міні|Пашпарт часоў БНР Грамадзя́нства Белару́скай Наро́днай Рэспу́блікі — палітыка-прававы інстытут, які вызначаў прыналежнасць асоб да Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР). Фармаванне інстытута грамадзянства было адным з найважнейшых напрамкаў дзейнасці Народнага Сакратарыята і Рады БНР у 1918—1919 гадах, накіраваным на юрыдычнае і фізічнае абараненне жыхароў Беларусі ва ўмовах вайны і акупацыі.

Перадумовы і першая рэгістрацыя Пасля падпісання Брэсцкага міру 3 сакавіка 1918 года нямецкая акупацыйная адміністрацыя разглядала тэрыторыю Беларусі як частку Савецкай Расіі. Нямецкія ўлады пачалі масава затрымліваць мясцовых жыхароў, якія раней служылі ў расійскім войску, не прапускалі іх на радзіму і накіроўвалі ў лагеры для ваеннапалонных. У прыватнасці, 8 красавіка 1918 года ў Мінску было арыштавана 146 чалавек, якіх адправілі ў лагер «Дольна-Фрэйда» ў Коўна.

Каб абараніць мясцовае насельніцтва, Рада БНР 14 красавіка 1918 года вырашыла накіраваць дэлегацыю да нямецкіх улад для высвятлення пытанняў аб вызваленні арыштаваных і ўстанаўленні ўласнай рэгістрацыі грамадзян. На наступны дзень доктар Б. Айзенштат і юрыст Л. Заяц правялі паспяховыя перагаворы з палкоўнікам фон Келерам. Было дасягнута пагадненне, што асобы, якія прад'явяць рэгістрацыйныя карткі Народнага Сакратарыята БНР, затрымлівацца не будуць.

Народны Сакратарыят прыняў спецыяльную інструкцыю па рэгістрацыі грамадзян БНР. З красавіка да кастрычніка 1918 года было выдадзена больш за 200 пасведчанняў. Гэтыя дакументы дазвалялі грамадзянам легальна перамяшчацца, выязджаць ва Украіну і Расію, а таксама вяртацца з бежанства. Сярод тых, хто атрымаў такое пасведчанне (пад нумарам 1042), быў выбітны беларускі паэт Янка Купала (Ян Луцэвіч), які быў камандзіраваны ў Смаленск для збору калекцый для Беларускай выставы і высвятлення становішча сваёй сям'і.

Пашпарты БНР

У 1918 годзе ў славянскай друкарні Язэпа Галеўскага ў Берліне быў надрукаваны агульнаграмадзянскі пашпарт Беларускай Народнай Рэспублікі. Дакумент складаўся з 12 старонак, а на яго вокладцы, якая магла быць светла-ружовай або цёмна-сіняй, размяшчалася выява дзяржаўнага герба «Пагоня». У пашпарце адзначаліся дата і месца нараджэння, падданства, а таксама асаблівыя прыкметы ўладальніка, такія як колер валасоў, вачэй і рост. Пашпарт быў прызначаны ў тым ліку для замежных паездак і меў спецыяльныя старонкі для адзнак аб уездзе і выездзе. Акрамя агульнаграмадзянскіх, афіцыйнымі ўрадавымі асобамі выкарыстоўваліся і дыпламатычныя пашпарты.

Закон аб грамадзянстве 1919 года Юрыдычнае афармленне інстытута грамадзянства адбылося ў снежні 1919 года, калі Рада БНР прыняла «Закон аб грамадзянстве Беларускай Народнай Рэспублікі». Згодна з гэтым дакументам, беларускім грамадзянінам аўтаматычна прызнавалася кожная асоба, якая да 1914 года была прыпісана да тэрыторыі Беларусі і карысталася правам расійскага падданства. Усе грамадзяне гэтай катэгорыі павінны былі неадкладна атрымаць нацыянальныя пашпарты. Асобны пункт закона строга рэгламентаваў стаўленне да двайнога грамадзянства: яно катэгарычна забаранялася і кваліфікавалася як «дзяржаўная здрада».

Абарона ўцекачоў за мяжой Падчас Першай сусветнай вайны каля двух мільёнаў жыхароў Беларусі былі вымушаны пакінуць свае дамы і стаць ўцекачамі ў Расіі і Украіне. Урад БНР разглядаў іх як сваіх грамадзян і рабіў захады па іх абароне і вяртанні на радзіму. У маі 1918 года была створана спецыяльная камісія па справах уцекачоў, якую пазней узначаліў Янка Серада, а затым Навум Козіч.

Асабліва паспяховай была праца па афармленні грамадзянства за межамі Беларусі. У ліпені 1918 года ў сувязі з прыняццем ва Украінскай Дзяржаве ўласнага закона аб грамадзянстве, велізарная колькасць беларусаў у Адэсе падала заявы аб прызнанні іх грамадзянамі БНР. Беларускае консульства ў Адэсе, якое ўзначальваў Сцяпан Некрашэвіч, зарэгістравала каля 16 тысяч грамадзян-беларусаў, выдаўшы ім нацыянальныя пашпарты і ўзяўшы пад абарону іх палітычныя і маёмасныя правы. Камісія па бежанскіх справах таксама дамаглася ад нямецкага камандавання дазволу на паступовую рээвакуацыю дзясяткаў тысяч уцекачоў праз спецыяльныя пункты ў Баранавічах, Маладзечна і Оршы.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка Катэгорыя:Гісторыя права Беларусі Катэгорыя:Міжнародныя адносіны Беларускай Народнай Рэспублікі Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939) Катэгорыя:Грамадзянства