фактаПарыжКанстытуцыйная сталіца дэ-юрэ, а таксама сталіца
Складаныя выпадкі
Асобным надзвычайным выпадкам з’яўляецца сталіца Кірыбаці, атол Тарава (дэ-факта — паўднёвая яго частка), якая складаецца з шэрагу паселішчаў, сярод якіх размеркаваны ўрадавы апарат (Баірыкі фактычна з’яўляецца галоўным адміністрацыйным цэнтрам, але некаторыя дзяржаўныя ўстановы знаходзяцца і ў іншых паселішчах). Такім чынам, у Кірыбаці юрыдычна адна сталіца, якая складаецца з некалькіх населеных пунктаў.
Заўвагі
Крыніцы
Спасылкі
Катэгорыя:Спісы краін