Маржыналізм (ад – на мяжы, гранічны) – плынь у эканамічнай навуцы, якая ўзнікла ў другой палове XIX стагоддзя і засноўваецца на аналізе гранічных (маржынальных) велічынь. Маржыналізм разглядае эканамічныя працэсы праз прызму паводзін індывідуальных суб’ектаў, а асаблівую ўвагу надае прыняццю рашэнняў на аснове аналізу гранічнай карыснасці і гранічных выдаткаў.
Асноўныя ідэі
Асноўнай катэгорыяй маржыналізму з’яўляецца гранічная карыснасць (marginal utility) – дадатковая карысць, якую атрымлівае спажывец ад спажывання яшчэ адной адзінкі тавару ці паслугі. Гэтая канцэпцыя супрацьпастаўляецца класічнаму разуменню карыснасці як агульнай велічыні.
Маржыналізм зрабіў рэвалюцыю ў эканамічнай тэорыі, увёўшы матэматычныя метады ў аналіз і зрабіўшы акцэнт на індывідуальных рашэннях і суб’ектыўнай карыснасці.
Гісторыя і прадстаўнікі
Маржыналізм узнік у выніку так званай маржыналісцкай рэвалюцыі (1870-я гады), калі незалежна адзін ад аднаго тры эканамісты сфармулявалі асновы новага падыходу:
Вільям Стэнлі Джэвонс (Вялікабрытанія) Карл Менгер (Аўстрыя) Леан Вальрас (Францыя)
Іх працы заклалі аснову для развіцця трох школ: англійскай, аўстрыйскай і лаазанскай.
Пазней ідэі маржыналізму развівалі эканамісты Альфрэд Маршал, Фрыдрых фон Візер, Ойген фон Бём-Баверк.
Маржыналісцкія мадэлі
Некаторыя ключавыя мадэлі, што базуюцца на прынцыпах маржыналізму:
Закон змяншэння гранічнай карыснасці – сцвярджае, што з павелічэннем спажывання аднаго і таго ж тавару, яго гранічная карыснасць зніжаецца. Мадэль раўнавагі спажыўца – апісвае, як рацыянальны спажывец размяркоўвае свой даход паміж таварамі з улікам гранічнай карыснасці. Тэорыя гранічнай прадуктыўнасці – тлумачыць размеркаванне даходаў паміж фактарамі вытворчасці на падставе іх гранічнага ўнёску.
Значэнне і ўплыў
Маржыналізм аказаў істотны ўплыў на фармаванне неакласічнай эканомікі і стаў асновай для развіцця тэорыі попыту і прапановы, тэорыі коштаў, тэорыі фактараў вытворчасці.
Ён таксама спрыяў шырэйшаму выкарыстанню матэматыкі і графічнага аналізу ў эканамічных даследаваннях.
Крытыка
Маржыналізм крытыкавалі:
кейнсіянцы – за ігнараванне макраэканамічных фактараў і паводзін рынкаў у крызісныя перыяды. інстытуцыяналісты – за недастатковую ўвагу да сацыяльных і гістарычных умоў. марксісты – за суб’ектыўны характар тэорыі кошту і адмову ад працоўнай тэорыі кошту.
Гл. таксама
Гранічная карыснасць Неакласічная эканоміка Аўстрыйская школа Мікраэканоміка
Спасылкі
Хейне, П. Эканоміка для тых, хто не ведае эканоміку. – Мінск: БДУ, 2003. Blaug, M. Economic Theory in Retrospect. – Cambridge University Press, 1996. Jevons, W. S. The Theory of Political Economy, 1871.
Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы Катэгорыя:Эканоміка