«Рускія не здаюцца» () — крылатая фраза (зварот прамовы, кароткі выраз з нацыянальнай спецыфікайМокшин Г. Н. 226-й пехотный Землянский полк: история и современность // Ляпин Денис Александрович История: факты и символы. — Елец, 2018. — № 1 (14). — С. 69—75. — ISSN 2410-4205. — doi:10.24888/2410-4205-2018-14-1-69-75Носова С. С., Дубаневич Л. Э., Воронина В. Н. Цифровые технологии как инструмент роста инновационности современной экономики России // Сулимова Е.А.. — Москва, 2018. — № 12. — С. 9—14. — ISSN 2307-180X.), якая з’яўлялася адным з агульнавайсковых лозунгаў рускай царскай арміі. Вядзе свой пачатак з канца XVIII стагоддзяГригорьев А. Б. Вера и верность: очерки из истории отношений Русской Православной Церкви и Российской армии. — Жуковский. — М.: Кучково поле, 2005. — С. 293. — ISBN 5-86090-124-0.Михин А. Н., Шулежкова С. Г. Лозунги и девизы Российской армии в диахроническом аспекте // Новая Россия: традиции и инновации в языке и в науке о языке: Международная научная конференция, посвящённая юбилею Заслуженного деятеля науки РФ, доктора филологических наук, профессора Л. Г. Бабенко / ред. Т. М. Воронина, М. В. Дудорова, Б. Ю. Норман, А. М. Плотникова, Х. Т. Томмола. — Уральский федеральный университет. — Екатеринбург—Москва: Кабинетный учёный, 2016. — С. 497. — ISBN 978-5-7525-3118-7.. Найбольшую вядомасць набыла ў сувязі з абаронай крэпасці АсавецАнненкова И. В. Система медиатопосов современного медиадискурса России как отражение и трансформация русских культурных архетипов // Медиаскоп. — 2017. — № 4.Анненкова Ирина Васильевна. The System of Russian Contemporary Media Discourse Media Toposes as a Reflection and a Transformation of Russian Cultural Archetypes // Медиалингвистика. — Санкт-Петербург: Издательство Санкт-Петербургского государственного университета, 2019. — Т. 6, № 1 (6). — С. 87—102. — ISSN 2312-0274. — doi:10.21638/spbu22.2019.107. у Першай сусветнай вайнеАлсу Гузаирова. Лохани, ударники, асы и каша со шрапнелью… Слова и выражения Первой мировой войны, вошедшие в обиходную речь, да там и оставшиеся // Lenta.ru, 30 мая 2015.
Доктар філалагічных навук, прафесар Ірына Васільеўна Аненкова меркавала, што дадзеная слоўная формула прадвызначае характэрную паводніцкую норму носьбітаў «рускай самасвядомасці». Фраза выкарыстоўваецца як станоўчая ацэнка характару рускага чалавекаРазумкова А. В. Содержание ассоциативного поля этнонима «русские» (на материале свободного ассоциативного эксперимента) / А. В. Разумкова. — Воронеж // Выпуск 3 : Психолингвистика и лексикография : [сборник научных трудов] / ред. А. В. Рудакова. — Воронеж: Истоки, 2016. — С. 97—103..
Гісторыя У кантэксце ацэнак паходжання фразы і славеснай формулы «рускія не здаюцца» згадваюцца меркаваныя словы старажытнарускага князя Святаслава Ігаравіча ў перыяд руска-візантыйскай вайны 970—971 гадоў: «Так не пасаромім зямлі рускай, але ляжам тут касцямі, бо мёртвыя сораму не маюць. Калі ж пабяжым — ганьба нам будзе».
Аўтарства фразы таксама прыпісвалі цару Пятру I і палкаводцу Аляксандру СуворавуДмитрий Соколов. Русские не сдаются — откуда пошло выражение? // Война и Отечество: онлайн журнал — № 9. — 2019..
Выраз «рускія не здаюцца» вымавіў генерал Васіль Левашоў у адказ на патрабаванне шведскага караля Густава III здаць горад Фрыдрыхсгам падчас руска-шведскай вайны 1788—1790 гадоў. Ёсць сведчанні, што фраза гучала і ў кантэксце Каўказскай вайныЛавров А. И. Во славу русского оружия // Покорённый Кавказ: Очерки исторического прошлого и современного положения Кавказа / Сост. А. А. Каспари. — Пятигорск: Снег, 2010. — С. 286. — ISBN 978-5-903129-21-8., у тым ліку абароны рускім гарнізонам Міхайлаўскага ўмацаванняРакович Д. В. Тенгинский полк на Кавказе. 1819—1846 / Под. ред. В. А. Потто. — Тф.: Тип. Канц. Глав. гражд. частью на Кавказе, 1900. — С. 217.Укрепление Михайловское // Покорённый Кавказ: очерки исторического прошлого и современного положения Кавказа / сост. А. А. Каспари. — Пятигорск: Снег, 2010. — С. 450. — ISBN 978-5-903129-21-8., а таксама пры аблозе крэпасці Баязет у час руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоўАнтонов В. М. 23-дневная оборона Баязетской цитадели и комендант Фёдор Эдуардович Штоквич. — Изд. полковника В. Антонова. — СПб.: Тип. т-ва «Общественная польза», 1878. — С. 14. — (Материалы к истории Баязетской осады). — ISBN 978-5-458-09244-9.Крбекян В. Г. Участие армян в русско-турецкой войне 1877—1878 годов. — Ер.: Антарес, 2004. — С. 43. — ISBN 99941-34-59-0..
