Рымская калонія (, мн.л.: ) — спачатку паселішча рымскіх грамадзян, якія стваралі рымскі фарпост на федэраванай або заваяванай тэрыторыі для яе абароны і асваення. Урэшце паняцце стала назвай найвышэйшага статусу рымскага горада. Адсюль таксама паходзіць сучаснае паняцце «калонія».

Пасля захопу новай тэрыторыі рымляне звычайна засноўвалі ваенны лагер - каструм, часта на месцы невялікага аўтахтоннага селішча. У выпадку яго паспяховага размяшчэння на скрыжаванні некалькіх дарог побач з ім разрастаўся пасёлак (канаба). У ім сяліліся грамадзянскія каланісты, асядалі ветэраны і купцы з Італіі і іншых правінцый імперыі. Пасёлак атрымліваў статус муніцыпія. У выпадку яшчэ большага росту, з'яўлення буйных аб'ектаў інфраструктуры (форумы, амфітэатры і інш.) і важнага стратэгічнага значэння муніцыпій атрымліваў статут калоніі. У адмысловых выпадках, калі горад дасягаў вышэйшай (па рымскіх мерках) ступені развіцця або меў статус рэгіянальнай сталіцы, яму даравалі поўнае італійскае права, гэта значыць яго жыхароў прыраўноўвалі ў правах да жыхароў Рыма. У такім выпадку сельскія землі ў яго акрузе раздаваліся рымскім ветэранам і на іх узнікалі рымскія вілы.

Характарыстыкі Пры Рымскай рэспубліцы, у якой не было рэгулярнага войска, у заваяваных гарадах размяшчаліся ўласныя грамадзяне ў якасці своеасаблівага гарнізону. Існавала два тыпа арганізацыі паселішчаў:

Рымскія калоніі, (coloniae civium Romanorum) і Марскія (coloniae maritimae), бо яны часта будаваліся паблізу мора, напрыклад, Остыя (350 г. да н.э.) і Рыміні (268 г. да н.э.). У кожным з паселішчаў - каланістаў было прыкладна па трыста рымскіх ветэранаў з сем’ямі. Кожнаму вылучалася ад 1 да 2,5 гектараў сельскагаспадарчых зямель з ager colonicus (дзяржаўнай зямлі), а таксама бясплатнае карыстанне ager compascus scripturarius (агульнай дзяржаўнай зямлі) для пашы і лясоў. Рымскія калоніі пачаткова былі адзінай формай арганізацыі. Яны складаліся выключна з карэнных рымскіх грамадзян, яны мелі лад кіравання, падобны з ​​метраполіяй, тыя ж законы, рэлігію і святы. Іх грамадзяне захоўвалі правы грамадзянства, акрамя права падачы голасу ў каміцыях і права выканання дзяржаўных пасад, дзеля чаго патрабавалася прысутнасць у Рыме. Ранейшыя жыхары, якія лічыліся першапачаткова «пакоранымі» (dediticii), атрымлівалі потым правы грамадзянства і зліваліся з каланістамі. Каланісты-рымляне захоўвалі поўныя правы рымскага грамадзяніна, хоць і не карысталіся імі суцэль, з прычыны выдалення свайго ад сталіцы. Марскіх і старых калоній налічваюць да 22. У часы імперыі працягвалі існаваць старыя і ўзнікалі новыя тыпы асадаў: Вайсковыя калоніі (Coloniae militares, Coloniae veteranorum). Для ўзнагароды салдат, якія выслужылі тэрмін службы, падчас міжусобных войнаў і пры імператарах. Надзел каланіста старажытных прыморскіх калоній складаў ад 2 да 21/2 югераў зямлі, а пазнейшых прыморскіх і іншых калоніях рымскіх грамадзян звычайна ад 5 да 10. Земляробчыя калоніі для беднага насельніцтва Рыма і Італіі. Гэта былі ўмацаванні ў Італіі, часткай і па-за Італіяй, з прышлым насельніцтвам у 2000, 3000, 6000 чалавек і больш. Іх налічваюць да 13-ці. Лацінскія калоніі (coloniae Latinae) былі значна большымі за рымскія. Гэта былі ваенныя цытадэлі паблізу або на варожай тэрыторыі. Яны маглі быць падобныя да афінскіх клерухій. Каланістам даваліся вялікія маёнткі плошчай да 35 гектараў. Аднак высяляючыся з гарадской грамады, яны гублялі грамадзянства, якое маглі вярнуць, калі вярталіся ў Рым. Лацінскімі калоніямі яны называліся таму, што ўнесеныя ў іх спісы людзі мелі тыя ж правы і абавязкі, што і некаторыя старажытныя саюзныя гарады, якія засталіся самастойнымі пасля вялікай лацінскай вайны 338 года. Узамен вядомых правоў яны павінны былі падаваць ваенную дапамогу; памеры яе былі вызначаны для кожнай калоніі. Лацінскія калоніі ўладкоўваліся рымлянамі ў заваяваных абласцях і ўяўлялі сабой значныя крэпасці з атрадамі да 6000 чалавек. Колькасць калоній дасягала 40. У 90 годзе да н.э. э. закон Юлія даў правы рымскага грамадзянства лацінскім калоніям.

