Крыж змагара́м за во́льную і незале́жную Белару́сь — мемарыяльны помнік на Гарнізонных могілках у Гданьску (Польшча), прысвечаны памяці беларускіх дзеячаў і патрыётаў, якія аддалі сваё жыццё за свабоду і незалежнасць Беларусі.

Гісторыя стварэння Ідэя ўзвядзення сімвалічнага крыжа нарадзілася 25 сакавіка 2018 года падчас святкавання Беларускім культурным таварыствам «Хатка» 100-годдзя абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі. Галоўнай мэтай праекта было ўшанаванне памяці змагароў за вольную і дэмакратычную Беларусь, якія не маюць уласных магіл, загінулі ў савецкіх высылках, былі расстраляны ў Курапатах ці ў засценках НКУС.

У 2020 годзе арганізатары атрымалі неабходныя дазволы ад улад Гданьска і Паморскага ваяводскага рэстаўратара помнікаў. Пасля масавых пратэстаў у Беларусі 2020 года і на фоне вайны ва Украіне канцэпцыя помніка набыла дадатковы сэнс, уключыўшы ў сябе памяць пра новых ахвяр рэжыму і беларусаў, якія загінулі за ідэалы свабоды ў суседняй дзяржаве.

Агульны кошт рэалізацыі праекта, уключаючы матэрыялы, працу майстроў і кіраўніцтва будовай, склаў амаль 52 тысячы злотых. Збор сродкаў адбываўся метадам грамадскай талакі: каля 27 тысяч злотых было сабрана праз ахвяраванні беларусаў на рахунак таварыства і краўдфандынг, а 20 тысяч злотых выдзеліла Гданьскае ўпраўленне дарог і азелянення. Сваю падтрымку ініцыятыве таксама аказала мясцовае камунальнае прадпрыемства «Гданьскія аўтобусы і трамваі».

Характарыстыка і аўтары Архітэктарам помніка выступіў Станіслаў Шыманьскі, а непасрэднымі выканаўцамі праекта сталі каменшчык Раман Лебрэхт і сталяр Ян Асоўскі. Створаны імі манумент уяўляе сабой традыцыйны беларускі крыж, які, паводле заўвагі самога архітэктара, адрозніваецца наяўнасцю толькі дзвюх папярочных перакладзін і адсутнасцю ніжняй пахілай перакладзіны, характэрнай для праваслаўнай традыцыі. Кампазіцыя мемарыяла таксама дапоўнена каменнымі таблічкамі.

Адкрыццё Урачыстае адкрыццё і асвячэнне крыжа адбылося 21 сакавіка 2026 года напярэдадні Дня Волі. Мемарыял размешчаны на тэрыторыі Гарнізонных могілак Гданьска (вуліца Ген. Дамброўскага, 2). У цырымоніі ўзялі ўдзел прадстаўнікі гарадскіх улад і мясцовай беларускай супольнасці. Ганаровым госцем мерапрыемства стаў фізік, прафесар Варшаўскага ўніверсітэта Пётр Зяліньскі — унук вядомага беларускага дзеяча і лекара Станіслава Грынкевіча, які бясследна знік пасля арышту савецкімі карнікамі ўвосень 1944 года.

У працяг святкавання і ўшанавання памяці герояў у Абляцкім цэнтры культуры і адукацыі ў Гданьску прайшоў літаратурна-музычны вечар «Беларускім нацыянальным героям». У мерапрыемстве ўзялі ўдзел беларускія літаратары Валянціны Аксак, Уладзімір Арлоў, Наста Кудасава, Андрэй Хадановіч, а таксама польская кампазітарка і флейтыстка Мая Міро-Вісьнеўска.

Крыніцы

Катэгорыя:Помнікі Гданьска Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы Катэгорыя:З’явіліся ў 2026 годзе Катэгорыя:2026 год у Польшчы