У публіцыстыцы распаўсюджана меркаванне, што тэорыя ўзыходжання дадзенай славеснай формулы ставіцца да абароны крэпасці Асавец падчас Першай сусветнай вайны, якая доўжылася з верасня 1914 года па жнівень 1915 года. Немцы прапаноўвалі гарнізону паўмільёна рэйхсмарак за здачу крэпасці, аднак прапанова была адпрэчана камандаваннем крэпасці Асавец словамі «рускія не здаюцца»Шевцова Н. М., Курлин А. А. «Атака мертвецов»: легенды и память Первой мировой войны // 100-летие Великой русской революции: сборник материалов всероссийских научно-практических конференций, Казань, 15 ноября 2017 года. — 2018. — С. 160—162.. Адны пішуць, што так адказаў камендант Асаўца генерал-маёр Мікалай Бржазоўскі, іншыя — што гэта сказаў старэйшы ад’ютант штаба Міхаіл СвечнікаўМайя Новик. Как родилась фраза «Русские не сдаются» // сайт «Русская семерка», 17 сентября 2017..
Паводле афіцыйнай пункту гледжання, якая сфармавалася ў савецкі перыяд, вымаўленне фразы ўпершыню было задакументавана ў гады Вялікай Айчыннай вайны, а менавіта ў рамках баявога эпізоду 8 лістапада 1941 года на ўскраіне вёскі Дзякава Варашылаўградскай (Луганскай) вобласці. Байцы Чырвонай Арміі ў акружэнні трымалі абарону ад нямецкіх войск. Камандзір роты чырвонаармейцаў быў забіты, і камандаванне ўзяў на сябе 21-гадовы палітрук Хусен Андрухаеў, ураджэнец Адыгеі. Вайсковец застаўся прыкрываць тыл таварышаў, але неўзабаве быў акружаны і, застаўшыся без патронаў, схапіў з зямлі звязак процітанкавых гранат і падарваў сябе разам з салдатамі праціўніка. Паводле ўзнагародных дакументаў, Андрухаеў крыкнуў «Вазьміце, гады!». Аднак, гэтыя словы здаліся недастаткова карэктнымі, і пазней, з апорай на матэрыялы допыту палоннага нямецкага афіцэра, з’явіліся звесткі аб тым, што на прапанову фашыстаў «Рус, здавайся!» Андрухаеў адказаў: «рускія не здаюцца!». Менавіта такая фраза ў далейшым з’явілася ў большасці работ, якія даследавалі гэтыя падзеі, і стала шырока прымяняцца ў савецкай ваеннай прапагандзе і творах савецкага мастацтваБезугольный А. Ю., Бугай Н. Ф., Кринко Е. Ф. Горцы Северного Кавказа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.: проблемы истории, историографии и источниковедения . — M.: Центрполиграф, 2012. — 479 с. — Тираж 3000 экз. — ISBN 978-5-227-03570-7.
Гісторык Кіра Цеханская пісала, што дакументы Вялікай Айчыннай вайны захоўваюць сведчанні шматлікіх праяў адвагі, калі салдаты падрывалі сябе апошняй гранатай з крыкам: «рускія не здаюцца!», а потым аказвалася, што сярод такіх загінулых былі прадстаўнікі Сярэдняй Азіі, Украіны, Прыбалтыкі, яўрэі, чачэнцы, татарыЦеханская К. В. Феномен религиозности русских в годы Великой Отечественной войны // Великая Отечественная война и мировое социально-экономическое, политическое и культурное пространство. Материалы Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне / Отв. ред. П. Н. Волков. — Чебоксары, 17 апреля 2015 годаЦеханская К. В. религиозный аспект подвига советских людей в годы Великой Отечественной войны // Метаморфозы истории. Научный альманах. — Выпуск 13. — Псковский государственный университет, 2019. — С. 19—52..
Заўвагі
Спасылкі
Алсу Гузаирова. Лохани, ударники, асы и каша со шрапнелью… Слова и выражения Первой мировой войны, вошедшие в обиходную речь, да там и оставшиеся // Lenta.ru, 30 мая 2015. Елизавета Чалых. Автором фразы «Русские не сдаются!» оказался выходец с Кавказа // SM News Майкоп: информационный портал, 3 марта 2020.
Катэгорыя:Фразеалогія Катэгорыя:Лексіка Катэгорыя:Ідэалагічныя клішэ Катэгорыя:Крылатыя выразы