Пасля 133 г. да н.э. трыбуны ўвялі рэформы, каб падтрымаць гарадскую беднату, каб яна зноў стала фермерамі ў новых калоніях як сельскагаспадарчых паселішчах (напрыклад, Тарэнт у 122 г. да н.э.).

Пры Цэзары і ў імперскую эпоху, пачынаючы з Аўгуста, тысячы рымскіх легіянераў- ветэранаў атрымалі землі ў многіх калоніях імперыі і былі адказныя за раманізацыю многіх тэрыторый (у асноўным за распаўсюджванне лацінскай мовы, рымскіх законаў і звычаяў).

Гісторыя

Паводле Ц. Лівія, першыя рымскія калоніі былі заснаваны каля 752 г. да н.э. у Антэмнах і Крустумерыі, абодва ў Лацыуме. Іншыя раннія калоніі былі заснаваны ў Сігніі ў VI стагоддзі да н.э., Велітры і Норбе ў V стагоддзі да н.э., а таксама ў Остыі, Анцыюме і Тарачыне ў канцы IV стагоддзя. У першы перыяд каланізацыі, які працягваўся да канца Пунічных войнаў, калоніі мелі ў асноўным ваеннае прызначэнне і прызначаліся для абароны рымскай тэрыторыі.

Першай рымскай калоніяй за межамі Італіі, верагодна, была Італія ў Іспаніі заснаваная ў 206 г. да н.э. Публіем Карнеліем Сцыпіёнам падчас Другой Карфагенскай вайны.

У Імперыі калоніі сталі буйнымі цэнтрамі для пасялення ветэранаў арміі, асабліва ў рымскай Паўночнай Афрыцы, дзе назіралася найбольшая шчыльнасць рымскіх калоній на рэгіён Рымскай імперыі, дзе італійскае насельніцтва складала больш за траціну ад агульнай колькасці насельніцтва ў другім стагоддзі нашай эры.

Спачатку функцыя калоній складалася ў абароне рымскіх грамадзян (пасяленцаў і вайскоўцаў) на тэрыторыях, аўтахтоннае насельніцтва якіх было па-ранейшаму варожа настроена да лацінян у першыя гады пасля заваёвы. Па меры раманізацыі карэнных жыхароў ваенныя пагрозы слабелі. Пасля ўтварэння Рымскай Імперыі і да эдыкта імператара Каракалы ў 212 г. н. э. статус калоніі прадастаўляўся ў якасці прывілею некаторым правінцыйным гарадам, што фактычна азначала дараванне правоў рымскага грамадзянства насельніцтву гэтых гарадоў (часам, зрэшты, ім усё ж не дазвалялася галасаваць). У 212 годзе імператар Каракала дараваў рымскае грамадзянства ўсім жыхарам правінцый.

Гл. таксама

Мясцовае самакіраванне (старажытнарымскае) Муніцыпіум Дуумвіры Калоніі ў старажытнасці Спіс старажытных гарадоў Фракіі і Дакіі Спіс старажытных гарадоў Ілірыі Спіс рымскіх калоній Рымскае грамадзянства

Крыніцы

Бібліяграфія

Римское государственное право, Киев, 1888 Колонии римские // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.).— СПб., 1890—1907. Bradley, Guy, and John-Paul Wilson, eds. 2006. Greek and Roman Colonization: Origins, Ideologies and Interactions. Swansea, UK: Classical Press of Wales. Broadhead, William. 2007. «Colonization, Land Distribution, and Veteran Settlement». In A Companion to the Roman Army. Edited by Paul Erdkamp, 148—163. Blackwell Companions to the Ancient World. Malden, MA: Blackwell. Crawford, Michael H. 2014. «The Roman History of Roman Colonisation». In The Roman Historical Tradition: Regal and Republican Rome. Oxford Readings in Classical Studies. Edited by James H. Richardson and Federico Santangelo. Oxford; New York: Oxford University Press. Curchin, Leonard A. 1991. Roman Spain: Conquest and Assimilation. London: Routledge. Fuhrmann, Christopher J. 2012. Policing the Roman Empire: Soldiers, Administration, and Public Order. Oxford and New York: Oxford Univ. Press. Salmon, Edward T. 1955. «Roman Expansion and Roman Colonization in Italy». Phoenix 9.2: 63-75. Stek, Tesse D. and Gert-Jan Burgers eds. 2015. The Impact of Rome on Cult Places and Religious Practices in Ancient Italy. Bulletin of the Institute of Classical Studies Supplement 132. London: Institute of Classical Studies, University of London. Sears, Gareth. 2011. The Cities of Roman Africa. Stroud, UK: History Press. Termeer, Marleen K. 2010. «Early Colonies in Latium (ca. 534—338 BC): A Reconsideration of Current Images and the Archaeological Evidence». Bulletin Antieke Beschaving 85:43-58. Woolf, Greg. 1998. Becoming Roman: The Origins of Provincial Civilization in Gaul. Oxford: Oxford Univ. Press.

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Рыма Катэгорыя:Старажытнагрэчаская каланізацыя Катэгорыя:Рымскія калоніі