Пояс Іпаліты — у грэчаскай міфалогіі залатая павязка Арэса, якую бог вайны падараваў сваёй дачцэ Іпаліце. Ад таго часу пояс стаў атрыбутам яе каралеўскай улады над амазонкамі. Атрыманне пояса было мэтай дзявятага подзвігу Геракла.
Міфалогія Іпаліта была адной з трох каралеў амазонак — поруч з Антыёпай і Меланіпай. Яна панавала над ракой Фермадонт. Амазонкі прызнавалі паходжанне выключна па мацярынскай лініі і стваралі матрыярхальнае грамадства, у якім жанчыны ажыццяўлялі ўладу і вялі войны, а мужчыны выконвалі падначаленыя працы. Залаты пояс першапачаткова належаў Арэсу. Бог вайны перадаў яго каралеве амазонак Іпаліце, і з таго часу пояс стаў сімвалам яе каралеўскай годнасці і вайсковай моцы. У міфах з’яўляецца таксама матыў, паводле якога павязка спачатку належала дачцэ старукага Брыярэя, што мае сведчыць пра вельмі архаічнае паходжанне гэтага сімвала.
Здабыццё пояса было мэтай дзявятага подзвігу Геракла. Кароль Еўрысфей загадаў прынесці яго для сваёй дачкі Адметы. Паводле найбольш распаўсюджанай версіі міфа, Геракл прыбыў у порт Тэміскіру каля вусця Фермадонта, дзе Іпаліта, захопленая героем, добраахвотна падарыла яму пояс. Аднак умяшанне Геры, якая ўзняла сярод амазонак падазрэнні ў здрадзе, прывяло да бою. Геракл, мяркуючы, што на яго напалі падступна, забіў Іпаліту і забраў яе павязку, пасля чаго разбіў войскі амазонак. Традыцыя захавала і іншыя варыянты міфа: паводле адных, Іпаліта выкупіла палонную Меланіпу, аддаўшы Гераклу свой пояс; паводле іншых, Тэсей захапіў Іпаліту і перадаў павязку герою. Існуе таксама версія, у якой Іпаліта адмовілася аддаць пояс і загінула ў непасрэдным паядынку з Гераклам.
Пасля вяртання ў Мікены Геракл уручыў пояс Еўрысфею, а той перадаў яго Адмеце.
Інтэрпрэтацыя У міфаграфічных інтэрпрэтацыях пояс Іпаліты асацыюецца з ініцыяцыйнымі і шлюбнымі рытуаламі, у якіх змаганне з жанчынай-ўладаркай азначае сімвалічнае «адбіранне» яе моцы. Размяшчэнне амазонак каля Чорнага мора абгрунтоўваецца памяццю пра даўнія матрыярхальныя супольнасці, а сам пояс успрымаецца як рэлікт вельмі ранніх уяўленняў пра сакральную жаночую ўладу. У міфе ён выступае і як вайсковы трафей, і як знак пераўтварэння — падпарадкавання ранейшага парадку жаночай улады новаму, гераічна-патрыярхальнаму ладу.
Літаратура
Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі