Самуі́л Хусэ́йнавіч Александро́віч (? — кастрычнік 1944) — студэнт, аўтар унікальнага «Літаратурнага дзённіка», каштоўнай крыніцы па гісторыі літаратурнага і культурнага жыцця перадваеннага Мінска. Старэйшы брат выдатнага беларускага пісьменніка і літаратуразнаўцы Сцяпана Александровіча.

Біяграфія Нарадзіўся ў горадзе Капыль у сям'і Хусэйна Александровіча. У 1938 годзе паступіў на літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута (цяпер БДПУ імя Максіма Танка). Падчас навучання ў інстытуце быў аднакурснікам будучага беларускага паэта Аляксея Коршака. Малодшы брат Самуіла, Сцяпан Александровіч, паступіў у гэты ж інстытут годам пазней, у 1939 годзе.

Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны, у 1941 годзе, Самуіл Александровіч быў прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі з тэрыторыі Чарнігаўшчыны. Згодна з дакументамі ваеннага часу, ён прапаў без вестак на фронце ў кастрычніку 1944 года.

«Літаратурны дзённік» Самуіл Александровіч увайшоў у гісторыю дзякуючы свайму нататніку, які атрымаў у даследчыкаў назву «Літаратурны дзённік Самуіла Александровіча». Дзённік вёўся з 23 кастрычніка 1938 года па 6 красавіка 1939 года. Ва ўмовах канца 1930-х гадоў, калі з-за палітычных рэпрэсій многія дзеячы культуры пазбягалі весці асабістыя запісы або знішчалі іх, гэты дакумент з'яўляецца выключнай гістарычнай і літаратурнай крыніцай.

Нататнік у кардоннай вокладцы складаецца са 100 разлінееных старонак, амаль цалкам запоўненых сінімі чарніламі. У ім зафіксаваны паўсядзённыя і побытавыя пытанні студэнцкага жыцця, апісанні літаратурных вечарын і сяброўскіх сустрэч у перадваенным Мінску. У тэксце згадваюцца шматлікія беларускія літаратары, з якімі аўтар сустракаўся ці выступленні якіх наведваў. Сярод іх Аляксей Коршак, Эдуард Аўрамчык, Аркадзь Гейне, Алесь Кучар, Рыгор Бярозкін, Эдзі Агняцвет, Іван Грамовіч, Мікола Лупсякоў, Васіль Сасноўскі, Максім Пракопчык, Пятро Мурашка, Арон Коган, Самуіл Штэйн, Аляксандр Марціновіч, Яфім Рунец, Хаім Мальцінскі, Кандрат Крапіва, Аркадзь Куляшоў, Пятро Глебка, Янка Купала і Якуб Колас.

Акрамя ўласна дзённікавых запісаў, нататнік утрымлівае шматлікія цытаты з твораў беларускай і рускай літаратуры, 30 газетных выразак (11 з беларускамоўных і 19 з рускамоўных выданняў). Таксама ў сшытку прысутнічаюць аўтарскія малюнкі каляровымі алоўкамі, сярод якіх пейзаж і выява ўнутранага дворыка вясковага дома, якая вельмі нагадвае фотаздымак капыльскага дома сям'і Александровічаў. Асаблівую каштоўнасць уяўляе падрабязная стэнаграма літаратурнага вечара ў мінскім педінстытуце ад 5 красавіка 1939 года. Гэты запіс дазваляе ўдакладніць склад удзельнікаў, рэакцыю гледачоў на выступленні, а таксама ўтрымлівае каментарыі Янкі Купалы і Якуба Коласа адносна маладых аўтараў і апісанне іх вопраткі і знешняга выгляду.

Гісторыя атрыбуцыі Доўгі час дзённік захоўваўся ў прыватнай асобы. Пры продажы ён быў памылкова атрыбутаваны як «Дзённік Сцяпана Александровіча» з-за наяўнасці ўнутры паштовай карткі, адрасаванай у Капыль на імя Сцяпана. Аднак даследчык Міхаіл Бараноўскі правёў дэталёвае вывучэнне артэфакта і даказаў, што аўтарам з'яўляецца менавіта Самуіл. Галоўным доказам паслужыла ўклееная ў нататнік медыцынская даведка з пячаткай Капыльскай раённай бальніцы, выдадзеная для прадстаўлення ў навуковую ўстанову на імя «гр-на Александровіча Самуіла Аўгусцінава» (імаверна, імя па бацьку было запісана памылкова ці ў адаптаваным варыянце). Гэта, а таксама супадзенне часу запісаў з перыядам навучання Самуіла ў інстытуце і почырк канчаткова пацвердзілі яго аўтарства. Пасля даследавання ўнікальны дакумент быў перададзены на захаванне ў Літаратурны музей Максіма Багдановіча.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капылі Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны Катэгорыя:Зніклі без вестак Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі