Маўзалей Араб-ата — архітэктурны помнік X стагоддзя ва Узбекістане. Першы датаваны будынак ісламскага часу ў Сярэдняй Азіі. Быў адкрыты ў 1958 годзе навукоўцам, географам прафесарам ў сяле Цім, у пустыннай мясцовасці на поўдзень ад горада Катакурган.
Дзякуючы двум збудаванням — маўзалеям і Араб-ата, можна ацаніць прыгажосць бухарскай архітэктуры ў перыяд яе росквіту. Гэтыя два шэдэўры ранняга Сярэднявечча завяршаюць эпоху сагдыйскага дойлідства і даюць пачатак новаму характары дэкору, поўны росквіт якога надыходзіць пазней.
Мясцовае насельніцтва называе яго Араб-ата, — «бацька арабаў». У назве, тлумачэнні якой мясцовыя жыхары не ведаюць, схавана, можа быць, указанне на тое, што маўзалей узведзены над магілай аднаго з арабскіх ваяўнікоў, які загінуў у VIII стагоддзі ў гэтых, тады яшчэ населеных месцах.
Асаблівасць будынка складаецца ў тым, што парнаму муру фасадаў нададзены арнаментальны характар з дапамогай вылучэння асобных швоў. На заходнім і ўсходнім фасадах шырокія вертыкальныя швы ўпрыгожаны падвойнымі паралельнымі прарэзамі — — дайшоўшы да гарызантальнага шва паміж парамі, такі прарэз паварочвае па ім да злучэння з наступным вертыкальным швом. У выніку ўтвараюцца дыяганальныя ступеністыя лініі, геаметрычны ўзор, які накладзены на мур і рушыць за яе структурай.
У куфічным надпісу на партале будынка захавалася дата 367 год хіджры, гэта значыць 977/978 гады н. э. Так як у надпісах-эпітафіях звычайна паказваліся дзень і месяц смерці пахаванага, якіх тут няма, даследчыкі маўзалея лічаць, што дата на партале азначае час будаўніцтва. Але, ёсць таксама іншае меркаванне, згодна з якім маўзалей быў пабудаваны ў XI стагоддзі. Увогуле ж будынак захаваўся добра. Абрынуўся толькі верх партала і быў закладзены першапачатковы ўваход, на месцы якога з’явіўся маленькі, няправільных абрысаў дзвярны праём. Не захавалася адна з вуглавых гранёных калон, ніжнія часткі сцен былі абкладзены камянямі, а да задняга, часткова перакладзенага фасада быў прыбудаваны масіўны контрфорс.
Літаратура
Катэгорыя:Самарканд Катэгорыя:Маўзалеі Узбекістана