Беларускія лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны — умоўная назва групы лагераў для перамешчаных асоб (DP camps) у пасляваеннай Германіі і Аўстрыі (1945—пачатак 1950-х), дзе ў розныя перыяды існавалі арганізаваныя беларускія супольнасці (у тым ліку з уласнымі школамі, гурткамі, скаўцкімі адзінкамі, царкоўным жыццём, друкаванымі органамі і г.д.). У беларускіх эміграцыйных крыніцах такія цэнтры часта называліся «беларускімі лагерамі», хоць адміністрацыйна яны маглі быць шматнацыянальнымі і падпарадкоўваліся акупацыйным уладам і міжнародным арганізацыям дапамогі.
Пасля 1945 года значная частка беларусаў апынулася ў Заходняй Еўропе як былыя вязні, прымусовыя работнікі, былыя калабаранты, уцекачы і іншыя катэгорыі асоб, якія не маглі або не хацелі вяртацца. Найбольшая канцэнтрацыя беларускіх лагераў і груп зафіксаваная ў амерыканскай і брытанскай зонах акупацыі ў Германіі, а таксама ў асобных пунктах у Аўстрыі.
Агульны кантэкст
Лагеры для перамешчаных асоб у Заходняй Еўропе ствараліся для часовага размяшчэння мільёнаў чалавек, якія пасля вайны апынуліся па-за межамі сваіх даваенных месцаў жыхарства. У 1945—1947 гадах значную ролю ў арганізацыі дапамогі і кіраванні сеткай лагераў адыгрывала Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (UNRRA) пры ААН, а з 1947 года — Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў () і іншыя структуры міжнароднай пасляваеннай дапамогіUnited States Holocaust Memorial Museum. Displaced Persons / DP camps (электронны рэсурс)..
Беларусы ўваходзілі ў шырэйшую групу перамешчаных асоб з Усходняй Еўропы і звычайна знаходзіліся ў лагерах побач з украінцамі, рускімі, палякамі і іншымі. У частцы лагераў у Германіі і Аўстрыі развіваліся адукацыйныя і культурныя ініцыятывы, грамадскія арганізацыі і друк, што спрыяла фармаванню арганізаванай беларускай дыяспары.
Размяшчэнне і колькасць У 1945 годзе былі створаны першапачаткова тры беларускія лагеры: Рэгенсбург (Амерыканская зона акупацыі Германіі); Ватэнштэт (Брытанская зона акупацыі Германіі); Гослар (Брытанская зона акупацыі Германіі).
Пазней дзейнічала яшчэ каля дваццаці беларускіх лагераў у Заходняй Германіі і некалькі ў Аўстрыі. Агулам у беларускіх лагерах налічвалася каля дзвюх тысяч беларусаў.
Адміністрацыя і прававы статус Беларускія лагеры мелі ўласную адміністрацыю; на іх не распаўсюджвалася юрысдыкцыя нямецкіх улад. Кіраванне і ўнутранае жыццё лагераў у значнай ступені каардынавалася праз нацыянальныя камітэты перамешчаных асоб.
Адукацыя і культура Пад кіраўніцтвам нацыянальных камітэтаў была створана адукацыйна-асветная сістэма (ад садкоў да гімназій і прафесійных курсаў). З беларускім лагерным асяроддзем звязваюць дзейнасць Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы (1945—1950). Пры лагерах існавалі арганізацыі (Ліга беларускіх палітычных вязняў у Нямеччыне, Задзіночанне беларускіх ветэранаў, Беларускае студэнцкае згуртаванне, Аб’яднанне беларускіх лекараў на чужыне) і выходзіла амаль 20 перыядычных выданняў (газеты «Бацькаўшчына», «Шляхам жыцця», часопіс «Зважай» і інш.).
Асноўныя беларускія лагеры Ніжэй падаецца пералік лагераў і пунктаў, якія ў беларускіх крыніцах і даследаваннях згадваюцца як цэнтры беларускай DP-супольнасці. У пералік уваходзяць як асобныя беларускія лагеры, так і беларускія блокі і арганізаваныя групы ў польскіх, украінскіх, рускіх і іншых змяшаных лагерах, а таксама некаторыя кароткачасовыя пункты перасялення. Звесткі пра зоны акупацыі пададзены на падставе геаграфічнага размяшчэння.
Паводле звестак Беларускага цэнтральнага дапамаговага камітэта, на канец 1946 года ў лагерах і арганізаваных беларускіх групах амерыканскай зоны было зарэгістравана 4377 беларусаў, а брытанскай — 1850, разам 6227 чалавек.Гардзіенка А. Праблема самаідэнтыфікацыі беларусаў у паваеннай Германіі і Аўстрыі // Европа-2009: новое соседство: сборник научных трудов. — Вільнюс: Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт, 2010. — С. 116—126, асабл. 120—121. — ISBN 978-9955-773-37-5. Пры гэтым у французскай зоне асобных беларускіх лагераў не было, хоць там таксама існавалі беларускія супольнасці; у Аўстрыі засведчана, у прыватнасці, беларуская група пры ўкраінскім лагеры ў Зальцбургу.